SN nie przyjął skargi ZUS w sporze o mały ZUS plus, 360 zł kosztów dla przedsiębiorczyni

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 14 maja 2025 r., III AUa 945/24 oddalił

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Lublinie (organ rentowy) od

wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 19 września 2024 r., VIII U 1044/24

zmieniającego decyzję organu rentowego z 12 marca 2024 r. i uznającego za

prawidłowe stanowisko przedsiębiorcy A.D. (odwołująca się) przedstawione we

wniosku złożonym w dniu 6 marca 2024 r. w przedmiocie możliwości ustalenia w

2024 r. podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art.

I USK 625/26

2

18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz. U. z 2023 r., 1230 ze zm., dalej jako: ustawa o systemie ubezpieczeń

społecznych).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na podstawie poczynionych w sprawie

następujących ustaleń faktycznych. Odwołująca się od 23 lipca 2021 r. prowadzi

pozarolniczą działalność gospodarczą ujawnioną w CEIDG, przedmiotem której jest

pozostały transport lądowy pasażerski, gdzie indziej niesklasyfikowany. Od

początku wykonywania działalności aż do 31 października 2023 r. była

ubezpieczona w KRUS. Z dniem 1 listopada 2023 r. odwołująca się zrezygnowała z

ubezpieczenia w KRUS i zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych

oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w ZUS jako osoba prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą na zasadach określonych w art. 18 ust. 8

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dla których podstawę wymiaru

składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących pozarolniczą

działalność stanowi zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż 60%

prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do

ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek ogłoszonego w

trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. W dniu 3 stycznia 2024 r.

odwołująca się chciała drogą elektroniczną wyrejestrować siebie jako osobę

ubezpieczoną od 1 stycznia 2024 r. z kodu tytułu ubezpieczenia 051000 i ponownie

zgłosić się do ubezpieczeń na zasadach określonych w art. 18c ust. 1 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, dla których podstawa wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, którego roczny przychód z

pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku

kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000 zł, uzależniona jest od dochodu z

pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku

dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej „dochodem z pozarolniczej

działalności gospodarczej”, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym – tj. na

zasadach „mały ZUS plus”. Wysłanie deklaracji drogą elektroniczną nie było jednak

możliwe. ZUS uznawał że odwołująca się prowadziła działalność gospodarczą 61

dni, nadto znacznie przekroczyła wymagany limit przychodu. Nie zgadzając się z

powyższym, odwołująca się w dniu 20 lutego 2024 r. dostarczyła do ZUS deklarację

I USK 625/26

3

w formie papierowej, ta jednak została odrzucona, gdyż w ocenie organu

ubezpieczona nie spełniła wymogów podlegania ubezpieczeniom z kodem 059000

tzw. mały ZUS plus.

Z tytułu prowadzonej działalności odwołująca się w całym 2023 r. osiągnęła

przychód w wysokości 40.642,41 zł. Natomiast w okresie od 1 listopada 2023 r. do

31 grudnia 2023 r. przychód z prowadzonej działalności wyniósł 3.453,70 zł. W dniu

6 marca 2023 r. odwołująca się złożyła w ZUS wniosek o wydanie indywidualnej

interpretacji w zakresie daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenie społeczne

lub zdrowotne, wskazując, iż w jej ocenie ma prawo do opłacenia w bieżącym roku

kalendarzowym tj. 2024 r. składek na ubezpieczenie społeczne od podstawy nie

niższej niż ustalona na zasadach wynikających z art. 18 c ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych.

Uwzględniając odwołania w tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd pierwszej

instancji wskazał, że rozstrzygnięcie sprawy wymagało odniesienia się do dwóch

spornych kwestii: liczenia dni kalendarzowych prowadzenia przez przedsiębiorcę

pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym oraz

ustalenia, czy przychód przedsiębiorcy z pozarolniczej działalności gospodarczej

uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym przekracza limit ustalony

w przepisach. Za relewantne w tym zakresie Sąd pierwszej instancji uznał art. 34

ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców oraz art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1

art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4, art. 18 ust. 8, art. 18c ust. 1 i 11, art. 36 oraz art. 83d

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Odwołująca się co do kwestii prowadzenia pozarolniczej działalności

gospodarczej przez okres 61 dni kalendarzowych w poprzednim roku

kalendarzowym utrzymywała, iż był to jednak cały rok, gdyż działalność została

założona 23 lipca 2021 r. i była nieprzerwanie prowadzona, mimo że była

ubezpieczona w KRUS. Stanowisko to jednak nie było prawidłowe. Jak bowiem

wynika a contrario z literalnego brzmienia art. 6 oraz art. 13 pkt 4 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom

emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą

działalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej chyba, że ze względu na zbieg

tytułów do ubezpieczeń podlegać będą jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu.

