Sąd Najwyższy nie przyjął skargi o wyższy stopień niepełnosprawności

Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 11 marca 2025 r., VIII Ua 3/25 oddalił

apelację R. M. (wnioskodawca) od wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi -

Śródmieścia w Łodzi z 14 listopada 2024 r., X U 456/22. Sąd Rejonowy dla Łodzi-

Śródmieścia w Łodzi, wyrokiem z 14 listopada 2024 r. zmienił orzeczenie z 11 maja

2022 r. znak [...] i poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw

I USK 597/26

2

Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z 14 marca 2022 r. w ten tylko sposób, że w

pkt 9 dotyczącym spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych

w art. 8 ust. 3a pkt. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym

w miejsce zwrotu „nie dotyczy” wpisał „spełnia” i oddalił odwołanie w pozostałym

zakresie.

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.

Wnioskodawca, urodzony […] 1960 r., posiada wykształcenie podstawowe,

aktualnie pozostaje bezrobotny, wcześniej pracował jako dekarz i pracownik

budowlany. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o

Niepełnosprawności z 30 maja 2019 r. wnioskodawca został zaliczony do

umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z symbolem przyczyny

niepełnosprawności 02-P i 05-R począwszy od 27 kwietnia 2016 r. okresowo do 31

maja 2021 r. Kolejnym orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o

Niepełnosprawności z 20 marca 2020 r. wnioskodawcy został zaliczony do

umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z symbolem przyczyny

niepełnosprawności 02-P okresowo do 31 marca 2023 r. Pismem z 14 lutego

2022 r. wnioskodawca wystąpił o ponowne wydanie orzeczenia o stopniu

niepełnosprawności w związku ze zmianą stanu zdrowia. Orzeczeniem

Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania Niepełnosprawności w Ł. z 14 marca

2022 r. wnioskodawca został zaliczony do umiarkowanego stopnia

niepełnosprawności okresowo do 31 marca 2024 r. z symbolem przyczyny

niepełnosprawności 02-P. Orzeczono, że ustalony stopień datuje się od 27 kwietnia

2016 r., a niepełnosprawność od 25 września 2012 r. Pismem z 7 kwietnia 2022 r.

wnioskodawca odwołał się od ww. orzeczenia, kwestionując ustalony stopień

niepełnosprawności, jak również brak zaliczenia do osób niepełnosprawnych także

z symbolem 05-R. W dniu 11 maja 2022 r. WZSON wydał zaskarżone orzeczenie,

w którym uchylił orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania

Niepełnosprawności w zakresie punktu 2, zmieniając symbol przyczyny

niepełnosprawności z 02-P na 02-P, 05-R oraz w zakresie wskazań z punktu 5,

uznając, że wnioskodawca wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty

ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające

funkcjonowanie danej osoby.

I USK 597/26

3

Sąd Rejonowy uznał, iż odwołanie jest zasadne jedynie częściowo, to jest w

takim zakresie w jakim wnioskodawca kwestionował brak spełnienia przesłanek

określonych w art. 8 ust. 3a pkt. 1 Prawa o ruchu drogowym (to jest karty

parkingowej). Sąd Rejonowy, opierając się na przeprowadzonych w sprawie

opiniach biegłych lekarzy, nie zgodził się z postawioną przez wnioskodawcę tezą,

że jego stan zdrowia kwalifikuje go do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Z poczynionych ustaleń wynikało, że u wnioskodawcy rozpoznano schizofrenię

paranoidalną, miażdżycę kończyn dolnych, żylaki lewej kończyny dolnej, a także

zmiany zwyrodnieniowe wielostawowe. Biegli w dziedzinie, ortopedii, chirurgii oraz

psychiatrii zgodnie ocenili, iż stan zdrowia wnioskodawcy uzasadnia zaliczenie go

do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym z symbolem 05-R oraz 02-P

okresowo do 31 marca 2024 r. Zdaniem Sądu Rejonowego wnioski wszystkich

opinii nie budziły wątpliwości. Dlatego zasadne okazało się uwzględnienie tylko

żądania wnioskodawcy zmiany wskazań w punkcie 9 orzeczenia o

niepełnosprawności. Biegły ortopeda wskazał bowiem, iż wnioskodawca spełnia

kryteria do przyznania karty parkingowej. Tym samym były podstawy do przyjęcia,

że wnioskodawca spełnia przesłanki z art. 8 ust. 3 a pkt. 1 Prawa po ruchu

drogowym.

Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy trafnie uczynił podstawą swego

rozstrzygnięcia opinie biegłych lekarzy z zakresu chirurgii, psychiatrii oraz ortopedii.

