Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ubezpieczonej o podleganie ubezpieczeniom

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2023 r., IV U 519/22 Sąd Okręgowy w Rybniku

oddalił odwołania ubezpieczonej składek oraz płatnika składek od decyzji z dnia 13

kwietnia 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rybniku

stwierdzającej, że A.K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowym, wypadkowemu i chorobowemu jako pracownik u płatnika składek K.K. od

20 listopada 2013 r.

I USK 594/26

2

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2025 r., III AUa 1046/23 Sąd Apelacyjny

w Katowicach oddalił apelacje ubezpieczonej i płatnika składek (pkt I.) oraz zasądził

od A.K. i K.K. na rzecz organu rentowego kwoty po 270 zł z odsetkami w wysokości

odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas

od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczona oraz płatnik

składek zarzucili naruszenie: 1. art. 22 k.p. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych; 2. art. 8 ust. 11 w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych; 3. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 22 k.p. i art. 300 k.p.; 4.

art. 328 § 2 k.p.c.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnili oczywistą

zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem Sąd Apelacyjny w Katowicach zastosował

przepisy prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, co

stanowi o wadliwej subsumcji tego stanu do zawartych w nich norm prawnych. Sąd

Apelacyjny wydał rozstrzygnięcie przyjmując założenia nie wynikające

z jakichkolwiek dowodów i wzajemne ze sobą sprzeczne. Sąd drugiej instancji nie

pochylił się nad konkretną sytuacją występującą w małżeństwie uznając, że jest

spełniona przesłanka prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Nie

wyspecyfikował jednak konkretnych okoliczności mających świadczyć o tym, że

wspólne gospodarstwo domowe było faktycznie prowadzone. Brak stosownych

ustaleń uzasadnia zarzuty kasacyjne naruszenia prawa materialnego przez

niewłaściwe ich zastosowanie.

Zdaniem skarżących Sąd Apelacyjny dopuścił się także rażącego naruszenia

przepisów prawa materialnego tj. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 22 k.p. i art. 300 k.p. uznając,

iż zawarcie przez A.K. umowy o pracę zostało dokonane w celu obejścia przepisów

prawa a umowa o pracę nie posiadała cech zatrudnienia pracowniczego. Skarżący

podnieśli, że ustalenie, że czynność została podjęta w celu obejścia ustawy, wymaga

uwzględnienia nie tylko jej funkcji i określonego motywu gospodarczego, ale również

całokształtu konsekwencji prawnych z niej wynikających dla podmiotów danego

stosunku prawnego. W okolicznościach niniejszej sprawy kwestie te nie zostały

ustalone. Brak precyzyjnych ustaleń faktycznych uniemożliwia adekwatną ocenę w

postępowaniu kasacyjnym stanowiska zaskarżonego wyroku. Z uzasadnienia

I USK 594/26

3

zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny uznał, że zawarta przez

ubezpieczoną z płatnikiem składek umowa o pracę była umową zawartą w celu

obejścia przepisów. Sąd odwoławczy nie podzielił stanowiska organu rentowego

zawartego w uzasadnieniu, wskazano że A.K. nie może być uznana za osobę

współpracująca, jednak nie sformułował swojego stanowiska w sposób

jednoznaczny i precyzyjny tak aby umożliwić merytoryczne odniesienie się do mego.

Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a jeżeli podstawa

naruszenia prawa materialnego okaże się oczywiście uzasadniona orzeczenie co do

istoty sprawy oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, a na wypadek przyjęcia skargi do rozpoznania - o

oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego w każdym

z powyższych przypadków kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W pierwszej kolejności należy przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako

sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga

kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród

I USK 594/26

4

istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się

z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie

powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący

wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu,

dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca

nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił

w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie

skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne,

kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają

ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na

etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego

wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu

z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych

i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana

i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym bardziej się ich

domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia,

realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu

rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju

prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno

koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą

(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr

449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z dnia 9 czerwca

I USK 594/26

5

2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr

496392).

Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c wynika zwykle z oczywistego,

widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności

wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi

regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może

stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3983 k.p.c., lecz o naruszenie

kwalifikowane (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK

317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia

26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17

października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca

2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia

22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Powołując się na oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na

poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX

nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia

2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr

465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050).

Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację,

w której zaskarżone orzeczenie Sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych

przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób

sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK

414/12, LEX nr 1675171). Należy przy tym podkreślić, iż nie spełnia tych wymagań

odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu

dodatkowo określeniem "rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub

"oczywistego", jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość

wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5

lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14,

LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). O tym,

I USK 594/26

6

że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta

w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia

2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Nie jest zatem dopuszczalne przenoszenie

argumentacji służącej wykazaniu przyczyny kasacyjnej do uzasadnienia podstaw

kasacyjnych ani odwoływanie się do tego uzasadnienia, podstawy skargi bowiem są

badane dopiero przy rozpoznawaniu skargi, po jej przyjęciu (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2018 r., III CSK 337/17, LEX nr 2483656 czy

z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632).

Skarżący uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazali, że Sąd Apelacyjny w Katowicach zastosował przepisy prawa materialnego

do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, co stanowi o wadliwej subsumcji

tego stanu do zawartych w nich norm prawnych. Nie wskazali jednak w tej części

uzasadnienia żadnego przepisu, którego naruszenia Sąd drugiej instancji miałby

dopuścić się w sposób kwalifikowany. Jak wskazano powyżej, to skarżący ma

przekonać Sąd Najwyższy o istnieniu przesłanki uzasadniającej przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Zatem Sąd Najwyższy nie może w tym zakresie

zastępować strony i doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych

argumentów (w tym przepisów) za tym przemawiających.

Zdaniem skarżących Sąd Apelacyjny dopuścił się także rażącego naruszenia

przepisów prawa materialnego tj. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 22 k.p. i art. 300 k.p.

uznając, iż zawarcie przez A.K. umowy o pracę zostało dokonane w celu obejścia

przepisów prawa a umowa o prace nie posiadała cech zatrudnienia pracowniczego i

nie dokonując w tej materii precyzyjnych ustaleń faktycznych.

Z ustaleń dokonanych przez Sąd drugiej instancji wynika, że ubezpieczona

nie wykonywała w ramach działalności gospodarczej męża czynności, które miały

istotne znaczenie dla tej działalności. Nie miała pełnomocnictwa do reprezentowania

męża jako przedsiębiorcy, nie miała dostępu do konta bankowego, nie podejmowała

decyzji istotnych dla tej działalności nie można zatem uznać, że zajmowała się

sprawami o takim ciężarze gatunkowym, które umożliwiałyby uznanie jej za osobę

współpracującą. Z uwagi na fakt, że umowa została zawarta na 0.025 etatu

z wynagrodzeniem w wysokości 50 zł miesięcznie nie został spełniony również cel

gospodarczy zawarcia umowy o pracę. Umowa o pracę nie była również

wykonywana w reżimie pracowniczym bo nie określono godzin pracy ubezpieczonej,

I USK 594/26

7

nie wykazano aby wykonywała ona pracę pod kierownictwem pracodawcy, aby była

rozliczana z wykonanych zadań. Powyższe ustalenia doprowadziły Sąd Apelacyjny

do konstatacji, że zawarcie umowy o pracę zostało dokonane w celu obejścia

przepisów prawa.

Należy stwierdzić, że podnoszone przez skarżącego argumenty zmierzają w

istocie do podważenia suwerennej i niepoddającej się kontroli kasacyjnej

sędziowskiej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co na tym etapie

postępowania nie jest możliwe ze względu na to, że na mocy art. 3983 § 3 k.p.c. oraz

art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Strona skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania przez Sąd Najwyższy wniesionej przez nią skargi kasacyjnej, wobec

czego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c.,

art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[it]

[SOP]