SN odmówił przyjęcia skargi organu rentowego, który zapłaci spółkom po 240 zł kosztów

Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z 28 stycznia 2025 r., oddalił

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie od wyroku

Sądu Okręgowego w Warszawie z 14 listopada 2023 r., którym zmieniono

zaskarżoną decyzję organu rentowego z 15 września 2020 r., w ten sposób, że

stwierdzono, że J.K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu,

I USK 457/26

2

rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik S. sp. z o.o. z siedzibą w

W. od 17 sierpnia 2015 r. do nadal.

Organ rentowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,

zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę na podstawach naruszenia

przepisów postępowania oraz prawa materialnego, a mianowicie:

(-) art. 3271 § 1 k.p.c. przez brak wskazania w uzasadnieniu przyczyn

nieuwzględnienia argumentacji/dowodów wskazanych przez organ rentowy;

(-) art. 232 k.p.c. w związku z art. 477 k.p.c. przez wydanie orzeczenia bez

przeprowadzenia merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ rentowy,

(-) art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 199) w związku z

art. 22 § 1 k.p. przez uznanie, że pracodawcą dla Ubezpieczonego jest spółka S.1

sp. z o.o., mimo że właścicielem S.1 sp. z o.o. jest odwołująca się spółka,

(-) art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c., przez przyjęcie, że organ rentowy

nie udowodnił, iż rzeczywistym pracodawcą dla Ubezpieczonego była odwołująca

się spółka, mimo że Sąd pominął materiał zgromadzony w aktach

rentowych/składkowych oraz nie dokonał wykładni art. 3 k. p. w związku z art. 22 §

1 k. p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej,

(-) art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art.

3 k.p. oraz art. 22 § 1 k.p. przez uznanie, że pracodawcą dla Ubezpieczonego jest

spółka S.1 sp. z o.o., mimo że z dokumentacji załączonej do akt sprawy wynika, iż

rzeczywistym pracodawcą dla Ubezpieczonego pozostawała odwołująca się spółka

(przebicie zasłony korporacyjnej),

(-) art. 3 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p., przez niedokonanie ich wykładni z

uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej,

(-) art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 2 ppkt a w związku z art. 8 ust. 2a

oraz art. 17 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego

niezastosowanie, mimo że z załączonych do sprawy akt rentowych/składkowych

wynika, iż w przedmiotowej sprawie doszło do tzw. przebicia zasłony korporacyjnej,

a tym samym umowy o pracę zawarte z S.1 sp. z o.o. na gruncie przepisów prawa

ubezpieczeń społecznych należy traktować jako nieważne.

I USK 457/26

3

Mając na uwadze powyższe zarzuty organ rentowy wniósł o uchylenie

wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania, a w sytuacji uznania przez Sąd Najwyższy, że podstawa

naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona - uchylenie wyroku i

orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania odwołującej się spółki.

Ponadto organ rentowy wniósł o zasądzenie od odwołującej się spółki na rzecz

organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy

powołał się na oczywistą zasadność skargi, następujących przyczyn: sąd powinien

poddać decyzję organu kontroli merytorycznej, a zatem zbadać czy organ rentowy

prawidłowo zastosował przepisy prawa przy ustalonym stanie faktycznym, co w

przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia czy faktycznie nastąpiło tzw.

przebicie zasłony korporacyjnej prowadzące do obejścia przepisów ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, tj. art. 8 ust. 2a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych; sąd ograniczając się do badania powiązań osobowo-

kapitałowych pomiędzy wymienionymi podmiotami wyłącznie z perspektywy art. 22

§ 1 k.p. nie jest w stanie poddać decyzji organu rentowego merytorycznej kontroli

wskazującej na tzw. „uniesienie zasłony korporacyjnej" bez wykładni art. 3 k. p. i art.

22 § 1 k. p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ

w świetle art. 22 § 1 k.p. spółka zależna jako odrębny podmiot istniejący w obrocie

gospodarczym będzie w sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla

Ubezpieczonego z uwagi na konieczność wykonania szeregu formalnych czynności

mających na celu urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa

ubezpieczeń społecznych) w swej istocie stosunku pracy (takich jak zawarcie

umowy o pracę, obsługa kadrowo-płacowa itp.).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się spółka oraz

zainteresowana S.1 sp. z o.o. wniosły o wydanie postanowienia o odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a także o zasądzenie od organu

rentowego na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 457/26

4

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie.

Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie

winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element

interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie

będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Wypada także przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem

judykatury skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą

skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS

2002 nr 20, poz. 494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr

18, poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

I USK 457/26

5

przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ

3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu prawnego

zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do

uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr

585777 oraz z 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy, jeżeli

skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej

wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy

tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638).