Biegli ci zgodnie stwierdzili, uwzględniając całą dostępną dokumentację lekarską,

ale także wyniki badania przedmiotowego, iż wnioskodawcę, z uwagi na posiadane

przez niego schorzenia, cechuje umiarkowany stopień niepełnosprawności. U

wnioskodawcy rozpoznano schizofrenię paranoidalną, miażdżycę kończyn dolnych,

żylaki lewej kończyny dolnej, a także zmiany zwyrodnieniowe wielostawowe. Biegli

wskazali, że wnioskodawca jest osobą z naruszoną sprawnością organizmu,

wymagającą czasowej lub częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról

społecznych. Wnioskodawca wymaga pomocy w pełnieniu ról społecznych,

natomiast nie wymaga opieki. Sąd Okręgowy podzielił tę ocenę w zakresie uznania

wydanych w postępowaniu przez Sądem pierwszej instancji opinii biegłych za

wiarygodne, rzetelne i fachowe, jak i dokonaną przez ten sąd ocenę stanu zdrowia

ubezpieczonego. Skutki naruszenia sprawności organizmu, na które wskazuje

I USK 597/26

4

rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r.

(Dz.U. z 2021, poz. 857), powodują konieczność udzielania pomocy, w tym również

w pełnieniu ról społecznych oznaczają zależność osoby od otoczenia, polegającą

na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu

gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji,

edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka,

zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Z opinii biegłych

sądowych nie sposób wywieźć, że skarżący jest osobą całkowicie zależną od

otoczenia. Zdaniem Sądu drugiej instancji, występujące u wnioskodawcy problemy

zdrowotne z pewnością ograniczają jego sprawność, jednakże w zakresie

określonym jako umiarkowany stopień niepełnosprawności. Zdaniem Sądu

Okręgowego, opinie biegłych sądowych zostały sporządzone prawidłowo w

zakresie oceny stanu zdrowia wnioskodawcy, były rzetelne, sporządzone zgodnie z

wymaganiami fachowości i niezbędną wiedzą, a ich wnioski jednoznaczne i

kategoryczne. Biegli sposób pełny i wyczerpujący odpowiedzieli na pytania tezy

dowodowej postawionej przez Sąd.

Wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w

Łodzi, zaskarżając go w całości. Skarga kasacyjna została oparta na podstawach

naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 4 ust. 1 ustawy z dnia

27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób

niepełnosprawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r. poz. 44, dalej: ustawa o

rehabilitacji) w zw. z art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 29 ust. 1 pkt. 3 i

ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca

2003 r., w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności;

przepisów prawa procesowego, a mianowicie: art. 381 k.p.c., art. 382 k.p.c.,

art. 227 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c. i art 286 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.,

przez oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego

chirurga, mimo iż nie rozważono na etapie postępowania I instancyjnego wpływu

miażdżycy OUN na stopień niepełnosprawności odwołującego się. Wnioskodawca

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w całości do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi oraz zasądzenie od

kosztów postępowania, według norm przypisanych, a także kosztów ustanowienia

I USK 597/26

5

pełnomocnika z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, jednocześnie oświadczając,

iż koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony

oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej. W ocenie pełnomocnika skarżącego

przywołane w skardze okoliczności świadczą o tym, że w niniejszej sprawie bez

wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, a jednocześnie

rodzaj i zakres tych uchybień świadczy o tym, że miały one decydujący wpływ na

treść zaskarżonego orzeczenia. „W szczególności uznać należy, że w sprawie

doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 4

ustawy o rehabilitacji w zw. z § 29 ust. 1 pkt. 3 i ust. 2 rozporządzenia z 15 lipca

2003 r., a także prawa procesowego, a mianowicie art. 381 k.p.c., art. 382 k.p.c.,

art. 227 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c. i art. 286 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.”.

W ocenie wnioskodawcy naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania

w sprawie nie budzi wątpliwości, pozostaje oczywiste i daje się stwierdzić - poprzez

odwołanie się do treści wymienionych przez skarżącego uregulowań. Podniesiono,

że błędna wykładnia przepisów określających warunki do zaliczenia do znacznego

stopnia niepełnosprawności miała znamienne znaczenie w niniejszej sprawie,

albowiem Sąd odwoławczy nie uwzględnił ich w ocenie stanu faktycznego w

sprawie wnioskodawcy, co skutkowało utrzymaniem w mocy wyroku Sądu pierwszej

instancji, a tym samym orzeczenia ustalającego umiarkowany stopień

niepełnosprawności wnioskodawcy. Podobnie - co do nieprzeprowadzenia

uzupełniającej opinii biegłego chirurga - zaniechanie tegoż środka dowodowego

doprowadziło do niekompletnego zgromadzenia materiału dowodowego, tym

samym wadliwej oceny stanu faktycznego w sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości prawne

