Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi o składki od wynagrodzenia 5.900 zł

Decyzją z 5 czerwca 2020 r. (nr […]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Kielcach stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne emerytalne, rentowe, wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne A.N., jako

pracownika zatrudnionego u płatnika składek P. sp. z o.o. z siedzibą w K., wynosi

kwoty wskazane w decyzji.

Sąd Okręgowy w Kielcach V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 1 lipca 2021 r. (sygn. akt V U 1721/20), wydanym w sprawie A.N., z

odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach, z

udziałem P. sp. z o.o. w K., o podstawę wymiaru składek, zmienił zaskarżoną

I USK 454/26

2

decyzję w ten sposób, że przyjął do obliczenia podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, za okres od września 2019 r.

wynagrodzenie w kwocie 3.500 zł brutto oraz oddalił odwołanie w pozostałym

zakresie, a także zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu.

Na skutek apelacji odwołującej, Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 12 lutego 2025 r. (sygn. akt III AUa

1532/21), oddalił apelację.

Skargę kasacyjna do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Krakowie wywiodła odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając

rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub

niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:

1. art. 78 § 1 k.p. w zw. z art. 41 ust. 12-13 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, poprzez błędne przyjęcie, że wynagrodzenie ustalone

aneksem do umowy o pracę z 9 sierpnia 2019 r. (w wysokości 5.900 zł

brutto) było „rażąco zawyżone” i niegodziwe, pomimo braku jednoznacznych

przesłanek do uznania go za pozorne, fikcyjne lub oderwane od realiów

rynkowych;

2. art. 40 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w

razie choroby i macierzyństwa, poprzez jego błędną wykładnię i

zastosowanie do stanu faktycznego, co skutkowało nieuzasadnionym

zakwestionowaniem podstawy wymiaru świadczeń, mimo że zmiana

wymiaru czasu pracy nastąpiła zgodnie z przepisami i była rzeczywista;

3. art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p., poprzez błędne uznanie, że

postanowienie umowy o pracę w zakresie ustalenia wynagrodzenia w

wysokości 5.900 zł brutto miesięcznie jest sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego i zmierza do obejścia prawa, a w konsekwencji - nieważne,

podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że powódka świadczyła

faktycznie pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywała zadania

wymagające odpowiedzialności, koordynacji działań, kontaktów z klientami i

instytucjami zewnętrznymi oraz nadzoru nad finansami firmy, ustalona

wysokość wynagrodzenia była zgodna z rzeczywistym zakresem

I USK 454/26

3

obowiązków, a więc nie naruszała zasad ekwiwalentności świadczeń ani nie

zmierzała do obejścia prawa;

4. art. 5 k.c., przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że

organ rentowy był uprawniony do „częściowej weryfikacji” wysokości

wynagrodzenia ustalonego między stronami stosunku pracy, mimo braku

dowodów na nadużycie prawa lub jego obejście, co prowadzi do

pokrzywdzenia ubezpieczonej i rażąco niesprawiedliwego ograniczenia jej

prawa do świadczeń społecznych, naruszając tym samym zasadę

proporcjonalności i równego traktowania;

5. art. 78 § 1 k.p. w zw. z art. 13 k.p., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie tych przepisów, wyrażającą się w uznaniu, że wynagrodzenie

w wysokości 5.900 zł nie odpowiada rodzajowi pracy, kwalifikacjom ani

jakości świadczonej pracy, podczas gdy odwołująca była osobą z

doświadczeniem, pełniącą funkcję asystenta zarządu, wykonywała liczne

zadania strategiczne i operacyjne, w strukturze firmy nie było osoby, której

zakres obowiązków byłby porównywalny, a więc wynagrodzenie nie było

zawyżone, lecz adekwatne i odpowiadające rynkowym standardom w

sektorze prywatnym.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do

ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi kwestię rozstrzygnięcia o

kosztach za wszystkie instancje, w tym także o kosztach postępowania

kasacyjnego, wskazując równocześnie wytyczne, co do kierunku i sposobu

rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ponieważ w przedmiotowej sprawie istnieją istotne zagadnienia prawne, które łączą

się z koniecznością rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy kwestii, tj. czy organ

rentowy ma prawo do uznania wynagrodzenia pracownika za rażąco zawyżone w

sytuacji, gdy wynagrodzenie to zostało ustalone w zgodzie z obowiązującymi

przepisami prawa pracy, uwzględniając indywidualne okoliczności zatrudnienia,

takie jak zmiana zakresu obowiązków, a wysokość wynagrodzenia odpowiada

średnim stawkom rynkowym w danej branży?

I USK 454/26

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.

3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek.

Ustawodawca konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w

oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i

podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w

ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

I USK 454/26

5

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,

aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga

kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede

wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie

sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na

wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008

r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z

19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Skarżąca powołuje się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego. Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego, w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem

zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na

przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości,

co do określonego przepisu lub zespołu przepisów, albo szerzej i bardziej ogólnie –

wątpliwości, co do pewnego uregulowania prawnego. Z przedstawionych przez

wnoszącą skargę istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jakie są

konkretne problemy prawne, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład

interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie powinno zatem odwoływać się w

sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega

jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się

do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 i z 16 kwietnia 2008

r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Przedstawienie okoliczności uzasadniających

I USK 454/26

6

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego dotyczyć musi problemu prawnego dotychczas nierozpatrywanego w

judykaturze (tak postanowienia Sądu Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18,

LEX nr 2508114 czy z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o

problem prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w

orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe

orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu Najwyższego z 17

kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639). Strona skarżąca nie wykazała

istnienia przywoływanej przez siebie przesłanki przedsądu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego za ugruntowany należy uznać pogląd,

zgodnie z którym cel zawarcia umowy o pracę, w postaci osiągnięcia świadczeń z

ubezpieczenia społecznego, nie jest sprzeczny z ustawą, ale nie może to oznaczać

akceptacji dla nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań oraz korzystania ze

świadczeń z ubezpieczeń społecznych w sytuacji zawarcia umowy o pracę na krótki

okres, przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia (np.

urodzeniem dziecka) i ustalenia wysokiego wynagrodzenia w celu uzyskania

świadczeń obliczonych od tej podstawy. Taka umowa o pracę jest nieważna, jako

sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Należy przy tym podkreślić, że

samo zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby głównym motywem

było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego, nie jest naganne, ani tym bardziej

sprzeczne z prawem. Jednak w ramach art. 41 ust. 12 i art. 13 ustawy systemowej

organ rentowy może zakwestionować wysokość wynagrodzenia, stanowiącego

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności

sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z

prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa -

art. 58 k.c. (por. też uchwałę Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05,

OSNP 2005 Nr 21, poz. 338).

Zdaniem Sądu Najwyższego, lektura pisemnych motywów zaskarżonego

wyroku wyraźnie wskazuje, że Sąd II instancji w pełni respektował przedstawioną

wyżej wykładnię, czyniąc z niej podstawę do przeprowadzenia oceny prawnej

ustalonego w sprawie stanu faktycznego, który - co warte podkreślenia - ma w

postępowaniu kasacyjnym wiążący charakter (art. 39813 § 2 k.p.c.).

I USK 454/26

7

Z uwagi na powyższe, wobec nieziszczenia się przesłanki przedsądu, Sąd

Najwyższy - na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. - orzekł jak w sentencji.

DS.

[SOP]