Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi W.M. o rentę z niezdolności do pracy

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z 29 listopada 2024 r., oddalił

apelację ubezpieczonego W.M. od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 3

lutego 2023 r., którym oddalono odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Wałbrzychu z 29 stycznia 2021 r., którą odmówiono

przyznania wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z uwagi na

brak niezdolności do pracy.

W.M. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu,

zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę kasacyjną na podstawach

naruszenia art. 2 i 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 199) w związku z

art. 67 Konstytucji RP oraz art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z FUS (jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1749).

I USK 393/26

2

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, a w przypadku

stwierdzenia podstaw także do uchylenia w całości zaskarżonego orzeczenia Sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu sądowi. Ewentualnie, skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy co do istoty.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał,

że w sprawie występuje konieczność rozważenia istotnego zagadnienia prawnego

dotyczącego wykładni art. 57 ustawy o emeryturach i rentach, czy w zakresie

spełnienia przesłanki niezdolności do pracy w sytuacji, gdy wnioskodawca ma już

przyznane prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy w innym państwie

członkowskim Unii Europejskiej odmowa przyznania prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy jest naruszeniem dyspozycji przepisów art. 2 i 2a ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 67 Konstytucji oraz jest

naruszeniem zasady równego traktowania obywateli i naruszenie prawa do

zabezpieczenia społecznego.

Organ rentowy nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.

I USK 393/26

3

3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek. Ustawodawca, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,

wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i

podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II

UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z

dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II

UZ 18/08, LEX nr 406392).

I USK 393/26

4

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej powinno zawierać

odpowiednie skonkretyzowanie co najmniej jednej z przyczyn przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja uzasadniająca wniosek powinna

dotyczyć ustawowo określonych przyczyn przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania z zachowaniem standardu odpowiedniego do powagi postępowania

kasacyjnego przed Sądem Najwyższym i umiejętności zawodowych wnoszących

skargi, profesjonalnych prawników (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6

maja 2010 r., III UZ 2/10, LEX nr 622211).

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla którego rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale

także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną

argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu

prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu

rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez

sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty

przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art.

390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w taki

sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości,

musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle

których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma

podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście

zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy

tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

I USK 393/26

5

Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w

podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14, LEX nr

2630721).

Skarżący formułuje zagadnienie prawne dotyczące relacji między prawem do

renty przyznanym według prawa innych Państw Członkowskich Unii Europejskiej a

prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy wynikającym z ustawy o

emeryturach i rentach. Wskazując na zagadnienie transgraniczne i koordynację

zabezpieczenia społecznego nie odnosi się do prawnych podstaw tej koordynacji

ani w podstawach kasacyjnych ani w zagadnieniu prawnym, które sformułował.

Argumentacja mająca przekonać Sąd Najwyższy do rozważenia istotnego,

nowatorskiego i doniosłego dla rozwoju wymiaru sprawiedliwości zagadnienia nie

spełnia oczekiwań jakie można stawiać fachowemu pełnomocnikowi. Pełnomocnik

skarżącego nie powołuje się na jakiekolwiek poglądy doktryny, orzecznictwa,

rozbieżną wykładnię przepisów prawa, które mogłyby dotyczyć podniesionego

przez niego problemu prawnego. Już sama pobieżna lektura przytoczonego

zagadnienia prawnego skłania do przyjęcia, że przytoczone przepisy prawa nie

pozwalają na odniesienie się do kwestii prawnych, jakie podnosi w swym wywodzie

pełnomocnik skarżącego. Wprowadzenie przymusu adwokacko-radcowskiego w

postępowaniu przed Sądem Najwyższym ma na celu sprowadzenie dyskursu

między sądem a stronami postępowania na wyższy poziom merytoryczny poparty

wiedzą prawniczą i zdolnościami argumentacyjnymi. Oczekiwać należy, że

powołane podstawy prawne będą aktualne i adekwatne do rozpoznania sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uznaje, że nie została przez skarżącego

wykazana potrzeba rozstrzygnięcia przytoczonego przez niego zagadnienia

prawnego, a w konsekwencji należało orzec jak w sentencji postanowienia, zgodnie

z art. 3989 § 2 k.p.c.

M.G.

[SOP]

I USK 393/26

6