Spór o 270 dni zasiłku po porodzie. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Decyzją z 19 września 2023 r. (znak: […]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Olsztynie, na podstawie art. 18 ust. 1-3 i ust. 6 ustawy z dnia 25 czerwca

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby

I USK 417/26

2

i macierzyństwa, odmówił Ż.K. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego od 10

czerwca 2023 r. do 07 października 2023 r.

Sąd Rejonowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 24 października 2024 r. (sygn. akt IV U 610/23), wydanym w sprawie

Ż.K., z odwołania decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie, o

świadczenie rehabilitacyjne, zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującej

prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, za okres od 10 lipca 2023 r. do 9 listopada

2023 r. i zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej kwotę 180 zł, tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami, od dnia

uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 5 lutego 2025 r. (sygn. akt

IV Ua 48/24), zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I i II i odwołanie oddalił.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiodła odwołująca, zaskarżając

w całości wyrok Sadu Okręgowego w Olsztynie, zarzucając rozstrzygnięciu

naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia

25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w

razie choroby i macierzyństwa, do naruszenia którego doszło wskutek jego błędnej

wykładni, wyrażającej się w uznaniu przez Sąd II instancji, że po urodzeniu

martwego dziecka trwa okres ciąży, w związku z czym zastosowanie powinien mieć

wydłużony okres zasiłkowy, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanej normy

prawnej, powinna wyrażać się w przyjęciu, że poród kończy okres ciąży i

zastosowanie powinien mieć podstawowy okres zasiłkowy.

W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w Olsztynie, ewentualnie, w razie spełnienia przesłanki z art. 39816

k.p.c., uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy

przez oddalenie apelacji organu rentowego w całości.

Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazując na istnienie potrzeby wykładni przepisu prawa budzącego poważne

wątpliwości interpretacyjne, jak również wywołującego rozbieżności w orzecznictwie

I USK 417/26

3

sądów, a mianowicie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przez

definitywne rozstrzygnięcie, czy ubezpieczonej po porodzie przysługuje 270 dni

okresu zasiłku chorobowego, czy ubezpieczona po porodzie podlega

podstawowemu okresowi 182 dni, w związku z tym, że poród kończy okres ciąży.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała, że na tle ww. przepisu powstaje rozbieżność, co do stosowania

wydłużonego okresu zasiłku chorobowego w postaci 270 dni w związku z stanem

ciąży już po porodzie. Tego rodzaju rozbieżności są wynikiem odmiennego

interpretowania wskazanego przepisu. W orzecznictwie sądów powszechnych

pojawiają się dwa poglądy. Według pierwszego, ubezpieczonej, po porodzie,

przysługuje dalej 270 dni zasiłku chorobowego. Według drugiego, poród kończy

okres ciąży, w związku z czym ubezpieczona podlega podstawowemu okresowi

182 dni.

Orzecznictwo w zakresie zakończenia stanu ciąży, a tym samym momentu,

do którego powinien zostać stosowany okres przedłużonego zasiłku chorobowego,

nie był jeszcze przedmiotem badania przez Sąd Najwyższy. Ponadto, próżno

szukać zdaniem skarżącej utrwalonej linii orzeczniczej sądów powszechnych, która

by wskazywała, że po porodzie należy skrócić okres zasiłku chorobowego do

podstawowych 182 dni, albo że należy w dalszym ciągu stosować okres 270 dni

zasiłku chorobowego.

Ponadto, w niniejszej sprawie dochodzimy do sytuacji, w której Sąd I

instancji uzasadnia swoje stanowisko, a Sąd II instancji w sposób lakoniczny

podchodzi do uzasadnienia tej kwestii i pozostaje jedynie przy obliczeniach dni

pozostawania przez odwołującą na zasiłku chorobowym. Natomiast długotrwała

niepewność ubezpieczonych, co do możliwości przejścia z zasiłku chorobowego na

świadczenie rehabilitacyjne, będzie dodatkowo powodowało ryzyko utraty

świadczeń przez ubezpieczonych, ponieważ organ rentowy w zależności od osób

wydających decyzję, będzie stosował różną wykładnię przepisu i może pojawić się

kilka ośrodków, gdzie będzie dochodziło do wydawania sprzecznych decyzji przy

zbliżonym stanie faktycznym.

I USK 417/26

4

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną, organ rentowy wniósł o nie

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie w razie przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej nie mogła zostać przyjęta do merytorycznego

rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie

z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

I USK 417/26

5

Strona skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazała, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie - odwołała

się więc do przesłanki przedsądu wskazanej w przepisie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Strona skarżąca wskazała, że na tle przepisu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby

i macierzyństwa, powstaje rozbieżność co do stosowania wydłużonego okresu

zasiłku chorobowego w postaci 270 dni w związku z stanem ciąży już po porodzie.

Jej zdaniem w orzecznictwie sądów powszechnych pojawiają się dwa poglądy w

tym zakresie – nie przywołała jednak żadnych przykładów orzeczeń sądowych lub

odmiennych stanowisk doktryny, które potwierdzałyby tego rodzaju twierdzenie.

Tymczasem odwołanie się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania do potrzeby wykładni przepisów prawnych, budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni, albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca

2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22,

Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i

pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej

okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości

interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK

111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa,

których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni,

podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości

polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich

I USK 417/26

6

rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia

wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Strona

skarżąca nie wykazała, że mamy rzeczywiście do czynienia z przywoływaną

przesłanką przedsądu. O rozbieżności orzecznictwa, w rozumieniu przywołanego

wyżej przepisu, nie świadczy przy tym odmienne stanowisko zajęte w niniejszej

sprawie przez Sąd I i Sąd II instancji.

Należy także przypomnieć, że ustawodawca konstruując wymagania skargi

kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia

(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

czego w niniejszej sprawie zabrakło. Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c.

nie wystarczy więc odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo

choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy, w

ramach przedsądu, bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,

aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga

kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia realizującym przede

wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie

sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na

wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca

I USK 417/26

7

2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr

404134 i z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach

postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w związku

z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9

ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 118).

DS.

[SOP]