Składki od przedsiębiorców z umowami w szpitalu. SN nie przyjął skargi płatnika

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wyrokiem z 7 marca 2024 r., oddalił apelację

płatnika Szpitala w R. od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 2 marca 2023

r., którym oddalono odwołania płatnika od decyzji z dnia 11 czerwca 2018 r.

ustalających podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia

emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne dla M.K.,

E.K., M.K.1, P.K. i A.K. za okresy wyszczegółowione w decyzjach z tytułu

zatrudnienia u płatnika składek Szpitala w R.

I USK 51/26

2

Płatnik wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie,

zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie czterech zainteresowanych M.K., M.K.1,

P.K. i E.K.

Skargę kasacyjną oparł na podstawach:

1) naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik

sprawy tj. art. 387 § 21 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 378 § 1 k.p.c. za sprawą nie

wskazania przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie podstawy prawnej wyroku z

przytoczeniem przepisów prawa włącznie, dla podjętego rozstrzygnięcia oraz nie

odniesienie się w sposób przekonujący do zgłoszonych w apelacji zarzutów

odwołującego się, co uniemożliwia prawidłowe odczytanie przez strony i

zweryfikowanie przez Sąd Najwyższy motywów prawnych jakimi kierował się Sąd

wydając zaskarżone orzeczenie, co powoduje, że orzeczenie wymyka się spod

kontroli jurydycznej;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

(-) art. 8 ust. 2a w związku z art. 18 ust. 1a oraz art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2025 r., poz. 350 wraz z późn. zm.) przez niewłaściwe zastosowanie i

uznanie, że zainteresowani jako przedsiębiorcy, którzy zawarli umowy

cywilnoprawne z innym przedsiębiorcą powinni być traktowani jako pracownicy

odwołującego się, w sytuacji gdy nie posiadali w tym zakresie zawartej umowy o

pracę z odwołującym się;

(-) art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 4 pkt 2 lit. d ustawy systemowej - za

sprawą niewłaściwego zastosowania przez ich pominięcie i nie przyjęcie przez Sąd

drugiej instancji, iż przedsiębiorcy prowadzący pozarolniczą działalność

gospodarczą podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i są

równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne;

(-) art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z

2024 r., poz. 236 wraz z późn. zm.) oraz art. 3531 k.c. - przez ich niewłaściwe

zastosowanie i przyjęcie, że swoboda umów przysługująca zainteresowanym jako

przedsiębiorcom oraz ich kontrahentom, którzy także są przedsiębiorcami, doznaje

ograniczenia wobec braku wyraźnego ograniczenia ustawowego, a łącząca strony

umowa de facto nie wywołuje skutków prawnych w prawie ubezpieczeń

I USK 51/26

3

społecznych, wobec uznania, że zainteresowanych i odwołującego się łączy

stosunek pracy oraz przez przyjęcie, że działalność gospodarcza nie jest

zorganizowaną działalnością zarobkową, wykonywaną we własnym imieniu i w

sposób ciągły, a jest jedynie działalnością pozorną ukrywającą stosunek pracy;

(-) art. 5 k.c. - przez jego pominięcie przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, w

tym nieuwzględnienie trudności jakie wiążą się dla odwołującego z naliczaniem

składek na ubezpieczenie społeczne za zainteresowanych w odniesieniu do ich

umów jako przedsiębiorców z podmiotami trzecimi.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego w Rzeszowie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie w zaskarżonej części,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za wszystkie

instancje, w tym także o kosztach postępowania kasacyjnego.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na jej oczywistą zasadność.

Zdaniem skarżącego Sąd drugiej instancji rażąco naruszył przepisy prawa

materialnego i procesowego w stopniu wskazującym na oczywistą zasadność

skargi zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż zignorował stanowisko i zarzuty

strony odwołującej się, uznając, że zainteresowani jako przedsiębiorcy są w

rzeczywistości pracownikami odwołującego się, mimo iż prowadzili działalność

gospodarczą w sposób zorganizowany, zarobkowy, wykonując ją we własnym

imieniu, w sposób ciągły i dla podmiotów także innych niż odwołujący się, co

stanowi naruszenie podstawowych zasad swobody umów i wolności prowadzenia

działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania, a w sytuacji przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego w

postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do rozpoznania.

I USK 51/26

4

Stosownie do art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Wypada również dodać, że zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania

formalne skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wyodrębniony wniosek o

przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi

przynajmniej jedna z przesłanek wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c.,

warunkujących przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a jego uzasadnienie

winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba merytorycznego rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają

analizie na etapie wstępnego badania skargi w ramach tzw. „przedsądu”, natomiast

przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po

przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych

i ich uzasadnienia.

Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd

Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga

kasacyjna jest bowiem szczególnym, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia,

realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu

rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju

prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno

koncentrować się na wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie faktycznie

zachodzą (zob. wśród wielu m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia

2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr

459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z 19 czerwca 2008 r.,

I USK 51/26

5

II UZ 18/08, LEX nr 406392). Skarga kasacyjna służy kontroli prawidłowości

stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołał

się na jej oczywistą zasadność jako jedyną przesłankę uzasadniającą jej

rozpoznanie.

Należy zatem przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem

judykatury skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą

skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS

2002 nr 20, poz. 494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003

nr 18, poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ

3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286). Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej

na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje zatem do

przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej

postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na

jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj.

podlegającą uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 grudnia

2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr

602695). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi,

to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność

będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy

pobieżnej lekturze skargi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja

2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638).