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3), lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

I USK 597/26

6

Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem zwykłej trzeciej instancji, zaś

skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje wyłącznie z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Dlatego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród

istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Spełnienie tego

wymogu powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności i argumenty prawne

pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i

jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi

przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymogi skargi kasacyjnej,

wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają

ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach postępowania kasacyjnego.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie

na etapie "przedsądu", natomiast podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane

są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego

rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione,

oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2

k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

Choć dla obu tych elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej argumenty mogą

być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach "przedsądu" bada tylko wskazane we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania okoliczności uzasadniające

podjęcie takiej decyzji procesowej, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Dlatego też skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i

skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej

podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich

domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia,

realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu

I USK 597/26

7

rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju

prawa.

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania, ponieważ nie jest oczywiście uzasadniona. Ujęta w

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność

podniesionych we wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania oraz pokrywających się z

podstawami skargi zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej.

Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanych sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym

polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w

orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,

względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym

stanie faktycznym albo pominięciu przepisu szczególnego, który modyfikował

zakres zastosowania przepisu ogólnego (co miało często miejsce np. w

ustawodawstwie covidowym). W rozpoznawanej sprawie żadne takie naruszenie

nie występuje, ponieważ teza o oczywistej zasadności skargi opiera się na

kwestionowaniu ustaleń faktycznych.

Ponadto, jeżeli przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, że skarga jest oczywiście uzasadniona

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód

prawny wskazujący, w czym wyraża się ta "oczywistość" i przedstawić argumenty

na poparcie tego twierdzenia oraz wskazać - we wniosku - jakie to przepisy prawa

zostały w ewidentny sposób naruszone przez Sąd drugiej instancji (zamiast wielu

zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025 r., I USK 262/24 i

powołane tam orzecznictwo). Tymczasem przepisów takich ani wywodu takiego nie

przedstawiono w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W niniejszej sprawie skarżący w istocie kwestionuje dokonaną przez Sądy

obu instancji ocenę dowodów. W rozpoznawanej sprawie kluczowy materiał

dowodowy stanowiły opinie biegłych. O stanie zdrowia osoby ubiegającej się o

określony stopień niepełnosprawności sąd nie może decydować samodzielnie, lecz

I USK 597/26

8

musi zasięgnąć wiedzy specjalistycznej. Godzi się przypomnieć, że zadaniem

biegłego jest udzielenie sądowi, w oparciu o posiadane wiadomości fachowe i

doświadczenie zawodowe, informacji i wiadomości specjalnych, niezbędnych do

ustalenia i oceny okoliczności sprawy, natomiast sąd nie jest związany opinią

biegłego w zakresie jego wypowiedzi odnośnie do zastrzeżonych wyłącznie do

kompetencji sądu kwestii ustalenia i oceny faktów oraz sposobu rozstrzygnięcia

sprawy. Jednocześnie sąd w odniesieniu do dowodu z opinii biegłego ma

obowiązek ocenić, czy dowód ten ze względu na swoją treść, zakres, poziom

merytoryczny, przyjętą przez biegłego metodologię, kompletność odniesienia się do

zgromadzonego materiału dowodowego i zastosowane na jego podstawie

założenia, jest dowodem przydatnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd może przy

tym ocenić opinię biegłego pod względem fachowości, rzetelności czy logiczności.

Nie może jednak nie podzielać merytorycznych poglądów biegłego lub w ich

miejsce wprowadzać własnych stwierdzeń i rozstrzygać kwestii wymagających

wiadomości specjalnych wbrew opinii biegłego specjalisty. W takiej sytuacji należy

albo rozwiać wątpliwości co do treści opinii w drodze zażądania od jej autora

pisemnych lub ustnych wyjaśnień, albo dopuścić dowód z opinii innego biegłego

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2014 r., II UK 27/14, LEX nr

1777878).

Zarzuty skarżącego, mające wykazać oczywistą zasadność skargi,

sprowadzają się w istocie do polemiki z poczynionymi przez Sąd drugiej instancji

ustaleniami faktycznymi opartymi na wiedzy specjalnej wynikającej z prawidłowo

przeprowadzonego dowodu z opinii biegłych. Tymczasem zgodnie z art. 3983 § 3

oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Kwestionowanie dokonanej przez Sąd drugiej instancji oceny dowodów i

wynikających z niej ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. uchyla się

spod kontroli kasacyjnej. Nadto pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa

materialnego nie można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny

dowodów i poczynionych ustaleń faktycznych.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

I USK 597/26

9

[r.g.]