Odnosząc się do twierdzenia skarżącego o oczywistej zasadności skargi,

należy zaznaczyć, że kwestia kwalifikacji prawnej umów zawieranych przez S. sp. z

o.o. z siedzibą w W. z pracownikami S.1 sp. z o.o. z siedzibą w W. była już

kilkukrotnie analizowana przez Sąd Najwyższy. W sytuacji, gdy Sąd Najwyższy

udzielił już jednoznacznych odpowiedzi co do danej kwestii prawnej, a nie ujawniły

się nowe, nieznane wcześniej okoliczności mające wpływ na wynik wykładni, nie

ma potrzeby przyjmowania do merytorycznego rozpoznania kolejnych skarg

kasacyjnych pochodzących od tego samego podmiotu, opartych na tych samych

podstawach i formułujących te same wątpliwości interpretacyjne. Przyjęcie

kolejnych podobnych skarg kasacyjnych do rozpoznania nie będzie służyć

dalszemu rozwojowi orzecznictwa.

Sąd Najwyższy aprobuje stanowisko przyjęte w postanowieniach Sądu

Najwyższego: z 11 grudnia 2024 r., II USK 212/24 (LEX nr 3817364), 20 lutego

2024 r., II USK 336/23 (LEX nr 3687155); 12 marca 2024 r., II USK 43/23 (LEX nr

3692831); 20 marca 2024 r., II USK 192/23 (LEX nr 3695248); 10 kwietnia 2024 r.,

II USK 189/23 (LEX nr 3703607); 11 kwietnia 2024 r., II USK 154/23 (LEX nr

3703679); 24 kwietnia 2024 r., II USK 194/23 (LEX nr 3708638); 12 czerwca 2024

r., II USK 292/23 (LEX nr 3724709); 20 sierpnia 2024 r., II USK 209/23 (LEX nr

I USK 457/26

6

3748023) wydanych w sprawach między tymi samymi stronami (płatnikiem składek

i organem rentowym) w analogicznym przedmiotowo sporze i opartych o te same

zarzuty.

Warto podkreślić, że strona skarżąca, wnioskując o przyjęcie skargi do

rozpoznania, w oparciu o przesłankę oczywistej zasadności wniesionej skargi

kasacyjnej w istocie zmierza do podważenia ustalonego przez Sądy orzekające

stanu faktycznego sprawy, co usuwa się spod kontroli kasacyjnej (art. 3983 § 3

k.p.c. i art. 39813 § 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami

faktycznymi oraz oceną materiału dowodowego dokonanymi w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku (postanowienie Sądu Najwyższego z 23 marca 2012 r., II PK

278/11, LEX nr 1214574; wyrok z 5 lutego 2014 r., V CSK 140/13, LEX nr 1458681;

18 września 2024 r., II USK 116/24, LEX nr 3774113).

Z poczynionych przez Sąd Apelacyjny ustaleń faktycznych wynika natomiast

wiążąco (art. 39813 § 2 k.p.c.), że zainteresowany J.K. w spornym okresie

pozostawał w stosunku pracy z S.1 sp. z o.o., nie zaś jak twierdził organ rentowy z

S. sp. z o.o., z którą to spółką zainteresowany związany był równolegle

cywilnoprawnym stosunkiem wynikającym z zawartej umowy zlecenia. Sąd

Apelacyjny uznał, że organ rentowy nie zakwestionował tak sformalizowanych

stosunków prawnych między stronami, w szczególności nie przedstawił

okoliczności, z których wynikałoby, że zainteresowany w rzeczywistości świadczył

pracę w ramach stosunku pracy na rzecz zleceniodawcy S. sp. z o.o., nie zaś dla

S.1 sp. z o.o. Organ rentowy nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie

tezy, na której oparto zaskarżoną decyzję, że pracodawcą dla ubezpieczonego była

S.1 sp. z o.o., ograniczył się wyłącznie do przedłożenia na płycie DVD bardzo

obszernych akt kontroli, nie wskazując przy tym, na których dokumentach

znajdujących się na płycie opiera swoje stanowisko. W ocenie Sądu meriti

zgromadzony w sprawie przez organ rentowy materiał dowodowy nie dawał

podstaw do podzielenia wniosku organu rentowego, co do prawidłowego ustalenia

pracodawcy zobowiązanego do uiszczenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia

społeczne w odniesieniu do ubezpieczonego.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy nie doszło do

ziszczenia się przesłanek pozwalających na zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy

I USK 457/26

7

systemowej w sposób wynikający z rozstrzygnięcia skarżonej decyzji, a także nie

było podstaw do zastosowania art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 18 ust. 1 ustawy

systemowej. To bowiem na organie rentowym spoczywał obowiązek wykazania, że

strony ustaliły między sobą stosunki prawne w sposób sprzeczny z prawem bądź

zmierzający do obejścia przepisów regulujących podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne, których to okoliczności nie udowodnił. Reguły rozkładu

ciężaru dowodu w procesie cywilnym są jasno uregulowane w art. 6 k.c. zgodnie z

którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi

skutki prawne. Sąd Najwyższy w wyroku z 9 listopada 2021 r. (I USKP 57/21,

OSNP 2022, nr 10, poz. 101) stwierdził, że wyrażonej w art. 6 k.c. reguły rozkładu

