Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki w sporze o składki z umowy zlecenia emeryta

Decyzją z 26 czerwca 2023 r. (znak […]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I

Oddział w Poznaniu, działający na podstawie ustawy z 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że ubezpieczony M.K. jako osoba

wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek H. sp. z o.o.

sp.k. z siedzibą w G. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu,

rentowemu i wypadkowemu w okresie od 4 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2020 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu VII Wyd ział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 26 kwietnia 2024 r. (sygn. akt VIIU 1656/23), wydanym w sprawie H. sp.

z o.o. sp.k. z siedzibą w G. z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych I Oddział w Poznaniu, o podleganie ubezpieczeniom społecznym,

I USK 526/26

2

oddalił odwołanie i kosztami postępowania obciążył odwołującą spółkę, zasądzając

od niej na rzecz organu rentowego kwotę 90 zł.

Na skutek apelacji odwołującej spółki, Sąd Apelacyjny w Poznaniu III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 19 marca 2025 r. (sygn. akt

III AUa 700/24), oddalił apelację i zasądził od odwołującej spółki na rzecz organu

rentowego kwotę 240 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego, od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do

dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji

odwoławczej.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiodła odwołująca spółka,

zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, zarzucając:

1. art. 9 ust. 2c i ust. 4a ustawy systemowej, poprzez ich wadliwą wykładnię, co

w konsekwencji doprowadziło do ich wadliwego zastosowania;

2. art. 9 ust. 2c i ust. 4a ustawy systemowej, poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie, a w konsekwencji zobowiązanie płatnika składek do opłacania

składek ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego, podczas

gdy tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie powstało.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca spółka wniosła o:

1. przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania, z uwagi na istnienie

potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów;

2. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości Sądu Apelacyjnego i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w zmienionym składzie, z

pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

przed Sądem Najwyższym oraz we wszystkich instancjach;

3. ewentualnie, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie sprawy co

do istoty;

4. zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej spółki kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych;

5. rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika odwołującej.

I USK 526/26

3

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca spółka

wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona oraz istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie, które występują między innymi między wykładnią

prezentowaną przez Sąd Okręgowy w Poznaniu oraz Sąd Apelacyjny w Poznaniu,

a Sądem Okręgowym w Warszawie. W ocenie odwołującej brak jest podstaw do

przyjęcia, że zleceniobiorca posiadający status emeryta i pozostający jednocześnie

w stosunku pracy powinien podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu

zlecenia tylko dlatego, że jego wynagrodzenie z etatu nie osiąga kwoty minimalnej.

W sytuacji ubezpieczonego, który posiada ustalone prawo do emerytury i świadczy

pracę u innego podmiotu, wykonywanie dodatkowej umowy zlecenia nie powinno

skutkować obowiązkiem ubezpieczeń społecznych. Rozstrzygnięcie tego sporu

przez Sąd Najwyższy jest zatem konieczne dla wyeliminowania poważnych

wątpliwości interpretacyjnych oraz zapewnienia sprawiedliwej rewizji stanowiska

organu rentowego, co zdaniem skarżącej spółki pozwoli na ujednolicenie sytuacji

prawnej wszystkich emerytów podejmujących aktywność zarobkową, bez względu

na tytuł, z jakiego nabyli uprawnienia emerytalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej spółki nie mogła zostać przyjęta do

rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art.

3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania,

jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub

jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących

obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca

I USK 526/26

4

zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Strona skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona oraz w sprawie istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie - odwołała się więc do przesłanek

przedsądu wskazanych w przepisie art. 3989 § 1 pkt 2 i pkt 4 k.p.c. Należy więc

podkreślić, że wadliwy jest sam sposób sformułowania wniosku – co świadczy o

jego bezpodstawności. Nie można bowiem twierdzić, że skarga jest oczywiście

uzasadniona - co oznacza oczywistą bezzasadność zaskarżonego orzeczenia, a

więc niewymagającą jakichkolwiek dociekań lub analiz, a jednocześnie wskazywać

na potrzebę wykładni przepisów prawnych - wymagających z natury rzeczy

pogłębionych rozważań (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2019 r., III CSK

148/19, LEX nr 2751796 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2018

r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710). Tego typu argumentacja, nawet w sytuacji

podnoszenia jej w sposób „ewentualny”, podważa zasadność wniosku.

Podkreślenia wymaga, że odwołanie się do potrzeby wykładni przepisów

prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż

budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni, albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, w

I USK 526/26

5

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK

104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z

9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża

obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej,

wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają

poważne wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8

lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22,

Legalis nr 2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o

wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Strona skarżąca nie wykazała, że mamy rzeczywiście do czynienia z

przywoływaną przesłanką przedsądu – tym bardziej, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego (zob. postanowienia: z 16 lutego 2023 r., II USK 35/22; z 11 stycznia

2023 r., II USK 170/22 i z 29 listopada 2023 r., III PSK 37/23) przyjęto, że ocena

sytuacji prawnej zleceniobiorcy, uprawnionego do emerytury lub renty,

pozostającego w stosunku pracy, dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust.

2c ustawy systemowej powinna „wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na

podstawie art. 9 ust. 4a tej ustawy. W praktyce z możliwością zastosowania zasady,

w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w

stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do czynienia wtedy, gdy

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w

stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a (to znaczy kwotę

minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje brzmienie

zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież wymienionych tam

I USK 526/26

6

„innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy.

Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy

będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca

uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu wykonywania umowy

zlecenia.

Natomiast odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie

tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi.

Oznacza to, że strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się

„oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona

skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającą na jego

oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,

OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9

marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11,

LEX nr 1215774). Ponadto, przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie

się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób

ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej

okoliczności strona skarżąca jednak także nie wykazała.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

DS.

[SOP]

I USK 526/26

7