Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki o ubezpieczenie emeryta i zasądził 240 zł

I USK 600/26

2

Decyzją z 25 września 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Ostrowie Wielkopolskim stwierdził, że M.S., jako osoba wykonująca pracę na

podstawie umowy zlecenia u płatnika L. sp. z o.o. z siedzibą w K., podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i

wypadkowemu, od 10 października 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. i od 1 września

2021 r. do 30 września 2021 r., ze wskazaną w decyzji podstawą wymiaru składek,

skoro z analizy konta ubezpieczonego wynika, że jako emeryt w ww. okresie

zgłoszony został jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego i chociaż posiadał w

okresie tym drugi tytuł do ubezpieczeń w postaci zatrudnienia na podstawie umowy

o pracą u innego płatnika, to nie osiągał z tego tytułu minimalnego wynagrodzenia.

Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 18 grudnia 2024 r. (sygn. akt V U 1004/24), wydanym w sprawie L. sp.

z o.o. z siedzibą w K., z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Ostrowie Wielkopolskim, przy udziale M.S., o ustalenie ubezpieczenia

dot. M.S., oddalił odwołanie i zasądził od L. sp. z o.o. na rzecz organu rentowego

kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi

odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Na skutek apelacji odwołującej spółki, Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 9 kwietnia 2025 r. (sygn. akt III AUa

112/25), oddalił apelację i zasądził od L. sp. z o.o. z siedzibą w K. na rzecz organu

rentowego, kwotę 270 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, z

odsetkami ustawowymi za czas po upływie tygodnia, od dnia doręczenia

zobowiązanemu orzeczenia zasądzającego do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Łodzi wywiodła odwołująca spółka, zaskarżając judykat w całości, zarzucając

naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych, przez ich wadliwą wykładnię, co w konsekwencji

doprowadziło do ich błędnego zastosowania;

2. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

przez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji zobowiązanie

I USK 600/26

3

płatnika składek do opłacenia składek ubezpieczenia emerytalnego,

rentowego i wypadkowego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie

składkowe w ogóle nie powstało.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, albowiem – jej zdaniem - istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, a następnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w zmienionym składzie, z

pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed

Sądem Najwyższym oraz we wszystkich instancjach, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie sprawy, co do istoty, zasądzenie od

organu rentowego na rzecz odwołującej spółki kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, i rozpoznanie

sprawy również pod nieobecność pełnomocnika odwołującej spółki.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała, że ubezpieczony posiadający ustalone prawo do emerytury i

jednocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze

czasu pracy (z wynagrodzeniem niższym niż minimalne), nie powinien podlegać

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu

wykonywanej umowy zlecenia. Skarżąca zwróciła uwagę na konflikt w wykładni art.

9 ust. 2c oraz 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pomiędzy

stanowiskiem Sądu Okręgowego w Warszawie, a sądami apelacji łódzkiej, co

uzasadnia jej zdaniem konieczność ujednolicenia linii orzeczniczej. Strona skarżąca

oceniła systemową niespójność, polegającą na tym, że osoby prowadzące

pozarolniczą działalność gospodarczą po nabyciu prawa do emerytury podlegają

ubezpieczeniom jedynie dobrowolnie, podczas gdy analogiczna sytuacja prawna

nie jest wprost przyznawana emerytom wywodzącym się ze stosunku pracy lub

służb mundurowych. Według skarżącej, wykładnia celowościowa przepisów

powinna prowadzić do zrównania sytuacji prawnej wszystkich emerytów

podejmujących aktywność zawodową, niezależnie od charakteru ich

wcześniejszego zatrudnienia.

