SN nie przyjął skargi spółki w sporze o składki za dwóch pracowników

Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z 23 stycznia 2025 r., po rozpoznaniu

apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach, zmienił zaskarżony

wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z 26 kwietnia 2021 r. i oddalił odwołanie E.

S.A. w W. od decyzji organu rentowego z 20 grudnia 2019 r. ustalającej podstawę

wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i zdrowotne K.S. i K.B.

z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek E. S.A.

Odwołująca się spółka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej

instancji, zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę na podstawach naruszenia

prawa materialnego a mianowicie art. 8 ust. 2a oraz art. 18 ust. 1a ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z

I USK 381/26

2

2026 r., poz. 199 ze zm.) oraz naruszenia przepisów postępowania tj. art. 379 pkt 4

k.p.c. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżąca spółka wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Strona skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według

norm przepisanych przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na

przesłance nieważności postępowania z uwagi na wydanie w sprawie wyroku przez

sędziego powołanego na urząd sędziego w sądzie powszechnym na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami z 2017

r. Ponadto strona skarżąca wskazała na potrzebę wykładni przepisu art. 8 ust. 2a

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych budzącego poważne wątpliwości w

doktrynie prawa cywilnego jak i orzecznictwie a także rozbieżności w orzecznictwie.

Organ rentowy nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania lub gdy skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona. W konsekwencji w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych

wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw.

przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie

powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący

I USK 381/26

3

wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu,

dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca

nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w

oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i

podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca

2020 r., I UK 310/19, LEX nr 3214948). Skarga kasacyjna jest szczególnym

środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający

na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r.,

III SK 55/12 i powołane tam orzeczenia).

W odniesieniu do podnoszonej przez skarżącego nieważności postępowania

przed Sądem drugiej instancji z uwagi na sprzeczny z przepisami prawa zdaniem

skarżącego skład sądu orzekającego (art. 379 pkt 4 k.p.c.) zauważyć należy, że jak

I USK 381/26

4

wskazuje się w judykaturze powołanie sędziego sądu powszechnego na wniosek

aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa nie jest okolicznością, która

samodzielnie może prowadzić do przyjęcia, że postępowanie z udziałem takiego

sędziego jest dotknięte nieważnością w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. (stanowisko

takie zajęto ostatnio chociażby w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 21

grudnia 2023 r., I CSK 5200/22, LEX nr 3648337,czy też z dnia 28 czerwca 2023

r., I PSK 47/22, LEX nr 3575106). We wniesionej w niniejszej sprawie skardze

kasacyjnej skarżący nie przedstawił takich okoliczności, które poza trybem i

okolicznościami powołania Sędziego Sądu Apelacyjnego w Krakowie przez

Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po zmianach ustawowych,

mogłyby prowadzić do stwierdzenia, że przy orzekaniu w niniejszej sprawie doszło

do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust.

1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust.

1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Konieczne jest

przywołanie konkretnych okoliczności odnoszących się do sędziów biorących udział

w orzekaniu w sprawie, które wskazują na nieprzestrzeganie przez nich

obiektywnie wyznaczanego standardu sędziego bezstronnego i niezawisłego,

czego pozwany nie uczynił. Takich okoliczności we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania strona skarżąca nie podała.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do

identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności

należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; czy z 18

lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 424365 i 1652383). Konieczne jest

wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43).

Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o

wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie

I USK 381/26

5

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego

rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają

rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą

się z procesem stosowania prawa.

Strona skarżąca powołuje się na liczne orzeczenia Sądu Najwyższego

zapadłe na tle art. 8 ust. 2a dla wykazania wątpliwości interpretacyjnych, przy czym

już samo wskazanie bogatego dorobku jurydycznego przeczy tezie o potrzebie

wykładni przepisu, który doczekał się już kompleksowego omówienia przez Sąd

Najwyższy. Zróżnicowanie stanów faktycznych wpływa na wieloaspektowość tez i

argumentacji przedstawianych w poszczególnych orzeczeniach.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wykształcił się jednolity sposób

rozumienia przepisu art. 8 ust. 2a. W uchwale z dnia 2 września 2009 r., II UZP

6/09 (OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46; Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd

Orzecznictwa 2014 Nr 4, poz. 8, z glosą E. Hotłoś) Sąd Najwyższy stwierdził, że w

świetle art. 8 ust. 2a ustawy systemowej pracodawca, którego pracownik wykonuje

na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest

płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe i

wypadkowe z tytułu tej umowy. Pogląd wyrażony w tej uchwale został

zaakceptowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych.

Wykładnia zaprezentowana w uchwale II UZP 6/09 znalazła również

potwierdzenie w kolejnych uchwałach Sądu Najwyższego. Przykładowo w uchwale

z dnia 16 czerwca 2016 r., III UZP 6/16 (OSNP 2017 Nr 3, poz. 32; OSP 2017 nr 7-

8, poz. 66, z glosą P. Czarneckiego) przyjęto, że spółka kapitałowa wchodząca w

skład "holdingowej struktury organizacyjnej spółek handlowych", a nie ta struktura

(holding, grupa kapitałowa), jest pracodawcą, o którym mowa w art. 8 ust. 2a

ustawy systemowej. W najnowszych uchwałach Sąd Najwyższy precyzował

założenia, które legły u podstaw uchwały z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09,

zauważając, że finansowanie przez pracodawcę w jakikolwiek sposób

wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez pracownika na

podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, przemawia za zastosowaniem art. 8 ust.

