Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS w sporze o ubezpieczenia pracowników spółki i zasądził koszty

Sąd Okręgowy w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 17 lipca 2023 r. (sygn. akt XXI U 104/23), wydanym w sprawie S. sp. z

o.o. w W., z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w

Warszawie, o podleganie ubezpieczeniom społecznym, z udziałem ubezpieczonego

M.C. oraz zainteresowanej S. sp. z o.o. w W., zmienił zaskarżoną decyzję w ten

sposób, że stwierdził, iż M.C. nie podlega jako pracownik obowiązkowo

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu u

płatnika składek S. sp. z o.o. w W., z tytułu umowy o pracę zawartej z S. sp. z o.o.

w W., w okresie od 1 stycznia 2006 r. do nadal oraz zasądził od organu rentowego

na rzecz odwołującej spółki koszty procesu w kwocie 180 zł, z odsetkami w

wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je

zasądzono, do dnia zapłaty.

Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Warszawie

III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 14 kwietnia 2025 r.

(sygn. akt III AUa 2636/23), oddalił apelację i zasądził od organu rentowe na rzecz

odwołującej spółki kwotę 270 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w

postępowaniu apelacyjnym, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnienia się

niniejszego orzeczenia, do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł organ rentowy,

zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie, zarzucając:

1. naruszenia prawa procesowego, tj.:

1. art. 3271 § 1 k.p.c., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu przyczyn

nieuwzględnienia argumentacji/dowodów wskazanych przez organ rentowy;

2. art. 232 k.p.c. w zw. z art. 477 k.p.c., poprzez wydanie orzeczenia bez

przeprowadzenia merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ

rentowy;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

I USK 718/26

3

1. art. 6 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., w zw. z art. 22 § 1 k.p., poprzez uznanie, że

pracodawcą dla ubezpieczonych jest zainteresowana spółka, pomimo że

właścicielem zainteresowanej jest odwołująca spółka;

2. art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., poprzez przyjęcie, że organ rentowy nie

udowodnił, iż rzeczywistym pracodawcą dla ubezpieczonych była

odwołująca spółka, pomimo że Sąd pominął materiał zgromadzony w aktach

rentowych/składkowych oraz nie dokonał wykładni art. 3 k.p. w zw. z art. 22

§ 1 k.p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej;

3. art. 8 ust. 1 u.s.u.s. w zw. z art. 3 k.p., w zw. z art. 22 § 1 k.p., poprzez

uznanie, że pracodawcą dla ubezpieczonych jest zainteresowana spółka,

pomimo, że z dokumentacji załączonej do akt sprawy wynika, iż

rzeczywistym pracodawcą dla ubezpieczonych pozostawała odwołująca

spółka (przebicie zasłony korporacyjnej);

4. art. 3 k.p., w zw. z art. 22 § 1 k.p., poprzez niedokonanie ich wykładni z

uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej;

5. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 2 ppkt a, w zw. z art. 8 ust. 2a oraz art. 17

ust. 1 u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie, pomimo, że z załączonych do

sprawy akt rentowych/składkowych wynika, iż w przedmiotowej sprawie

doszło do tzw. przebicia zasłony korporacyjnej, a tym samym umowy o pracę

zawarte z zainteresowaną spółką na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń

społecznych należy traktować jako nieważne.

Z uwagi na stawiane zarzuty, skarżący organ rentowy wniósł o uchylenie

wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania, a w sytuacji uznania przez Sąd Najwyższy, że podstawa

naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona - uchylenie wyroku i

orzeczenie, co do istoty sprawy, poprzez oddalenie odwołania odwołującej spółki

oraz zasądzenie od odwołującej spółki na rzecz organu rentowego kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ rentowy wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazując, że skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi na fakt, że Sąd

powinien poddać decyzję organu kontroli merytorycznej, a zatem zbadać czy organ

rentowy prawidłowo zastosował przepisy prawa przy ustalonym stanie faktycznym,

I USK 718/26

4

co w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia czy faktycznie nastąpiło

tzw. przebicie zasłony korporacyjnej prowadzące do obejścia przepisów ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, tj. art. 8 ust. 2a u.s.u.s. Organ rentowy wskazał

także że Sąd ograniczając się do badania powiązań osobowo-kapitałowych

pomiędzy ww. podmiotami wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k.p. nie jest w stanie

poddać decyzji organu rentowego merytorycznej kontroli wskazującej na tzw.

„uniesienie zasłony korporacyjnej” bez wykładni art. 3 k.p. i art. 22 § 1 k.p. z

uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ w świetle

art. 22 § 1 k.p. spółka zależna jako odrębny podmiot istniejący w obrocie

gospodarczym będzie w sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla

ubezpieczonych z uwagi na konieczność wykonania szeregu formalnych czynności

mających na celu urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa

ubezpieczeń społecznych) w swej istocie stosunku pracy (takich jak zawarcie

umowy o pracę, obsługa kadrowo-płacowa itp.).

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną odwołująca i

zainteresowana spółka wniosły o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz

odwołującej i zainteresowanej spółki zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a w przypadku

przyjęcia skargi kasacyjnej – jej oddalenie w całości i zasądzenie od organu

rentowego na rzecz odwołującej i zainteresowanej spółki zwrotu kosztów

postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do

przyjęcia i merytorycznego rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

I USK 718/26

5

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma,

w konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo

i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Zwrócić także należy uwagę, że rozpoznawana sprawa jest jedną z wielu

wniesionych do Sądu Najwyższego przez organ rentowy, w stosunku do tego

samego podmiotu i znalazła już tożsame rozstrzygnięcia – m.in. w sprawach

o sygn. akt: II USK 68/23, II USK 154/23, II USK 179/23, II USK 189/23, II USK

192/23, II USK 194/23, II USK 200/23, II USK 219/23, II USK 223/23, II USK

225/23, II USK 226/23, II USK 336/23, II USK 244/23, II USK 270/23, II USK

299/23, II USK 292/23, II USK 261/24, II USK 276/24, II USK 286/24, II USK

297/24, II USK 4/25, II USK 60/25, II USK 65/25, II USK 73/25, II USK 110/25,

II USK 112/25, II USK 115/25, II USK 120/25, II USK 122/25, II USK 138/25, II USK

218/25, I USK 168/26, I USK 295/26, I USK 427/26, I USK 360/26, I USK 449/26

i I USK 590/26.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania także w niniejszej

sprawie oparty został na przesłance jej oczywistej zasadności (strona skarżąca, nie

I USK 718/26

6

wyciągając żadnych wniosków z wcześniejszych uzasadnień postanowień,

ponownie błędnie wskazała jako podstawę prawną wniosku art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.,

a powinno być art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Należy więc jeszcze raz przypomnieć, że

w motywach wniosku opartego na tej przesłance przedsądu powinien być zawarty

wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić

argumenty na poparcie swych twierdzeń (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 10 sierpnia 2006 r., V CSK

204/06, LEX nr 421035; z 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z

11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07,

LEX nr 465859 i z 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). O ile dla

uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla

przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego

oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej

analizy przepisów prawa i doszukiwania się ich znaczenia (tak m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274;

z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z 26 lutego 2008 r., II UK

317/07, LEX nr 453107; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z 21 maja

2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr

494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z 11

stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08,

LEX nr 469185 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Strona skarżąca

także w tej sprawie nie uzasadniła w sposób prawidłowy istnienia tej właśnie

przesłanki przedsądu.

I USK 718/26

7

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 108 § 1

i art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. i w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz

§ 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst Dz.U. z 2026 r.,

poz. 118).

DS.

[a.ł]