I USK 625/26

4

Wykładnia językowa powyższych przepisów wskazuje jednoznacznie, że liczba dni

prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej winna odpowiadać ściśle

liczbie dni podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu

zdrowotnemu z tytułu prowadzenia tej działalności, a nie zaś jak tego chce

ubezpieczona, liczbie dni podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, że - analizując brzmienie

art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do liczby dni prowadzenia

działalności gospodarczej - nie należy wliczać dni, w których ubezpieczony

prowadził działalność gospodarczą, podlegając w tym czasie ubezpieczeniu

społecznemu rolników. Jak bezsprzecznie bowiem wynika z wykładni językowej

przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, osoby prowadzące

pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu tej ustawy jednocześnie

podlegają ubezpieczeniu społecznemu w ramach powszechnego systemu

ubezpieczeniowego.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w przypadku odwołującej się ustalenie limitu

przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej w sposób proporcjonalny do

okresu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w którym

przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS, sprawia, że przy

ustalaniu, czy nie doszło do przekroczenia tego limitu należy brać pod uwagę tylko i

wyłącznie przychody osiągnięte w tym okresie, tj. od 1 listopada 2023 r. do 31

grudnia 2023 r. Nie uwzględnia się zatem całego roku prowadzenia działalności, a

tylko okres podlegania ubezpieczeniom z tego tytułu, ergo roczny limit przychodów

powinien być ustalany proporcjonalnie. Skoro nie uwzględnia się okresu podlegania

w KRUS, to nie można uznać, że dochody wówczas generowane wpływają na

podstawę wymiaru składek w ZUS, skoro wtedy nie istniał taki tytuł do ubezpieczeń.

Organ rentowy złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu

Apelacyjnego, zaskarżając wyrok ten w całości. Skarga kasacyjna została oparta

na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

-

art. 18c ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego

błędne zastosowanie i uznanie, że w przypadku odwołującej istnieje możliwość

ustalenia w 2024 r. podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na

podstawie art. 18c;

I USK 625/26

5

-

art. 18c ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego

błędną wykładnię i przyjęcie, że w przypadku odwołującej się ustalenie rocznego

limitu przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej następuje w sposób

proporcjonalny do okresu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w

którym przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony

tym, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące wykładni

przepisów prawnych, tj. art. 18c ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie: czy ustalając roczny

limit przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa w tym

przepisie w sposób proporcjonalny do okresu prowadzenia pozarolniczej

działalności gospodarczej, należy brać pod uwagę tylko i wyłącznie przychody

osiągnięte w okresie, w którym przedsiębiorca podlegał ubezpieczeniom

społecznym w ZUS, czy też należy brać pod uwagę także przychody przedsiębiorcy

uzyskiwane z tego tytułu w okresie, w którym przedsiębiorca podlegał pod inny

system ubezpieczeń społecznych (np. w KRUS)? Organ rentowy wskazał na

rozbieżność występującą w orzecznictwie sądów, a to chociażby pogląd wyrażony

w zaskarżonym wyroku oraz prezentujących odmienne stanowisko wyroków: wyrok

Sądu Okręgowego w Kielcach z 2 stycznia 2020 r., V U 1675/19 niepubl. We

wszystkich tych sprawach przedmiotem postępowania były decyzje organu

rentowego w przedmiocie interpretacji indywidualnych, gdzie wnioskodawcy

domagali się dokonania przez organ rentowy oceny, czy spełniają warunki do

skorzystania ulgi, o której mowa w art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych (tzw. „mały ZUS plus”), tj. przychody z pozarolniczej działalności

gospodarczej uzyskane w ciągu poprzedniego roku kalendarzowego nie

przekroczyły ustawowego limitu. Problem ma związek z faktem, że przedsiębiorca

przez część roku (co najmniej 60 dni) podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS

a przez część roku podlegał ubezpieczeniom społecznym w innym systemie (np. w

KRUS). Zdaniem organu rentowego do liczby dni prowadzenia działalności

gospodarczej nie będzie się wliczać dni prowadzenia działalności gospodarczej, w

trakcie których osoba podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, a więc

znajdowała się pod reżimem ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wynika

I USK 625/26

6

to wprost z brzmienia analizowanego przepisu. Przepis ten stanowi bowiem, że

roczny limit przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej zmniejsza się

proporcjonalnie tylko w trzech przypadkach, mianowicie w przypadku rozpoczęcia,

zakończenia lub zawieszenia prowadzenia działalności w ciągu poprzedniego roku

kalendarzowego. Przepis zatem nie wymienia jako podstawy proporcjonalnego

ustalania rocznego limitu przychodu „przejścia” przedsiębiorcy do innego systemu

ubezpieczeń społecznych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się wniosła o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie jej oddalenie w całości

oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania, ponieważ przedstawiony w niej problem prawny

nie jest zagadnieniem prawnym tej sprawy. Zagadnieniem prawnym w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy, który nie został do tej pory

bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania

którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu

Najwyższego z 4 sierpnia 2021 r., III USK 172/21, LEX nr 3395962).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że istotne zagadnienie prawne

jako przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ujęta w art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. powinno bezpośrednio wynikać z ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego orzeczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z 12

czerwca 2019 r., II UK 236/18, LEX nr 2685498; z 17 listopada 2025 r., III PSK

73/25, LEX nr 3983150 i powołane tam orzecznictwo), powinno dotyczyć przepisów

ujętych w podstawach skargi kasacyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z 19

października 2012 r., III PK 28/12, LEX nr 1619794), a jego rozstrzygnięcie powinno

mieć wpływ na wynik sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 marca 2011 r.,

