Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sporze o składki spółki

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 22 listopada 2023 r. (sygn. akt VI U 395/23), wydanym w sprawie J.L., z

odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Bydgoszczy,

o odpowiedzialność osób trzecich za składki na ubezpieczenie społeczne i

zdrowotne, przy udziale zainteresowanej H. sp. z o.o. w B., oddalił odwołanie i

I USK 698/26

2

zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego kwotę 5.400 zł, tytułem

kosztów zastępstwa prawnego.

Na skutek apelacji odwołującej, Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 30 stycznia 2025 r. (sygn. akt III AUa

128/24), oddalił apelację i zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego

kwotę 4.050 zł wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 11 k.p.c., tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiodła odwołująca, zaskarżając

w całości wyrok Sadu Apelacyjnego w Gdańsku, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik

sprawy, a mianowicie:

1. art. 386 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie przez Sąd II instancji, mimo

że zarzuty wskazane w apelacji uzasadniały żądania odwołującej;

2. art. 385 k.p.c. przez jego zastosowanie i oddalenie apelacji odwołującej,

mimo że zarzuty wskazane w apelacji potwierdzały zasadność złożenia

apelacji oraz wskazywały na konieczność zmiany orzeczenia, poprzez

uwzględnienie żądań odwołującej bądź skierowanie sprawy do ponownego

rozpoznania;

3. art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez sporządzenie

uzasadnienia w sposób uniemożliwiający dokonanie oceny toku wywodu,

który doprowadził do uznania, że odwołująca w sposób niewystarczający

wykazała istnienie przesłanek egzoneracyjnych;

4. art. 378 k.p.c., poprzez nierozpoznanie sprawy w granicach zarzutów strony

powodowej sformułowanych w apelacji wobec wyroku Sądu I instancji;

5. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez dokonanie przez Sąd oceny dowodu z

dokumentu-oświadczenia J.K. o rezygnacji z funkcji prezesa zarządu z

naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, w szczególności z

pominięciem wszechstronnej analizy treści całego zgromadzonego materiału

dowodowego, a przyjęcie w sposób dowolny przez Sąd, że dokument jest

niewiarygodny gdyż nie nosił żadnej daty pewnej oraz że bezpośrednio po

tej dacie nie zostało zwołane posiedzenie zgromadzenia wspólników,

podczas gdy oświadczenie takie nie wymaga formy szczególnej, co w

I USK 698/26

3

konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, że powódka dokonała

skutecznej rezygnacji z funkcji prezesa zarządu dopiero 28 lipca 2017 r.;

6. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez dokonanie przez sąd dowolnej, a nie swobodnej

oceny dowodu z zeznań świadka oraz uznanie ich za niewiarygodne, co

doprowadziło do błędnego ustalenia, że powódka dokonała skutecznej

rezygnacji z funkcji prezesa zarządu dopiero 28 lipca 2017 r., podczas gdy

zeznania świadka były spójne, logiczne i korelowały z pozostałym

zgromadzonym materiałem dowodowym;

7. art. 102 k.p.c., poprzez dokonanie przez Sąd dowolnej, a nie swobodnej

oceny dowodu i uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą

przesłanki szczególne, które uzasadniałyby zastosowanie instytucji

odstąpienia od obciążania strony kosztami postępowania, podczas gdy

powódka wielokrotnie wskazywała na swoją trudną sytuację finansową, a

także zdrowotną, co ma wpływ na możliwości zarobkowe;

8. naruszenia prawa materialnego:

1. art. 108 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, przez

błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że w przedmiotowej sprawie

zachodzą przesłanki do przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania

spółki z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń

Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz P. i Fundusz G.,

podczas gdy przesłanki takowe nie zaistniały;

2. art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, przez błędną jego wykładnię i uznanie, że

w przedmiotowej sprawie, stronie został umożliwiony czynny udział w

toczącym się postępowaniu, podczas gdy strona przed wydaniem decyzji nie

mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz

zgłoszonych żądań, strona nie uczestniczyła w postępowaniu ustalającym

odpowiedzialność osoby trzeciej za zobowiązania spółki;

3. art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, przez błędną jego wykładnię i jego

zastosowanie podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie zaistniały

przesłanki do zastosowania powołanego przepisu.

