Spór o pozorność umowy zlecenia z ubezpieczonym. SN odmówił przyjęcia skargi spółki

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z 28 grudnia 2023 r., po

rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu od

wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 11 kwietnia 2023 r.:

1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że odwołanie płatnika składek A.

Sp. z o.o. w B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we

Wrocławiu z 8 października 2021 r. stwierdzającej, że ubezpieczony M.P. jako

osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia nie podlega

ubezpieczeniom społecznym u płatnika składek od dnia 1 lipca 2020 r.

2) zasądził od A. Sp. z o.o. w B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział we Wrocławiu kwotę 180 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

I USK 41/26

2

liczonymi po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu

orzeczenia, tytułem zwrotu kosztów procesu;

3) zasądził od wnioskodawcy na rzecz strony pozwanej 240 zł z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o

kosztach do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Spółka A. Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

we Wrocławiu, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparto na

podstawach naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, a

mianowicie:

1) art. 382 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. z racji dowolnego pominięcia

przez Sąd drugiej instancji części zebranego przez Sąd pierwszej instancji

materiału dowodowego, co dotyczyło w szczególności dowolnego pominięcia

ustaleń Sądu pierwszej instancji w postaci: - przesłanek, że umowa zlecenia

miedzy ubezpieczonym a odwołującą była wykonywana i nie miała charakteru

pozornego; okoliczności, że rzeczywiste wykonanie umowy zlecenia z

ubezpieczonym miało znaczenie ekonomiczne dla odwołującej się; okoliczności

przedstawienia dowodów wykonania pracy (zlecenia) przez ubezpieczonego i

wykazania także innych okoliczności uzasadniających jej znaczenie dla odwołującej

się; - oparcie się przez Sąd drugiej instancji na własnym materiale, to jest

odwołanie się do regulaminu udzielania pomocy z Polskiego Funduszu Rozwoju w

ramach Tarczy Finansowej, który to dokument nie stanowił dowodu w niniejszej

sprawie;

2) art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c. polegające na sporządzeniu uzasadnienia wyroku

nieodpowiadającego wymogom tego przepisu, tj. na dokonaniu odmiennej, niż Sąd

Okręgowy, oceny dowodów i stanu faktycznego sprawy, bez szczegółowego jednak

wyjaśnienia motywów zmiany oceny tychże dowodów i dokonanie nowej oceny

stanu faktycznego bez odniesienia się do całości rozważań Sądu pierwszej instancji,

a przy tym odwołanie się do okoliczności, które nie były objęte postępowaniem

dowodowym (regulaminu udzielania pomocy z Polskiego Funduszu Rozwoju).

3) art. 83 § 1 k.c. i w związku z art. 3531 k.c. i 6 k.c. oraz 232 k.p.c., poprzez

ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie pozorności badanej umowy, to jest braku

nawiązania przez odwołującą się spółkę i ubezpieczonego umowy zlecenia i braku

I USK 41/26

3

jej wykonywania, w szczególności przez pominięcie w niniejszej sprawie, że ciężar

dowodu w zakresie faktów mogących świadczyć o pozorności czynności prawnej

spoczywa na organie rentowym, powołującym się na tę wadę;

4) art. 734 § 1 k.c. i 750 k.c. w związku z art. 3531 k.c., przez ich

niezastosowanie i dowolne przyjęcie pozornego nawiązania przez odwołującą się

spółkę i ubezpieczonego umowy zlecenia i braku jej wykonywania, a także art. 65

§ 1 i 2 k.c. przez niezastosowanie jego norm i dowolne przyjęcie braku nawiązania

przez odwołującą się spółkę i ubezpieczonego umowy zlecenia i jej

niewykonywania, w szczególności przez pominięcie stanowiska odwołującej się;

5) art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 350) w związku z

art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1, art. 36 ust. 1 i 4 ustawy systemowej przez ich

błędną wykładnię oraz dowolne przyjęcie braku nawiązania przez odwołującą się

spółkę i ubezpieczonego umowy zlecenia i braku jej wykonywania z racji

pozorności, w szczególności przez spóźnione zgłoszenie ubezpieczonego do

organu rentowego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca spółka wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi drugiej instancji oraz zasądzenie na rzecz odwołującej się kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca spółka

uzasadniła jej oczywistą zasadnością z racji naruszenia art. 382 w związku z

art. 233 § 1 k.p.c. i art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c. i pominięcia przez Sąd Apelacyjny