ciężaru dowodu nie można rozumieć w ten sposób, że zawsze, bez względu na

okoliczności sprawy, obowiązek dowodzenia wszelkich faktów o zasadniczym dla

rozstrzygnięcia sporu znaczeniu spoczywa na stronie powodowej (w sprawie z

zakresu ubezpieczeń społecznych - na osobie odwołującej się od decyzji organu

rentowego). Jeżeli jedna ze stron wykazała wystąpienie faktów przemawiających za

słusznością jej stanowiska, to wówczas na drugiej stronie procesu spoczywa ciężar

udowodnienia okoliczności podważających ten wniosek (wyroki Sądu Najwyższego:

z 18 września 2024 r., II USK 96/24, LEX nr 3768176; 18 września 2024 r., II USK

116/24, LEX nr 3774113; 19 grudnia 2013 r., II PK 70/13, LEX nr 1424850; 12 maja

2011 r., I PK 228/10, LEX nr 896458; 10 czerwca 2013 r., LEX nr 1341274; 20

kwietnia 1982 r., I CR 79/82, LEX nr 8416).

Odnosząc się do powoływanej przez skarżącego konstrukcji tzw. „przebicia

zasłony korporacyjnej”, należy zauważyć, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

uchwały składu siedmiu sędziów z 23 maja 2006 r. (III PZP 2/06, OSNP 2007, nr 3-

4, poz. 38), na którą obecnie powołuje się skarżący, wyraził pogląd, zgodnie z

którym zmierzając do ustalenia „prawdziwego pracodawcy”, można posłużyć się

metodą „unoszenia zasłony osobowości prawnej” (więcej M. Wiórek, Kilka uwag o

teorii nadużycia prawa jako koncepcji uzasadniającej tzw. odpowiedzialność

przebijającą (w:) Wpływ europeizacji prawa na instytucje prawa handlowego, red. J.

Kruczalak-Jankowska, Warszawa 2013, s. 237). Celem tej metody jest

przeciwdziałanie sytuacji, w której rzeczywisty właściciel, faktycznie przejmujący

świadczenie pracownika, nadużywa konstrukcji osobowości prawnej lub konstrukcji

I USK 457/26

8

pracodawcy z art. 3 k.p. w celu formalnego związania pracownika umową z

podmiotem uzależnionym i pozbawionym uprawnień właścicielskich. Dotyczy to

szczególnie sytuacji, gdy spółka handlowa będąca „prawdziwym pracodawcą”

tworzy kontrolowaną przez nią spółkę albo inną jednostkę organizacyjną

powierzając jej funkcję zatrudniania pracowników. Ten sposób może być użyty dla

obejścia prawa i uniknięcia zobowiązań wobec pracowników, przy czym nie chodzi

tu tylko o należności pracownicze, lecz także należności publicznoprawne (wyrok

Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2022 r., I USKP 135/21, LEX nr 3456208). W

świetle tej wykładni należy przyjąć, że dla przyjęcia konstrukcji odkrycia

rzeczywistego pracodawcy przez „uniesienie zasłony osobowości prawnej”

decydujące znaczenie będzie miało ustalenie, że pracodawca i zleceniodawca

ubezpieczonego, choć są odrębnymi spółkami kapitałowymi, przynależą do tego

samego organizmu gospodarczego – grupy kapitałowej (Nadużycie formy prawnej

spółki w zgrupowaniu w aspekcie prawa pracy. Praca i Zabezpieczenia Społeczne

2016, nr 1, s. 20 i n.). Spółkę zależną i spółkę dominującą łączy umowa, na mocy

której spółka zależna zobowiązuje się do realizacji usług na rzecz spółki

dominującej przez swoich pracowników i na tej podstawie kieruje swoich

pracowników do wykonywania pracy w spółce dominującej, za co otrzymuje

wynagrodzenie. W przypadku zawarcia przez pracownika kilku umów z różnymi

spółkami należącymi do holdingu, mamy więc do czynienia de facto z tym samym

podmiotem, któremu przysługuje status pracodawcy. W konsekwencji w grę

wchodzi zastosowanie art. 8 ust. 2a zdanie pierwsze ustawy systemowej. Takich

relacji nie ustalono w niniejszej sprawie, a to one pozwalałyby na ewentualne

wyciągnięcie wniosku o nadużywaniu osobowości prawnej lub konstrukcji

pracodawcy w rozumieniu art. 3 k.p. ze skutkiem polegającym na „uniesieniu” czy

„przebiciu zasłony osobowości prawnej” i uznaniu, że określone działania

podejmowane przez jeden podmiot uznaje się w istocie za działania innego

podmiotu, gdy spółka handlowa będąca „prawdziwym pracodawcą” czy

„ekonomicznym pracodawcą” tworzy kontrolowaną przez nią spółkę, powierzając jej

funkcję zatrudniania pracowników dla obejścia prawa i uniknięcia np. zobowiązań

wobec pracowników (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2024 r., II

USK 226/23, LEX nr 3723325; także Z. Hajn, G. Goździewicz, Organizacje

I USK 457/26

9

wieloosobowe (w:) System Prawa Pracy. Tom II. Indywidualne prawo pracy. Część

ogólna, red. K. Baran, G. Goździewicz, Warszawa 2017 wraz z powołaną literaturą

przedmiotu i orzecznictwem).

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono

stosownie do art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

M.G.

[SOP]