II PK 10/11, LEX nr 1646567; z 27 marca 2008 r., III UK 123/07, LEX nr 461719

I USK 625/26

7

oraz z 18 stycznia 2008 r., II PK 276/07, LEX nr 442723). Jednocześnie, problem

przedstawiony jako istotne zagadnienie prawne nie może sprowadzać się do

zwykłej wykładni i stosowania prawa (postanowienia Sądu Najwyższego: z 16

marca 2009 r., III UK 90/08, LEX nr 707909 i z 16 marca 2009 r., III UK 91/08, LEX

nr 707910) ani sprowadzać się do wątpliwości skarżącego odnośnie do

prawidłowości rozstrzygnięcia jego indywidualnej sprawy (postanowienie Sądu

Najwyższego z 12 czerwca 2019 r., II UK 236/18, LEX nr 2685498). O istnieniu

istotnego zagadnienia prawnego można mówić wtedy, gdy objęty jego zakresem

problem prawny ma znaczenie uniwersalne dla rozstrzygania innych spraw.

Dlatego, jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez jego sformułowanie z

przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało, przytoczyć

argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także wykazać,

że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia

rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej (postanowienie Sądu

Najwyższego z 4 sierpnia 2021 r., III USK 172/21, LEX nr 3395962 i powołane tam

orzecznictwo). Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o

rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa,

w związku z którymi zostało sformułowane i wskazanie argumentów, które

prowadzą do rozbieżnych ocen. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych

wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo

szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego

(instytucji prawnej). Sformułowane zagadnienie powinno odwoływać się w sposób

generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej

wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju

jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienie Sądu Najwyższego z 17

listopada 2025 r., III PSK 73/25, LEX nr 3983150 i powołane tam orzecznictwo).

Skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w

uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację

wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w

sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia

I USK 625/26

8

tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej

instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2025 r., III PSK 73/25,

LEX nr 3983150 i powołane tam orzecznictwo). Nie wystarczy zatem samo

sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z

17 listopada 2025 r., III PSK 73/25, LEX nr 3983150 i powołane tam orzecznictwo).

Odnosząc powyższe do skargi kasacyjnej organu rentowego wniesionej w

niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy uwzględnił, że ze stanu faktycznego oraz

argumentacji, zarówno – skrótowej - Sądu drugiej instancji (z racji akceptacji

stanowiska Sądu pierwszej instancji) jak i Sądu Okręgowego wynika, że przyjęty

przez oba Sądy sposób zastosowania art. 18c ust. 1 i 7 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych był konsekwencją założenia, zgodnie z którym

odwołująca się podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz

ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność

gospodarczą tylko przez 61 dni w 2023 r., ponieważ okres prowadzenia takiej

działalności w czasie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w 2023 r.

nie jest okresem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej relewantnej

dla ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podstawę prawną dla takiego

założenia Sądu pierwszej instancji, zaakceptowanego przez Sąd drugiej instancji,

stanowiły art. 6 oraz art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przepisów tych nie powołano w podstawie skargi kasacyjnej ani w treści

zagadnienia prawnego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sam zaś art. 18c, w tym jego ust. 1 i ust. 7, ma jedynie charakter techniczny,

dotyczący obliczania podstawy wymiaru. Przepis ten nie normuje kwestii prawnej,

której określony kierunek rozstrzygnięcia (zaprezentowany powyżej), doprowadził

Sąd drugiej instancji do akceptacji stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu wyroku

Sądu pierwszej instancji. Tym samym, z uwagi na to, że art. 18c ust. 1 i 7 dotyczą

obliczania podstawy wymiaru składek, a nie problemu występującego w niniejszym

stanie faktycznym, charakteryzującym się tym, że przedsiębiorca podlegający

systemowi rolniczego ubezpieczenia społecznego przechodzi w trakcie roku

kalendarzowego do systemu powszechnego, przy ewentualnym rozstrzyganiu

zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy nie mógłby podważyć stanowiska Sądów

obu instancji, zgodnie z którym odwołująca się prowadziła w 2023 r. pozarolniczą

I USK 625/26

9

działalność gospodarczą przez 61 dni, zatem jej dochody za ten rok - na użytek

stosowania tzw. „małego ZUS” – należy rozliczyć w sposób proporcjonalny do

okresu podlegania powszechnemu systemowi ubezpieczeń społecznych.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[a.ł]