SN nie przyjął skargi kasacyjnej wnioskodawcy w sporze o nieważność decyzji ZUS

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wyrokiem z 19 marca 2024 r., po rozpoznaniu

apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie od wyroku Sądu

Okręgowego w Rzeszowie z 23 marca 2023 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił

odwołanie D.W. od decyzji organu rentowego z 2 grudnia 2022 r. odmawiającej

wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku D.W. o stwierdzenie nieważności

decyzji z 20 kwietnia 2018 r. stwierdzającej podleganie przez wnioskodawcę

obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 1 stycznia 2012 r.

I USK 38/26

2

D.W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie,

zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na podstawach naruszenia

prawa materialnego, a mianowicie art. 83a ust. 1 – 3 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz.

350) przez ich niewłaściwe zastosowanie.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy oraz

o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu rentowego zwrotu kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje, w

tym za postępowanie kasacyjne według norm przepisanych; ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego, a mianowicie: czy

w przedmiotowej sprawie i stanie faktycznym sprawy możliwym i zasadnym

pozostawało nakazanie podjęcia przez organ rentowy działań i czynności w

zakresie oraz w przedmiocie wniosku D.W. o stwierdzenie nieważności decyzji

organu rentowego z dnia 20 kwietnia 2018 roku, znak sprawy […]. Ponadto

skarżący powołał się na oczywistą zasadność skargi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego na

rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

I USK 38/26

3

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek. Ustawodawca, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,

wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i

podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

I USK 38/26

4

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r.,

II UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291;

z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r.,

II UZ 18/08, LEX nr 406392).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej powinno zawierać

odpowiednie skonkretyzowanie co najmniej jednej z przyczyn przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja uzasadniająca wniosek powinna

dotyczyć ustawowo określonych przyczyn przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania z zachowaniem standardu odpowiedniego do powagi postępowania

kasacyjnego przed Sądem Najwyższym i umiejętności zawodowych wnoszących

skargi, profesjonalnych prawników (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

6 maja 2010 r., III UZ 2/10, LEX nr 622211).

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla którego rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu

rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez

sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty

przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art.

390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w taki

I USK 38/26

5

sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości,

musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle

których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma

podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście

zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy

tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w

podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14,

niepublikowane).

Z kolei w razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista

zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na

poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX

nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11

stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK

352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050).

O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to

dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej

postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na

jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej

analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia

(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX

nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego

2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr

490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca

2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam

I USK 38/26

6

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP

2004 Nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z

dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r.,

II UK 37/08, LEX nr 494133).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że

skarżący nie wykazał istnienia powołanych przesłanek przedsądu.

Powołując się na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego

skarżący ogranicza się jedynie do postawienia pytania prawnego. Jednocześnie

pytanie to wadliwie, kazuistycznie konstruuje, gdyż odnosi się do konkretnej sprawy,

nie zaś abstrakcyjnego problemu prawnego, pozwalającego Sądowi Najwyższemu

odnieść do zagadnienia istotnego dla rozwoju orzecznictwa. Przytoczone

zagadnienie nie zostało umocowane o jakikolwiek przepis prawa, w szczególności

prawa materialnego. Ta sama uwaga dotyczy twierdzenia o oczywistej zasadności

skargi, niewywiedzionej w żaden sposób. Należy podkreślić, że nie jest możliwe,

przy uzasadnianiu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, odwołanie

się wprost do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ przytoczenie

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie oraz sformułowanie wniosku o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie stanowią dwa odrębne elementy konstrukcyjne

skargi kasacyjnej (m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2015 r.,

III PK 151/14, LEX nr 1678968).

Godzi się zauważyć, że całokształt wypowiedzi pełnomocnika skarżącego

uzasadniającej wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

zachowuje standardu odpowiedniego do powagi postępowania kasacyjnego przed

Sądem Najwyższym i umiejętności zawodowych wnoszących skargi

profesjonalnych prawników.

Mając na uwadze powyższe, w szczególności wadliwość konstrukcyjną

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, za całkowicie bezpodstawne należało

uznać twierdzenie strony skarżącej, że w sprawie istnieje istotne zagadnienie

prawne oraz, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

I USK 38/26

7

W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach procesu rozstrzygnięto na

podstawie art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c.

M.G.

[SOP]