W związku ze stawianymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, zniesienie postępowania w

I USK 698/26

4

obu instancjach i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ponieważ w jej ocenie w sprawie:

1. istnieje potrzeba wykładni art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej

budzącego poważne wątpliwości i wywołującego rozbieżności w

orzecznictwie sądów, czego przykładem są orzeczenia: wyrok Sądu

Najwyższego z 15 listopada 2024 r., II CSKP 1154/23 czy wyrok Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z 25 czerwca 2020 r., I ACa 1135/18;

2. występuje istotne zagadnienie prawne, dotyczące braku realnej możliwości

wskazania mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie

zaległości podatkowych spółki w znacznej części, przez członka zarządu, w

sytuacji kiedy do wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz

postępowania upadłościowego doszło już po rezygnacji z funkcji prezesa

zarządu spółki (art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej) wobec braku

dostępu do dokumentacji spółki;

3. występuje istotne zagadnienie prawne w zakresie, w jakim obowiązująca

procedura nie przewiduje możliwości, aby pozwany były członek zarządu

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uwolnił się od odpowiedzialności

poprzez wykazanie, że wierzytelność, stwierdzona orzeczeniem, na

podstawie którego wszczęto przeciwko spółce bezskuteczną egzekucję, nie

istnieje, w sytuacji, w której orzeczenie zapadło w postępowaniu wszczętym

po dacie utraty przez odwołującą statusu członka zarządu spółki -

niezgodność z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o

wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i

zasądzenie od skarżącej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych, a w przypadku przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania - jej oddalenie i zasądzenie od skarżącej na rzecz

organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

I USK 698/26

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do

przyjęcia i merytorycznego rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W

związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w

powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi.

Strona skarżąca powołuje się na występowanie w sprawie istotnych

zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)., zasugerowała także istnienie

potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można

jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie rzeczywistych przesłanek przyjęcia

skargi do rozpoznania, określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Problemy

podnoszone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadzają

się do wątpliwości, co do wykładni art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej.

Przypomnienia zatem wymaga, że sformułowanie istotnego zagadnienia

prawnego, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno przybrać postać

porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne

wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc

o przedstawienie wyraźnych wątpliwości, co do określonego przepisu lub zespołu

przepisów, albo szerzej i bardziej ogólnie – wątpliwości, co do pewnego

uregulowania prawnego. Z przedstawionych przez stronę wnoszącą skargę

argumentów w odniesieniu do istotnego zagadnienia prawnego musi jednak

wynikać, jakie są konkretne problemy prawne, na czym polegają istotne wątpliwości

(na przykład interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie powinno zatem

I USK 698/26

6

odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie

podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy

przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 czy z

16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Przedstawienie okoliczności

uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę

istotnego zagadnienia prawnego dotyczyć musi problemu prawnego dotychczas

nierozpatrywanego w judykaturze (postanowienia Sądu Najwyższego z 23 maja

2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr

2499790). Chodzi o problem prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio

rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego

dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu

Najwyższego z 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639).

Natomiast powołanie się na przesłankę istnienia potrzeby wykładni

przepisów prawnych budzących wątpliwości i wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie, wymaga nie tylko określenia, które przepisy wymagają wykładni, ale

także wskazania, na czym polegają poważne wątpliwości związane ze

stosowaniem tych przepisów wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego

źródła tych wątpliwości. Konieczne jest opisanie tych wątpliwości, wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli zaś skarżąca powołuje

się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to zobowiązana jest przytoczyć te

rozbieżne orzeczenia sądów, przy czym musi wykazać, że występująca w nich

rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo wykazać, że

wykładnia dokonana przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym

stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi przy tym o

rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o rozbieżności w jego zastosowaniu.

Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez

Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość

dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki

sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 27 lutego 2025 r., I USK 45/24, LEX

nr 3844504 i 2 grudnia 2025 r., I PSK 140/25, LEX nr 3987195). W tym przypadku

I USK 698/26

7

strona skarżąca nie przedstawia przekonującej przyczyny przyjęcia skargi do

rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., wskazując jedynie na rozbieżne

rozstrzygnięcia sądów – co nie świadczy jeszcze o wystąpieniu przywoływanej

przesłanki przedsądu.

Przede wszystkim jednak nie może być mowy o występowaniu przesłanek z

art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w sytuacji, kiedy Sąd Najwyższy zajmował się już

wielokrotnie wykładnią wskazywanego przepisu prawnego. W odniesieniu do

argumentów związanych z oceną zgłoszenia wniosku o upadłość spółki we

właściwym czasie należy wskazać, że pierwszym obowiązkiem sądów w takiej

sprawie jest jednoznaczne stwierdzenie, że wystąpiły okoliczności uzasadniające

złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a dopiero w dalszej kolejności ocena, czy

wniosek został złożony w terminie oraz czy jego ewentualne niezłożenie w terminie

jest zawinione przez członka zarządu (por. wyroki Naczelnego Sądu

Administracyjnego: z 24 lutego 2015 r., I FSK 2147/13, LEX nr 1653841 oraz z 27

maja 2014 r., II FSK 1450/12, LEX nr 1479138). Co ważne w zakresie istnienia

przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu przyjmuje się z kolei,

że ciężar ich wykazania spoczywa na osobie pragnącej uwolnić się od

odpowiedzialności, a ich istnienie lub nieistnienie nie ma charakteru okoliczności

uzupełniającej, lecz jest okolicznością zasadniczą, która podlega badaniu na etapie

postępowania zakończonego decyzją organu rentowego, która jest następnie

kontrolowana w postępowaniu sądowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 marca