I USK 600/26

4

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie oddalenie skargi

kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu rentowego kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej spółki nie mogła zostać przyjęta do

rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne zagadnienie prawne, (2) istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi nieważność

postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z

tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,

a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc

pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi

przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje potrzeba wykładni

przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w

orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,

przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie

I USK 600/26

5

Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK 104/08; z 18 lutego

2015 r., II CSK 428/14). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji

interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2007 r.,

sygn. akt I PK 233/07, OSNP 2009/3-4/43). Powołanie się na omawianą przesłankę

wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść

i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym

polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia

argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w

orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak

też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11

stycznia 2008 r., I UK 283/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 12 grudnia

2008 r., II PK 220/08, niepubl.; z 8 lipca 2009 r., I CSK 11/09, niepubl.; z 20 maja

2016 r., V CSK 692/15). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi

kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego

przepisu przez Sąd Najwyższy - ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr

1238124).

Podniesione w niniejszej sprawie wątpliwości interpretacyjne, jak też

rozbieżności orzecznicze, zostały już jednoznacznie rozstrzygnięte w orzecznictwie

Sądu Najwyższego. Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 3 marca 2020 r., II PK 36/19, LEX nr 3034647 czy z 12 maja

2020 r., I UK 128/19, LEX nr 3026475).

Przedstawiony problem wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej, w

kontekście ograniczeń w stosowaniu zasady zwalniającej zleceniobiorcę

I USK 600/26

6

uprawnionego do emerytury (lub renty), który pozostaje w stosunku pracy, z

podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia, był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa.

Przede wszystkim wykładnia art. 9 ust. 4a ustawy systemowej została omówiona w

wyroku Sądu Najwyższego z 21 marca 2019 r. (II UK 548/17, LEX nr 2638597), w

którym stwierdzono, że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie

„odsyłające” do ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do

emerytury lub renty, pozostający równocześnie w stosunku pracy, nie będzie

podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy

zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach

stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego

wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a powołanej ustawy). Co do zasady

każdy zleceniobiorca (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej) podlega

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest

uprawniona do emerytury i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4).

Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku wynika natomiast z równoczesnego

pozostawania w stosunku pracy, który z mocy art. 9 ust. 1 wyprzedza inne tytuły

podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również

emerytów i rencistów (por. art. 9 ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a).

Dlatego właśnie emeryci i renciści, tak jak pozostali zleceniobiorcy, podlegają

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia,

„jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy”. Zawarte w art. 9 ust. 4a

zastrzeżenie „odsyłające” do art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł

wykładni, należy zaś rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy

uprawnionego do emerytury lub renty, będącego równocześnie pracownikiem, jest

regulowana treścią pierwszego z wymienionych przepisów (nie podlega on

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im

jedynie z tytułu stosunku pracy) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy

ust. 2a. Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna

omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat

regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy

prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie

I USK 600/26

7

uregulowana wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a, która a contrario formułuje

zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji

prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty pozostającego w

stosunku pracy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c powinna

„wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce

z możliwością zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do

emerytury lub renty, pozostający w stosunku pracy, nie podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli

zatem do czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne, z tytułu pozostawania w stosunku pracy, osiągnie kwotę określoną w

art. 18 ust. 4 pkt 5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co

jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie

określa przecież wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby

pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu

pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego

wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty

pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Pogląd ten został

zaakceptowany w całości w wyrokach Sądu Najwyższego: z 20 kwietnia 2021 r., II

USKP 38/21, LEX nr 3358857, z 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21, LEX nr

3252364, z 11 czerwca 2024 r., II USKP 19/23, LEX nr 3724656 i w

postanowieniach: z 16 lutego 2023 r., II USK 35/22, LEX nr 3549740, z 8 maja 2024

r., II USK 64/24, LEX nr 3712294, z 13 maja 2025 r., I USK 24/25, LEX nr 3863031,

z 17 czerwca 2025 r., I USK 11/25, LEX nr 3899512, z 21 maja 2025 r., I USK

10/25, LEX nr 3913374.

Tak więc poruszony przez skarżącego problem, na tle wykładni art. 9 ust. 4a

ustawy systemowej, został już rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy i nie zachodzą

przesłanki do jego zmiany.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

I USK 600/26

8

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 108 § 1 i

art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. i w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 9

ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst Dz.U. z 2026 r., poz. 118).

DS.

[a.ł]