2a ustawy systemowej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2021 r., III

I USK 381/26

6

UZP 6/21, OSNP 2022 Nr 1, poz. 7). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy

podkreślił, że dla uznania, iż dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy,

konieczne jest ustalenie, czy wykonywana jest praca określonego rodzaju dla

pracodawcy, czy dana osoba podlega poleceniom pracodawcy oraz czy osoba ta

otrzymuje od pracodawcy wynagrodzenie za czynności, które dla niego wykonuje

na jego polecenie. Skoro zaś tytuł ubezpieczenia społecznego jest pochodną

istnienia ważnego stosunku cywilnoprawnego, to o rozszerzonym pracowniczym

tytule ubezpieczenia społecznego (polegającego na traktowaniu jako pracowników

niektórych zleceniobiorców) można mówić tylko w przypadku finansowania przez

pracodawcę wynagrodzenia wypłacanego przez osobę trzecią jego pracownikom

za czynności wykonywane przez nich dla tego pracodawcy, choć pod formalnym

kierownictwem tej osoby. Tym samym finansowanie przez pracodawcę w

jakikolwiek sposób wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez

pracownika na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią przemawia (ale nie

przesądza) za zastosowaniem art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, a brak takiego

finansowania wyklucza zastosowanie tego przepisu, o ile nie stwierdzi się w danym

stanie faktycznym dodatkowych okoliczności wskazujących na działania sprzeczne

z celami tego unormowania. Sąd Najwyższy zauważył przy tym, że pojęcie

"wykonuje pracę na rzecz pracodawcy", jakim posłużył się ustawodawca w art. 8

ust. 2a ustawy systemowej, obejmuje wykonywanie umowy zlecenia (innej umowy

o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące

zlecenia) zawartej przez pracownika z przedsiębiorcą prowadzącym sprzedaż

towarów jego pracodawcy (na przykład przez Internet), z którym przedsiębiorca ten

powiązany jest osobowo lub kapitałowo, także wtedy, gdy zakres obowiązków

wynikających z umowy zlecenia jest odmienny od obowiązków objętych umową o

pracę, a miejsce wykonywania umowy zlecenia znajduje się poza miejscem

świadczenia umowy o pracę.

W rozpoznawanej sprawie Sąd meriti odniósł się do powyższego poglądy

wskazując, że finansowanie pracowników można wywieść z faktu, że utworzenie

spółki K. zostało w całości pokryte przez E. S.A., a koszty wynagrodzenia z umów

zlecenia także mają wpływ na skonsolidowane sprawozdanie finansowe E. S.A.

Prawidłowe wykonywanie usługi przez zainteresowanych miało pośredni wpływ na

I USK 381/26

7

renomę i rentowność płatnika składek. Ponadto Sąd Apelacyjny wskazał, że

zachodziła zbieżność obowiązków między umową o pracę a umową zlecenia,

obowiązki były wykonywane w tym samym miejscu na tym samym sprzęcie, a

nawet bez wiedzy zainteresowanego (zeznania świadka K.B.).

Jednolitość orzecznictwa sądowego w kwestii określania płatnika składek,

zapoczątkowanego uchwałą z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, potwierdził

Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 27 marca 2018 r., P 1/16 (OTK-A

2018 nr 15), umarzając postępowanie w sprawie pytania prawnego Sąd

Apelacyjnego w Szczecinie: czy art. 8 ust. 2a w związku z art. 4 pkt 2 lit. a ustawy

systemowej rozumiany w ten sposób, że płatnikiem składek za osobę wykonującą

pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z osobą trzecią, jeżeli w ramach

takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku

pracy, jest ten pracodawca (a więc tak, jak przyjęto w uchwale Sądu Najwyższego z

dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09), jest zgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 3

i w związku z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. też postanowienia

Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 25 marca 2015 r., Ts 103/15, OTK-B 2015 Nr 2,

poz. 204; z dnia 25 marca 2015 r., Ts 79/15, OTK-B 2015 Nr 2, poz. 203 oraz z

dnia 17 kwietnia 2015 r., Ts 15/15, OTK-B 2015 Nr 2, poz. 196).

Powyższa wykładnia jest stronie skarżącej znana i nie jest przez nią

kwestionowana ani poddawana w wątpliwości. Nie ma więc jakichkolwiek podstaw,

w świetle argumentacji strony skarżącej, to przyjęcia, iż w sprawie wciąż występują

prawne wątpliwości i że mają one kwalifikowaną poważną postać, bądź wywołują

rozbieżności w orzecznictwie przy tych samych ustaleniach faktycznych.

Mając na uwadze, że strona skarżąca nie wykazała, że w sprawie zachodzi

nieważność postępowania ani nie przekonała Sądu Najwyższego o potrzebie

wykładni przepisów prawa budzącego poważne wątpliwości, Sąd Najwyższy, na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.

M.G.

[a.ł]

I USK 381/26

8