części zebranego przez Sąd pierwszej instancji materiału dowodowego, a przez to

niedostateczne ustalenie stanu faktycznego, co doprowadziło do wadliwego

zastosowania art. 83 § 1 w związku z art. 3531 k.c. i art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c.,

przez „dowolne przyjęcie istnienia przesłanki pozorności spornej umowy zlecenia”,

a także z racji niezastosowania art. 734 § 1 w związku z art. 3531 k.c. i art. 65 § 1

i 2 k.c., przez dowolne przyjęcie nienawiązania przez strony spornej umowy

zlecenia i braku jej wykonywania, „w szczególności przez przyjęcie, że swoboda w

wykonywaniu przez ubezpieczonego umowy zlecenia i jej specyfika miała

wskazywać na pozorność tego stosunku prawnego, a także przez pominięcie

I USK 41/26

4

przesłanki zasadności jej zawarcia z racji potrzeb ekonomicznych i życiowych jej

stron”.

Organ rentowy nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do jej przyjęcia celem

merytorycznego rozpoznania.

Skarga nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia, przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z

uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu

publicznego. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej odwołuje się do oczywistego uzasadnienia skargi (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.). Nie można jednak uznać, że strona skarżąca wykazała istnienie tej

przesłanki.

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że oczywista zasadność skargi,

przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez

potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań wynika, że doszło do

kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2013 r., III SK 19/13, LEX nr

1402642 oraz z dnia 3 grudnia 2014 r., III PK 75/14, LEX nr 1621619), a

I USK 41/26

5

przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2007 r., III CSK 216/07,

LEX nr 560577 oraz z dnia 20 marca 2014 r., I CSK 18/14, LEX nr 1522063).

Skarżący jest w tym zakresie zobowiązany do sformułowania w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania odpowiednich wywodów

potwierdzających tę okoliczność, a należy pamiętać, że o oczywistości naruszenia

prawa możemy mówić jedynie, gdy w rozpoznawanej sprawie doszło do

sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie

przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

4 kwietnia 2013 r., III SK 43/12, LEX nr 1331343 oraz z dnia 8 października 2015 r.,

IV CSK 189/15, LEX nr 1844092 oraz powołane tam orzeczenia). Oznacza to, że

skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość”

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, iż rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK

370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774).

Przyjmuje się również, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania odwołujące się do przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie

może sprowadzać się do odwołania się do uzasadnienia podstaw kasacyjnych bądź

też do ich powtórzenia choćby nawet w zmodyfikowanej formie ani być

sformułowane w sposób, który wymagałby oceny ich zasadności (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2018 r., IV CSK 618/17, LEX nr

2500419 czy z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632).

Wymogów, o których mowa wyżej, nie spełnia wniesiona skarga, skoro we

wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania skarżący poprzestał na ogólnikowym i

hasłowym stwierdzeniu, że skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi na to, że w

I USK 41/26

6

sprawie doszło naruszenia wymienionych przepisów postępowania (tj. art. 382 w

związku z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c.), jak też prawa materialnego

(tj. art. 83 § 1 w związku z art. 3531 k.c. i art. 6 k.c. oraz z art. 232 k.p.c. oraz

art. 734 § 1 w związku z art. 3531 k.c. i art. 65 § 1 i 2 k.c.). W istocie więc, w

odniesieniu do tych przepisów, skarżący ogranicza się do ogólnikowego powielenia

argumentacji przedstawionej w części poświęconej uzasadnieniu podstaw skargi

kasacyjnej. Twierdzenie o rzekomo oczywistym naruszeniu przepisów

wymienionych we wniosku nie zostało poparte wymaganym wywodem prawnym,

mogącym przekonać Sąd Najwyższy o kwalifikowanej postaci ich naruszenia,

rzekomo widocznej na pierwszy rzut oka. Ponadto zasygnalizować trzeba, że teza

o oczywistej sprzeczności zaskarżonego orzeczenia z prawem opiera się na

założeniu, że Sąd drugiej instancji naruszył art. 382 w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i

art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c. przez pominięcie materiału procesowego zebranego przez

Sąd pierwszej instancji. Natomiast art. 3983 § 3 k.p.c. formalnie wyłącza jako

podstawę skargi kasacyjnej zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów,

co powoduje, że art. 233 § 1 w związku z art. 382 k.p.c. odnoszący się wprost do

oceny dowodów nie może stanowić uzasadnionej podstawy skargi kasacyjnej (zob.