2013 r., I UK 554/12, LEX nr 1318332 oraz wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z 15 kwietnia 2014 r., I GSK 1033/12, LEX nr 1480761). Ocena

winy członka zarządu odnosi się do powinności przypisanych mu z racji pełnienia

funkcji zarządczych w spółce kapitałowej. Członek zarządu nie odpowiada za złą

kondycję finansową spółki uniemożliwiającą spłatę długów, lecz za własne

zaniechanie skierowane na pokrzywdzenie wierzycieli, w tym pokrzywdzenie

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wobec tego przesłanka egzoneracyjna

wskazana w art. 116 § 1 pkt 1a Ordynacji podatkowej sprowadza się do wykazania

należytej staranności w działaniach zmierzających do zgłoszenia upadłości lub

wszczęcia postpowania układowego, albo do udowodnienia braku winy w razie

niewszczęcia tych postępowań (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia

I USK 698/26

8

2007 r., I UK 349/06, OSNP 2008 nr 9-10, poz. 149). Omawiany przepis nie

uzależnia zwolnienia od odpowiedzialności od sposobu rozstrzygnięcia przez sąd

wniosku o ogłoszenie upadłości. Nie jest to więc odpowiedzialność za uzyskanie

satysfakcjonującego wierzyciela rezultatu postępowania upadłościowego (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2008 r., I UK 172/07, OSNP 2009 nr 3-4,

poz. 5). Ocena działań członka zarządu powinna być dokonana według miary

podwyższonej staranności oczekiwanej od osoby pełniącej funkcję organu osoby

prawnej prowadzącej działalność gospodarczą. W wyroku z 13 grudnia 2007 r.

(I CSK 313/07, LEX nr 479340) Sąd Najwyższy wskazał, że właściwy czas na

zgłoszenie wniosku o upadłość to moment, gdy członek zarządu wie albo przy

dołożeniu należytej staranności powinien wiedzieć, że spółka nie jest już w stanie

zaspokoić w całości wszystkich wierzycieli, ale w części ma jeszcze takie

możliwości, a zatem nie jest jeszcze bankrutem niezdolnym do poniesienia nawet

kosztów postępowania upadłościowego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja

2022 r., I USKP 111/21 Legalis nr 2715643).

Z ustaleń dokonanych przez Sądy meriti wynika, że skarżąca odwołująca

miała świadomość sytuacji finansowej H. sp. z o.o. już w dacie objęcia funkcji

prezesa spółki. Nadto, nie wykazała w niniejszym postępowaniu, że działania i

decyzje podjęte przez nią jako członka zarządu H. pozwalają na uwolnienie jej od

odpowiedzialności za zobowiązania spółki z tytułu nieopłaconych składek. Spółka

bezspornie nie regulowała terminowo wymagalnych należności składkowych wobec

ZUS od listopada 2016 r., a za okres objęty sporem nie uregulowała ich do dnia

kwestionowanej decyzji. Także, co do skuteczności złożenia przez odwołującą

oświadczenia o rezygnacji z funkcji członka zarządu 10 marca 2017 r. Sąd II

instancji nie miał wątpliwości, że również po tej dacie odwołująca podejmowała

działania jako prezes zarządu spółki, o czym świadczy pismo z 25 kwietnia 2017 r.

skierowane do ZUS z prośbą o wyznaczenie dodatkowego terminu na złożenie

wyjaśnień dotyczących powstałych należności w związku z restrukturyzacją spółki,

które to pismo zostało podpisane przez odwołującą, jako prezesa zarządu H. (w

aktach ZUS). Oznacza to, że odwołująca pełniła faktycznie funkcję prezesa zarządu

spółki w okresie objętym sporem w niniejszej sprawie.

I USK 698/26

9

Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a

Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie

w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie

przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut

skargi kasacyjnej, nawet zarzucający naruszenia przepisów prawa materialnego,

który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi

na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd

Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie

może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na kwestionowanie

niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.

Podkreślenia wymaga także, że nie jest bezwzględnym warunkiem

prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji odniesienie się

oddzielnie do każdego z zarzutów podniesionych w apelacji. Z ustanowionego

w przepisie art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji

nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku

każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do

sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że

zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem

orzeczenia. Poza tym, choć przepis art. 3983 § 3 k.p.c. nie wskazuje expressis

verbis konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i

przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów

wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że

obejmuje on art. 233 § 1 k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny

wiarygodności i mocy dowodów. Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą

być więc w ogóle podstawą skargi kasacyjnej. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie

uprawnia również do kwestionowania kompletności ustaleń faktycznych,

niezbędnych dla prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2024 r., III USK 368/23, Legalis

nr 3168652).

I USK 698/26

10

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego na postawie art. 102 k.p.c.

DS.

[SOP]