Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółek o składki i zasądził po 1800 zł kosztów

I USK 460/26

2

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2024 r. częściowo

zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 lutego 2022 r.

przez zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 stycznia 2019 r.

i ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonej D.

M. z tytułu wykonywania umowy zlecenie z płatnikiem W. Spółka z o.o. Spółka

komandytowa w likwidacji za miesiąc luty i sierpniu 2016 r. na kwotę 4.055 zł,

oddalając odwołanie w pozostałym zakresie. W pozostałym zakresie oddalono

również apelację.

Zaskarżając wyrok w części, skarżący (spółka i zainteresowana) zarzucili

naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9

ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm., dalej jako „ustawa systemowa”)

oraz art. 58 ust. 2 k.c. Skarżący wnieśli o uchylenie wyroku w zaskarżonym

zakresie i przekazanie sprawy Sadowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej uzasadniono istnieniem potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów. We wniosku wskazano, że do dnia jej

sporządzenia przed Sądem Apelacyjnym rozpatrzonych zostało ponad 60

analogicznych spraw z apelacji organu rentowego z udziałem innych

ubezpieczonych, w których zapadały skrajnie różne rozstrzygnięcia. Wszystkie

sprawy dotyczyły analogicznych stanów faktycznych, a apelacje organu rentowego

od wyroków wydawanych przez sąd pierwszej instancji opierały się na identycznych

zarzutach. Skarżący wskazali, że ten sam sąd w części spraw uznawał, że fakt

współpracy przez personel opiekuńczy ze skarżącym oraz zainteresowanym

stanowił obejście przepisów prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9

ust. 2 ustawy systemowej, w części zaś oceniał, że takie działanie nie stanowiło

obejścia przepisów prawa, gdyż było uzasadnione istniejącymi uwarunkowaniami

biznesowymi, rynkowymi i historycznymi. Zdaniem skarżących na tle rozbieżności

orzeczniczych w analogicznych sprawach z udziałem tych samych stron istnieje

potrzeba wykładni przepisu art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 9 ust. 2

ustawy systemowej, a w szczególności udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy

dokonując oceny, czy zawarcie dwóch stosunków zobowiązaniowych stanowi

I USK 460/26

3

obejście przepisów prawa w rozumieniu art, 58 § 1 Kodeksu cywilnego,

uzasadnione pozostaje skoncentrowanie się wyłącznie na ustaleniu, że w wyniku

tak ukształtowanej współpracy powstaje zbieg tytułów ubezpieczeniowych, czy też

należy skoncentrować się na zweryfikowaniu istnienia logicznego i ekonomicznie

uzasadnionego celu dla zawarcia dwóch stosunków zobowiązaniowych i tym

samym powstaniu zbiegu tytułów ubezpieczeniowych nie należy nadawać

relewantnego znaczenia.

W odpowiedzi organ wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (na

którą powołują się skarżący) występuje wtedy, gdy określony przepis prawa, mimo

że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź gdy jego niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK104/08, LEX nr 424365, z dnia 11

stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z dnia 15

października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231). W przypadku, gdy w ramach

stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone

rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie

wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia 11

stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK

I USK 460/26

4

220/08, LEX nr 523522; z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493).

Należy też wyjaśnić, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, jeżeli

Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub

wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie

zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 marca 2020 r., II PK 36/19, LEX nr

3034647; z dnia 12 maja 2020 r., I UK 128/19, LEX nr 3026475).

Skarżący wskazali potrzebę wykładni przepisu art. 58 § 1 k.c. w związku z art.

9 ust. 2 ustawy systemowej, jednak ani samodzielna wykładnia art. 58 § 1 k.c., ani

w związku z treścią art. 9 ust. 2 ustawy systemowej nie budzi wątpliwości, o których

wspominają skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. W postanowieniu z dnia 23 kwietnia 2025 r., II USK 2/25

(niepublikowane), Sąd Najwyższy w analogicznej sprawie między stronami, przy

identycznej co do istoty skardze kasacyjnej jednoznacznie rozstrzygnął, że skarga

w przedstawionej treści nie kwalifikuje się do przyjęcia. Sąd Najwyższy w

niniejszym składzie potwierdza trafność przedstawionych w przytoczonym

postanowieniu tez. Wobec tego Sąd przytacza jedynie część przedstawionego

wówczas wywodu, odsyłając w pozostałym zakresie do postanowienia II USK 2/25.