wyrok Sadu Najwyższego z dnia 17 września 2020 r., II UK 9/19, LEX nr 3060768),

o czym skarżący zdaje się zapominać. Sam zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. także

nie może stanowić samodzielnego uzasadnienia podstawy kasacyjnej naruszenia

prawa procesowego, gdyż jest on ogólną dyrektywą kompetencyjną, wyrażającą

istotę postępowania apelacyjnego i dlatego konieczne jest wytknięcie także tych

przepisów normujących postępowanie rozpoznawcze, które sąd drugiej instancji

naruszył (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 lipca 1999 r., I CKN

504/99, OSNC 2000 nr 1, poz. 17; z dnia 5 lutego 2010 r., III CSK 124/09, LEX nr

578043 czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 102/98,

LEX nr 50665; z dnia 13 czerwca 2001 r., II CKN 537/00, LEX nr 52600; z dnia

24 sierpnia 2010 r., I UK 76/10, LEX nr 653665), czego w skardze kasacyjnej brak,

a jej argumentacja opiera się na alternatywnej ocenie materiału dowodowego.

Artykuł 382 k.p.c. może uzasadniać tezę o oczywistej zasadności skargi, jeżeli

skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji bezpodstawnie pominął część zebranego

materiału oraz że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo

I USK 41/26

7

kiedy mimo przeprowadzonego postępowania dowodowego orzekł wyłącznie na

podstawie materiału zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji lub oparł swoje

rozstrzygnięcie na własnym materiale pomijając wyniki postępowania dowodowego

przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji. Na gruncie przedmiotowej sprawy

skarżący nie zdołał wykazać, aby Sąd Apelacyjny pominął część zebranego

materiału w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy i przemawiający za tezą

o oczywistej zasadności skargi. Również zarzuty odnośnie do naruszenia art. 387

§ 21 k.p.c. zmierzają w istocie do próby wykazania, że sporna umowa zlecenia „była

wykonywana i nie miała charakteru pozornego”, „rzeczywiste wykonanie umowy

zlecenia z ubezpieczonym miało znaczenie ekonomiczne” dla skarżącego, a strony

przedstawiły dowody „wykonania pracy (zlecenia) przez ubezpieczonego”. W ten

sposób skarżący przedstawia jednak własną alternatywną ocenę materiału

dowodowego i odmienną ocenę ustaleń faktycznych sprawy, co stanowi wyłącznie

polemikę z ustalonym i wiążącym w sprawie stanem faktycznym (art. 39813 § 2

k.p.c.) i jest to de facto niedopuszczalna dyskusja z poczynionymi już i wiążącymi

Sąd Najwyższy ustaleniami faktycznymi (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.; por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2014 r., II UK 158/14, LEX nr

1768887 i powołane tam orzeczenia).

Z kolei twierdzenie skarżącego o oczywistej sprzeczności zaskarżonego

orzeczenia z prawem materialnym opiera się na założeniu, że Sąd Apelacyjny

naruszył art. 83 § 1 w związku z art. 3531 k.c. i art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c. oraz

art. 734 § 1 w związku z art. 3531 k.c. i art. 65 § 1 i 2 k.c. uznając, że sporna

umowa zlecenia była pozorna. Tak sformułowane twierdzenie również stanowi

wyłącznie próbę podważenia dokonanej przez Sąd Apelacyjny oceny faktycznej

realizacji tej umowy przez strony. W tej materii Sąd Apelacyjny jednoznacznie

stwierdził, że „w toku całego postępowania płatnik składek oraz ubezpieczony nie

zaoferowali żadnych dowodów, które pozwoliłyby wykazać nie tylko potrzebę

zatrudnienia ubezpieczonego, ale również pozwalających na wykazanie, że

świadczona przez niego praca w ramach umowy zlecenia była wykonywana”. To

oznacza, że skarżący odwołuje się de facto do oceny stanu faktycznego, zatem

wywody skargi w tym zakresie stanowią wyłącznie polemikę z ustaleniami

dowodowymi i oceną dowodów dokonaną przez Sądy meriti, co zgodnie z art. 3983

I USK 41/26

8

§ 3 k.p.c. uchyla się spod kontroli kasacyjnej. Każdy zarzut skargi kasacyjnej, który

ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby

pod pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych

przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c.

jest a limine niedopuszczalny (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12

czerwca 2006 r., IV CSK 100/06, LEX nr 1101306.; z dnia10 sierpnia 2006 r.,

V CSK 211/06, LEX nr 1102310; z dnia 20 stycznia 2016 r., II UK 292/15, LEX nr

2026233).

Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego

skargi, wobec czego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. postanowił

jak w sentencji.

M.G.

[a.ł]