SN odmówił przyjęcia skargi ZUS w sprawie składek od 4500 zł brutto

Sąd Okręgowy w Nowym Sączu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych, wyrokiem z 15 lipca 2020 r. (sygn. akt IV U 521/19), wydanym w

sprawie z odwołania A.S. i K.S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Nowym Sączu, o wysokość podstawy wymiaru składek, zmienił

I USK 750/26

2

zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż dla odwołującej A.S., z tytułu

zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych,

chorobowego i wypadkowego, jako pracownika u płatnika składek K.S., podstawę

wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, chorobowe i

wypadkowe, od 7 maja 2018 r. stanowi kwota 4.500 zł brutto miesięcznie oraz

zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej A.S. kwotę 360 zł, tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Krakowie III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 16 kwietnia 2025 r. (sygn.

akt III AUa 2715/20), oddalił apelację i zasądził od organu rentowego na rzecz

odwołującej kwotę 270 zł, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi

od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, do dnia zapłaty, tytułem

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł organ rentowy,

zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie, zarzucając

rozstrzygnięciu:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisów art. 78 § 1 k.p. i art.

300 k.p. w zw. z art. 58 k.c. i art. 3531 k.c. oraz art. 41 ust. 12 i 13 ustawy

systemowej, poprzez błędną wykładnię tych przepisów i bezpodstawne

przyjęcie, że właściwe jest ustalenie przez strony umowy o pracę wysokości

wynagrodzenia za pracę ubezpieczonej stanowiącego podstawę wymiaru

składek na ubezpieczenia społeczne, uwzględniającego posiadane przez

ubezpieczoną kwalifikacje zawodowe, nabyte doświadczenie, charakter

powierzonych jej obowiązków pracowniczych, ilości i jakości świadczonej

pracy, w sytuacji, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wynagrodzenie w

zawyżonej wysokości było wypłacane na podstawie umowy sprzecznej w

tym zakresie z prawem, zasadami współżycia społecznego i zmierzającej do

obejścia prawa, w tym do obejścia imperatywnych przepisów prawa

ubezpieczeń społecznych, a ustalenie wynagrodzenia ubezpieczonej nie

miało na celu odpłaty za pracę przez nią wykonaną, lecz tylko uzyskanie

nienależnie wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Godziwe

I USK 750/26

3

wynagrodzenie za pracę (art. 13 k.p.) to zatem wynagrodzenie odpowiednie,

właściwe, słuszne, rzetelne i uczciwe;

2. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ

na wynik sprawy, tj. art. 385 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c., poprzez utrzymanie

w mocy orzeczenia Sądu I instancji, w związku z pominięciem części

materiału dowodowego, tj.:

1. karty przebiegu ciąży odwołującej, która wskazuje datę ostatniej miesiączki

13 marca 2018 r., a pierwsze badanie położnicze przeprowadzone 4

czerwca 2018 r. potwierdziło 12 tydzień ciąży, przewidywany termin porodu

20 grudnia 2018 r.;

2. wyjaśnień stron i dokumentacji zgromadzonej w postępowaniu

wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy z których wynika, że

odwołująca rozpoczęła pracę w P. 7 maja 2018r., a od 17 września 2018 r.

do 5 października 2018r. przebywała na urlopie wypoczynkowym, natomiast

8 października 2018 r. przeszła na zwolnienie lekarskie w związku z ciążą;

3. faktu, że w związku z długotrwałą nieobecnością ubezpieczonej w pracy,

K.S. nie zatrudnił w zastępstwie żadnego pracownika, sam przejął należące

do niej obowiązki, a odwołująca nie powróciła już do pracy i ostatecznie, po

skorzystaniu przez nią z kolejnego urlopu macierzyńskiego i

wychowawczego, odwołujący wyrejestrował ubezpieczoną z ubezpieczeń.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ rentowy wniósł o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, następnie uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i orzeczenie, co do istoty sprawy, tj. uwzględnienie w całości apelacji organu

rentowego oraz o zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego organu

rentowego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Skarżący organ rentowy w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania wskazał, że jest ona oczywiście uzasadniona (art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.), uwzględniając okoliczność dokonania przez Sąd Apelacyjny

błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 78 § 1 k.p. i art. 300 k.p. w

I USK 750/26

4

zw. z art. 58 k.c. i art. 3531 k.c., art. 41 ust. 12 i 13 ustawy systemowej, w oparciu o

którą to błędną wykładnię zapadło wadliwe prawomocne orzeczenie tego Sądu, a

także naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 385 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c.,

których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez utrzymanie w

mocy orzeczenia Sądu I instancji, w związku z pominięciem części materiału

dowodowego, o której mowa w zarzutach skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu rentowego odwołująca wniosła o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej organu rentowego do rozpoznania, względnie

oddalenie tej skargi jako bezzasadnej i zasądzenie na rzecz odwołującej kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia i

merytorycznego rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o

tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

I USK 750/26

5

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września 2016

r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr

2069457 czy z 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący organ rentowy wykazał istnienie

tej przesłanki przedsądu.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta

rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego

ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty

wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać

kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającą na jej oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca

2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06,

LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 oraz z 10 stycznia

2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej

instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu,

niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu

drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym,

że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta

w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 kwietnia

I USK 750/26

6

2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego względu przyjmuje się, że nie spełnia

tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam

zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub

„oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość

wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego

2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr

1511117 i z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi

do rozpoznania nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez

sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej

zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego we

wniosku okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać – czego w

rozpoznawanej sprawie zabrakło - że w zasadniczym postępowaniu skarga

kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła.