Po pierwsze czynności mające na celu obejście ustawy zawierają pozór

zgodności z ustawą. Ich treść nie zawiera elementów wprost sprzecznych z ustawą,

ale skutki, które wywołują i które objęte są zamiarem stron, naruszają zakazy lub

nakazy ustawowe. To przez ustalenie celu czynności, swoisty zabieg antycypacji

konsekwencji związanych in casu z dokonaniem czynności, można sensownie

ustalić fakt obejścia prawa, a to wymaga uwzględnienia zamiarów i dążeń stron

podejmujących określone działanie prawne w kwestii relacji do czynności prawnej

pozornej (zob. M. Safjan [w:] Kodeks cywilny, t. 1, red. K. Pietrzykowski, 2018).

Po drugie norma z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej przewiduje zasadę,

zgodnie z którą osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo

ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku wymienionych w przepisie tytułów

(w tym z umów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy) jest objęta

obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej.

I USK 460/26

5

Po trzecie przy stosowaniu przepisów należy zbadać, czy tytuły będące

przesłanką zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia rzeczywiście istnieją. Kierując

się tą dyrektywą, w orzecznictwie rozstrzygnięto, że w sytuacji, gdy finalnym

odbiorcą usługi jest ten sam podmiot, a zleceniobiorca wykonuje czynności w tym

samym miejscu i czasie, to rozbicie tego zlecenia na dwie umowy, zwierane z

dwoma podmiotami bez jakiegokolwiek logicznego czy ekonomicznie

uzasadnionego celu, nie można rozumieć inaczej, niż jako działanie w celu obejścia

prawa - działanie pozorujące zbieg tytułów do ubezpieczenia społecznego (zob. np.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2019 r., I UK 110/18, OSNP z 2020 r.,

nr 3, poz. 30).

W serii spraw, w które wpisuje się niniejsza sprawa, orzekające sądy doszły

do odmiennych wniosków w zakresie wykładni art. 9 ust. 2 ustawy systemowej. Nie

może to jednak doprowadzić do sytuacji, w której na mocy woli stron zostanie

wyłączony obowiązek ubezpieczenia społecznego. Podmiot kwestionujący (zwykle

ZUS) może wykazać przesłanki (okoliczności), których uwzględnienie przechyli

schemat interpretacyjny w określonym kierunku, innym od zamierzonego przez

ubezpieczonego lub płatnika

Powyższe zasady wywierają wpływ na wykładnię prawa, zwłaszcza gdy

uwzględni się ustalony stan faktyczny. W nim zleceniobiorczyni ma aktywne dwie

umowy zlecenia formalnie z dwoma odrębnymi podmiotami. Pracę jednak wykonuje

w jednym miejscu i polega ona na tych samych czynnościach, na rzecz tego

samego podopiecznego. Z kolei podmioty zlecające są ze sobą zespolone co

najmniej biznesowo, choć nie własnościowo. Mając powyższe na uwadze, należy

wskazać, że okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, które wiążą Sąd

Najwyższy (art. 39813 § 2 k.p.c.), dają pełne podstawy do stwierdzenia, że

zawierane przez zainteresowaną umowy zlecenia z drugim podwykonawcą

(zainteresowaną) należy ocenić jako czynności prawne mające na celu obejście

ustawy w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., a to powoduje, iż umowy te nie stanowią

ewentualnego tytułu „zbiegowego” do podlegania ubezpieczeniom społecznym w

świetle art. 9 ust. 2 ustawy systemowej.

I USK 460/26

6

Ze względu na powyższe argumenty, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989

§ 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i §

11 k.p.c.

[A.P.]

[r.g.]