W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że skarżący powołując się we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej oczywistą zasadność

I USK 51/26

6

wyrażającą się w naruszeniu przepisów postępowania wprost odwołuje się do

argumentów zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Taki zabieg jest

niedopuszczalny bowiem wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione.

Skarga kasacyjna powinna być bowiem tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd

Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 października 2016 r., I PK 59/16, LEX nr

2160130; z 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500; z 26 lutego 2016 r.,

V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z 24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr

2019527). Tego wymagania skarżący nie zachował twierdząc we wniosku, że

argumenty wskazujące na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej znajdują się w

uzasadnieniu jej podstaw.

Niezależnie od powyższego nie można przyjąć, że wyrok Sądu Apelacyjnego

w sposób oczywisty narusza przepisy postępowania tj. art. 387 § 21 pkt. 2 k.p.c.,

w związku z art. 378 § 1 k.p.c.

Zgodnie z art. 387 § 21 pkt. 2 k.p.c. na sądzie odwoławczym ciąży obowiązek

wskazania w uzasadnieniu wyroku podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a więc

ustalenia faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i

przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

oraz wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa

(postanowienie Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2024 r., III PSK 82/23, LEX nr

3724727). Natomiast art. 378 § 1 k.p.c. stanowi, że sąd drugiej instancji rozpoznaje

sprawę w granicach apelacji. Z ustanowionego w tym przepisie obowiązku

rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność odrębnego

szczegółowego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu

podniesionego w apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do

sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że

zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem

I USK 51/26

7

orzeczenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 5 października 2018 r., I CSK 608/17,

LEX nr 2561619; z 22 sierpnia 2018 r., III UK 119/17, LEX nr 2542602; z 11

kwietnia 2018 r., II PK 20/17, LEX nr 2509624; z 4 kwietnia 2018 r., V CSK 266/17,

LEX nr 2522952; postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 września 2023 r., I CSK

44/23, LEX nr 3614154; 22 września 2023 r., I CSK 4942/22, LEX nr 3606664; 17

października 2023 r., III CZ 153/23, LEX nr 3616211; 25 stycznia 2024 r., I CSK

6269/22, LEX nr 3658513). Sąd Apelacyjny w motywach rozstrzygnięcia jasno

wyjaśnił na jakich dowodach oparł swoje rozstrzygnięcie i jaka była podstawa

prawna zaskarżonego wyroku. Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd ten odniósł

się odrębnie do każdego z zarzutów apelacji obszernie i wyczerpująco

uzasadniając merytoryczne swoje stanowisko, odwołując się przy tym do

poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i naświetlając podstawy wykładni

zastosowanych przepisów prawa materialnego z odwołaniem się do przykładów z

orzecznictwa. Nie można zatem podzielić zarzutu skarżącego o wybiórczym czy

powierzchownym odniesieniu się przez Sąd odwoławczy do zarzutów apelacji.

Wobec twierdzeń skarżącego, że zainteresowani, jako przedsiębiorcy

podlegali ubezpieczeniom z tego tytułu, a nie ubezpieczeniom pracowniczym z

tytułu zatrudnienia w Szpitalu, należy podnieść, że kwestia ta była przedmiotem

wypowiedzi w wyroku Sądu Najwyższego z 21 września 2017 r., I UK 370/16

(LEX nr 2357398), który podkreślił, że błędne jest założenie, że działalność

gospodarcza jest wyłączona z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, bo przepis ten

podmiotowo odnosi się tylko do ubezpieczonych z art. 6 ust. 1 pkt 4

(zleceniobiorców), a nie do ubezpieczonych z art. 6 ust. 1 pkt 5 (prowadzących

działalność gospodarczą). Sąd Najwyższy w powołanym wyroku wyjaśnił ponadto,

że istotą stosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest umowa zawierana przez

pracownika z pracodawcą (lub z osobą trzecią), czego nie zmienia to, że pracownik

występuje jako przedsiębiorca (samozatrudniony). Wykonywanie działalności

gospodarczej wymaga bowiem zawarcia indywidualnej umowy przez

prowadzącego działalność gospodarczą i dopiero ta umowa, a nie sama

działalność, określa treść zobowiązania. Warto podkreślić, że identyczne

stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniach: z 25 maja 2018 r., I UK

475/17 (LEX nr 2559396) oraz z 23 czerwca 2022 r., I USK 472/21 (LEX nr

I USK 51/26

8

3455690). Innymi słowy, zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej uzasadnia

umowa (z pracodawcą lub osobą trzecią), na podstawie której pracownik wykonuje

pracę, której beneficjentem jest pracodawca. Przedstawiona argumentacja oznacza

zatem, że skarga kasacyjna nie spełnia przedstawionych wyżej kryteriów

określających oczywistą zasadność tego środka zaskarżenia.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy na podstawie

art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Sąd Najwyższy nie obciążył odwołującego się kosztami zastępstwa

prawnego strony przeciwnej w postępowaniu kasacyjnym, na podstawie art. 102

k.p.c., uznając za słuszną argumentację przytoczoną przez sąd drugiej instancji

przy zastosowaniu tego przepisu w postepowaniu apelacyjnym, która pozostaje

aktualna także w postępowaniu kasacyjnym.

M.G.

[SOP]