Cały wywód skarżącego organu rentowego, mający świadczyć o oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej, sprowadza się do polemiki i próby podważania

ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd II instancji oraz oceny materiału

dowodowego zgromadzonego w sprawie. Tymczasem zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c.

oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie

dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic

swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut procesowy skargi

kasacyjnej, a nawet zarzucający naruszenia przepisów prawa materialnego, który

ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi na

jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd

Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie

może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na kwestionowanie

niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.

W związku z treścią decyzji organu rentowego z 28 marca 2019 r. i zakresem

odwołań złożonych od tej decyzji Sąd odwoławczy zaznaczył, że spór w niniejszej

sprawie dotyczył prawidłowości ukształtowania podstawy wymiaru składek na

I USK 750/26

7

ubezpieczenia społeczne z tytułu zatrudnienia odwołującej u płatnika składek

począwszy od 7 maja 2018 r. Istotne jest, że organ rentowy nie kwestionował

samego tytułu do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, nie

podnosił żadnych zarzutów dotyczących ważności umowy o pracę, zmierzał

natomiast do podważenia wysokości podstawy wymiaru składek wynikającej z

umowy o pracę, ponieważ twierdził, że podstawa ta powinna zostać ustalona od

wynagrodzenia minimalnego. Sąd Apelacyjny wskazał także, rozpoznając zarzuty

apelacyjne, iż Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawił

obszerne i bardzo wnikliwe rozważania, w których poddał wyczerpującej i

wszechstronnej analizie zebrane dowody i wywiódł na ich podstawie, że nie

zaistniały racjonalne podstawy do ustalenia dla odwołującej wynagrodzenia na

poziomie wynagrodzenia minimalnego, zamiast zadeklarowanej przez płatnika

składek kwoty 4.500 zł brutto. Trafnie uznał Sąd Okręgowy, że wynagrodzenie w

wysokości określonej w umowie o pracę było wynagrodzeniem godziwym,

odpowiadało doświadczeniu odwołującej, jej kwalifikacjom, zakresowi obowiązków i

faktycznie świadczonej pracy. Apelacja organu rentowego wymierzona była w

podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku, i kwestionowała dokonaną przez Sąd

Okręgowy ocenę dowodów, jak również podważając ustalenia poczynione na

podstawie ocenionego w ten sposób materiału dowodowego. Sąd podkreślił też, że

w przypadku gdy nawiązany przez odwołującą stosunek pracy był rzeczywiście

wykonywany - a co warte podkreślenia organ rentowy tego wykonywania nie

kwestionował - to w istocie rzeczy nie było racjonalnych podstaw do

zakwestionowania przez organ rentowy ustalonej w umowie wysokości

wynagrodzenia za pracę i obniżenia deklarowanej przez płatnika składek podstawy

wymiaru składek do poziomu wynagrodzenia minimalnego. Odwołująca faktycznie

wykonywała powierzone jej obowiązki menadżera pensjonatu, a ściśle rzecz biorąc

zajmowała się wszystkimi kwestiami istotnymi dla funkcjonowania pensjonatu:

zarządzała pensjonatem, kierowała personelem, rozpisywała godziny pracy

kucharzowi i planowała posiłki, prowadziła obsługę gości, pracowała w recepcji,

zajmowała się obsługą sali restauracyjnej, rezerwacjami, prowadzeniem strony

internetowej, reklamą, kontaktem z biurem księgowym, itp. Wynagrodzenie

ustalone dla odwołującej w umowie o pracę należało zdaniem Sądu II instancji

I USK 750/26

8

uznać za wynagrodzenie godziwe, a więc adekwatne do faktycznie wykonywanych

czynności, nakładu pracy, zaangażowania, doświadczenia i posiadanych

kwalifikacji, które w pełni odpowiadało warunkom wskazanym w art. 78 § 1 k.p., nie

naruszając zasad współżycia społecznego, ani zasady solidarności systemu

ubezpieczeń społecznych.

W związku z faktem, że nie ziściły się wskazane przez organ rentowy

przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a także że polemika z

ustaleniami poczynionymi przez Sąd II instancji, stanowi próbę obejścia zakazu

ustalonego w art. 3983 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego oparto na podstawie art. 108 § 1, art. 98 § 1, 11 k.p.c. w

związku z art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. 2026 r., poz. 215).

DS.

[a.ł]