Zasiłki krawcowej do zwrotu. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych, wyrokiem z 10 lipca 2024 r. (sygn. akt VII U 1091/19) wydanym w

sprawie A.W., z odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi

I USK 412/26

2

w Lublinie, o zasiłek opiekuńczy, zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński oraz

zwrot świadczeń wraz z odsetkami:

1. z 4 września 2019 r. (znak […], nr sprawy […]): oddalił odwołanie i zasądził

od A.W. na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów

procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, za czas od dnia

uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

2. z 17 września 2019 r. (znak […], nr sprawy […]): oddalił odwołanie i zasądził

od A.W. na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów

procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, za czas od dnia

uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Na skutek apelacji odwołującej, Sąd Okręgowy w Lublinie VIII Wydział Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 12 lutego 2025 r. (sygn. akt VIII Ua 62/24),

oddalił apelację i zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł,

tytułem zwrotu kosztów postępowania za drugą instancję, z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie, do Sądu

Najwyższego wywiodła odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.

art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej, przez jego niezasadne zastosowanie,

pomimo występowania w sprawie następujących okoliczności faktycznych

wskazywanych przez wnioskodawczynię, a świadczących o braku

świadomego wprowadzenia przez nią organu w błąd:

1. uzyskaniu przez wnioskodawczynię przed rozpoczęciem przez nią

działalności gospodarczej w grudniu 2013 r. sugestii od pracownika ZUS w

zakresie wysokości deklarowanej podstawy wymiaru składek;

2. świadomości wnioskodawczyni o pozytywnym dla niej wyniku kontroli

przeprowadzonej przez ZUS w zakresie podlegania ubezpieczeniom

emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i dobrowolnemu ubezpieczeniu

chorobowemu, w stosunku do okresu 3 grudnia 2013 r. – 19 lutego 2015 r. z

I USK 412/26

3

podstawą wymiaru składek na te ubezpieczenia w wysokości pierwotnie

przez nią zadeklarowanej;

3. z prowadzeniem przez wnioskodawczynię działalności krawieckiej w

niezmienionym zakresie przez cały czas jej prowadzenia — od grudnia

2013 r. do stycznia 2019 r.;

4. niekwestionowania przez ZUS podlegania przez wnioskodawczynię

obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i

dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i akceptowaniem przez ZUS

wysokości deklarowanych przez wnioskodawczynię podstaw wymiaru

składek na te ubezpieczenia od grudnia 2013 r. aż do 28 sierpnia 2019 r.

(wypłacanie jej kolejnych świadczeń przez ponad 4 lata - od lutego 2015 r.

aż do 28 sierpnia 2019 r.

W związku z tak stawianymi zarzutami, skarżąca wniosła o uchylenie w

całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Lulinie i przekazanie temu

Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego, w tym kosztach zastępstwa adwokackiego,

według norm prawem przepisanych oraz wstrzymanie skuteczności orzeczenia

Sadu I instancji - wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, do czasu

ukończenia postępowania kasacyjnego, z uwagi na grożąca stronie niepowetowana

szkodę związaną z wykonaniem prawomocnych decyzji ZUS z 4 i 17 września

2019 r.

Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazując na oczywistą jej zasadność, wynikającą z rażąco błędnego

zastosowania w sprawie skarżącej art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej, pomimo

że w ustalonym przez Sąd stanie faktycznym nie było podstaw do przyjęcia, że

wnioskodawczyni „intencjonalnie wprowadziła organ rentowy w błąd” przez „celowe

przemilczenie okoliczności zaprzestania faktycznego prowadzenia działalności

gospodarczej”, co w rezultacie doprowadziło do stwierdzenia prze Sąd Okręgowy

spełnienia się hipotezy normy prawnej zawartej we wskazanym przepisie prawa

materialnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie

I USK 412/26

4

na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego według norm

prawem przepisanych, ewentualnie w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz organu rentowego

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej nie kwalifikuje się do przyjęcia i

merytorycznego rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie

z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

I USK 412/26

5

Strona skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona - odwołała się więc do

przesłanki przedsądu wskazanej w przepisie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przypomnieć

więc wypada, że odwołanie się do tej przesłanki wymaga nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca

musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi

oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w

sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX

nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone

orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy

prawa. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12,

LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak także nie wykazała.

Strona skarżąca oczywistej zasadności wywiedzionej przez siebie skargi kasacyjnej

upatruje w rażąco błędnym zastosowaniu w sprawie art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, które miałoby polegać na tym, „iż zarówno Sąd

I instancji, jak i Sąd Okręgowy, dokonały oceny stanu świadomości A.W. odnośnie

nieprzysługiwania jej prawa do zasiłków i świadomości wprowadzania ZUS w błąd

odnośnie zaprzestania faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej w

całkowitym oderwaniu od okoliczności sprawy”. Tak sformułowany wniosek

świadczy jednak o jego bezzasadności – zarzuty kierowane są bowiem w kierunku

podważania ustalonego stanu faktycznego sprawy i stanowią polemikę z tymi

ustaleniami. Tymczasem zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c.,

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub

I USK 412/26

6

oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko

przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd

drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu

widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet zarzucający naruszenia przepisów

prawa materialnego, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu

drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine

niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a

skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na

kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach

postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w związku

z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9

ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 118).

DS.

[SOP]