Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki w sprawie składek emeryta z umowy zlecenia

Sąd Okręgowy w Poznaniu, VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 7 czerwca 2024 r. (sygn. akt VIII U 2147/23), wydanym w sprawie H.

sp. z o.o. sp.k. w G., z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I

Oddział w Poznaniu, o podleganie ubezpieczeniom społecznym i wysokość

podstawy wymiaru składek, z udziałem K.J., oddalił odwołanie i zasądził od H. sp. z

o.o. sp.k. w G. na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów

procesu, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o

kosztach procesu, do dnia zapłaty.

I USK 705/26

2

Na skutek apelacji odwołującej spółki, Sąd Apelacyjny w Poznaniu III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 9 maja 2025 r. (sygn. akt III

AUa 845/24), oddalił apelację i zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego

kwotę 240 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

apelacyjnym, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, za

czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiodła odwołująca spółka,

zaskarżając w całości wyrok sadu Apelacyjnego w Poznaniu, zarzucając

naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych, przez ich wadliwą wykładnię, co w konsekwencji

doprowadziło do ich błędnego zastosowania;

2. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

przez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji zobowiązanie

płatnika składek do opłacenia składek ubezpieczenia emerytalnego,

rentowego i wypadkowego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie

składkowe w ogóle nie powstało.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, albowiem – jej zdaniem – skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona oraz istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości, wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

a następnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania w zmienionym składzie, z pozostawieniem temu Sądowi

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem Najwyższym oraz we

wszystkich instancjach, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia

i rozstrzygnięcie sprawy, co do istoty, zasądzenie od organu rentowego na rzecz

odwołującej spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych, i rozpoznanie sprawy również pod nieobecność

pełnomocnika odwołującej spółki.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała, że ubezpieczony posiadający ustalone prawo do emerytury i

I USK 705/26

3

jednocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze

czasu pracy (z wynagrodzeniem niższym niż minimalne), nie powinien podlegać

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu

wykonywanej umowy zlecenia. Skarżąca zwróciła uwagę na konflikt w wykładni

art. 9 ust. 2c oraz 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pomiędzy

stanowiskiem Sądu Okręgowego w Warszawie, a sądami apelacji poznańskiej, co

uzasadnia jej zdaniem konieczność ujednolicenia linii orzeczniczej. W sytuacji

ubezpieczonego, który posiada ustalone prawo do emerytury i świadczy pracę u

innego podmiotu, wykonywanie dodatkowej umowy zlecenia nie powinno

skutkować obowiązkiem ubezpieczeń społecznych. Rozstrzygnięcie tego sporu

przez Sąd Najwyższy jest zatem konieczne dla wyeliminowania poważnych

wątpliwości interpretacyjnych oraz zapewnienia sprawiedliwej rewizji stanowiska

organu rentowego, co zdaniem skarżącej spółki pozwoli na ujednolicenie sytuacji

prawnej wszystkich emerytów podejmujących aktywność zarobkową, bez względu

na tytuł, z jakiego nabyli uprawnienia emerytalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej spółki nie mogła zostać przyjęta do

rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

I USK 705/26

4

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Strona skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona oraz w sprawie istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie - odwołała się więc do przesłanek

przedsądu wskazanych w przepisie art. 3989 § 1 pkt 2 i pkt 4 k.p.c. Należy więc

podkreślić, że wadliwy jest sam sposób sformułowania wniosku – co świadczy o

jego bezpodstawności. Nie można bowiem twierdzić, że skarga jest oczywiście

uzasadniona - co oznacza oczywistą bezzasadność zaskarżonego orzeczenia, a

więc niewymagającą jakichkolwiek dociekań lub analiz, a jednocześnie wskazywać

na potrzebę wykładni przepisów prawnych - wymagających z natury rzeczy

pogłębionych rozważań (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2019 r., III CSK

148/19, LEX nr 2751796 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia

2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710). Tego typu argumentacja, nawet w

sytuacji podnoszenia jej w sposób „ewentualny”, podważa zasadność wniosku.

Podkreślenia wymaga, że odwołanie się do potrzeby wykładni przepisów

prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż

budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni, albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK

I USK 705/26

5

104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z

9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża

obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej,

wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają

poważne wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8

lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22,

Legalis nr 2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o

wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Strona skarżąca nie wykazała, że mamy rzeczywiście do czynienia z

przywoływaną przesłanką przedsądu – tym bardziej, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego (zob. postanowienia: z 16 lutego 2023 r., II USK 35/22; z 11 stycznia

2023 r., II USK 170/22 i z 29 listopada 2023 r., III PSK 37/23) przyjęto, że ocena

sytuacji prawnej zleceniobiorcy, uprawnionego do emerytury lub renty,

pozostającego w stosunku pracy, dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9

ust. 2c ustawy systemowej powinna „wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na

podstawie art. 9 ust. 4a tej ustawy. W praktyce z możliwością zastosowania zasady,

w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w

stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do czynienia wtedy, gdy

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w

stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a (to znaczy kwotę

minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje brzmienie

zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież wymienionych tam

„innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy.

Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy

I USK 705/26

6

będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca

uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu wykonywania umowy

zlecenia.

Natomiast odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie

tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi.

Oznacza to, że strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się

„oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona

skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającą na jego

oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,

OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9

marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11,

LEX nr 1215774). Ponadto, przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie

się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób

ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej

okoliczności strona skarżąca jednak także nie wykazała.

Na zakończenie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy już wielokrotnie

zajmował się analogicznymi sprawami, w których stroną była skarżąca spółka (zob.

m.in.: I USK 526/26; I USK 559/26; I USK 508/26; I USK 420/26, I USK 156/26,

I USK 567/26, I USK 382/26, I USK 237/26, I USK 212/26). W powyższych

sprawach Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

słusznie uznając, że strona skarżąca nie wykazała istnienia wskazywanej w

skardze kasacyjnej przesłanki przedsądu, dlatego też należało utrzymać tę jednolitą

linię orzeczniczą.

I USK 705/26

7

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

DS.

[SOP]