SN nie przyjął skargi ubezpieczonej o odszkodowanie po śmierci męża z pylicą

Wyrokiem z 17 maja 2024 r., Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił apelację A.

L. od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z 5 lipca 2023 r., którym oddalono jej

odwołanie od decyzji z 5 maja 2020 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział

w Z., odmawiającej prawa do jednorazowego odszkodowania po śmierci męża S. L.

zmarłego […] 2019 r.

Zdaniem Sądu Okręgowego postępowanie przeprowadzone przed Sądem

I instancji w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wykazało, że brak jest

podstaw do uznania, iż zgon zmarłego męża odwołującej miał związek z chorobą

zawodową płuc pod postacią pylicy płuc. W sprawie żadna z opinii biegłych, a było

I USK 77/26

2

ich kilka, nie potwierdziła, a wręcz opinie te wykluczyły jakikolwiek związek

pomiędzy chorobą zawodową - pylicą płuc rozpoznaną u S. L., a jego śmiercią.

Z całą pewnością związek ten tak rozumiany jak wynika to z treści art. 13 ustawy

wypadkowej i orzecznictwa Sądu Najwyższego nie wystąpił.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną, w której wskazano, że

w sprawie występuje „istotne zagadnienie prawne powstałe na gruncie wykładni art.

13 ust. 1 Ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych”. W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, że „w

orzecznictwie sądów powszechnych, w tym Sądu Najwyższego, sprecyzowano już

pojęcie „wskutek'", które warunkuje powyższą odpowiedzialność problem

interpretacyjny przepisu pojawia się natomiast dalej, a mianowicie w momencie

wnioskowania przez Sądy w kontekście ww. przepisu dla powstania

odpowiedzialności odszkodowawczej w przypadku, gdy choroba zawodowa była

współprzyczyną zgonu w stopniu niedającym się ustalić”.

„Sądy bowiem przyjmują, różnorako, iż dla powstania odpowiedzialności w

przypadku zbiegu choroby zawodowej z innymi chorobami powodującymi wspólnie

zgon ubezpieczonego wystarczy, aby choroba zawodowa przyczyniła się do zgonu

w zbiegu z innymi chorobami, inne natomiast, że wymogiem przyznania

jednorazowego odszkodowania jest, aby choroba zawodowa była wyłączną

przyczyną zgonu, a inne, że choroba zawodowa może być jedną z przyczyn, ale na

tyle istotną, aby decydowała o zgonie ubezpieczonego.

Przepis art. 13 ust. 1 ustawy ubezpieczeniowej nie precyzuje, aby choroba

zawodowa miała istotne znaczenie dla powstania skutku w postaci zgonu

ubezpieczonego.

Pojęcie istotności dla powstania skutku i następczej odpowiedzialności

ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczeń społecznych pojawiło się natomiast w

orzecznictwie, co nastręcza wielu problemów interpretacyjnych ww. przepisu i

różnorakiego wyrokowania w sprawach o zbliżonych stanach faktycznych przy

rozstrzygnięciach z tej samej podstawy przepisu prawa materialnego.

Powyższe zatem daje asumpt do jednoznacznej wykładni przez Sąd

Najwyższy, czy w przypadku zgonu pacjenta w wyniku choroby zawodowej oraz

innych chorób wymagać, aby to choroba zawodowa stanowiła przeważającą

I USK 77/26

3

przyczynę zgonu czy przeciwnie, aby w związku z jej współwystępowaniem

w łańcuchu przyczyn powodujących zgon uznać, iż nawet jej niewielki - nie dający

się ustalić - ale faktyczny wpływ na zgon (w przypadku zbiegu chorób

powodujących wspólnie zgon) uruchomia odpowiedzialność odszkodowawczą w

trybie art. 13 ust. 1 ustawy wypadkowej”.

Pozwany wniósł o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz

o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na

rzecz ZUS w związku ze sporządzeniem i wniesieniem odpowiedzi na skargę

kasacyjną oraz ewentualnymi innymi czynnościami procesowymi według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia

zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Skarżąca we wniosku odwołuje się do pierwszej podstawy przedsądu, czyli

do istotnego zagadnienia prawnego. Zagadnienie prawne nie zostało sformułowane

(por. 390 k.p.c.), co też nie byłoby wystarczające, gdyż wymagałoby adekwatnego

uzasadnienia zgłoszonego problemu prawnego, opracowanego na podstawie

analizy prawa, orzecznictwa a nawet doktryny, po której to wpierw sam autor

wniosku mógłby stwierdzić, iż takiej rangi problem prawnym rzeczywiście występuje

i dlatego powinien zostać rozpoznany przez Sąd Najwyższy. Brak jest tego we

wniosku. Nie wystarczy hasłowe odwołanie się do istotnego zagadnienia prawnego,

zwłaszcza gdy jest redukowane do sfery faktów, co ilustruje, stwierdzenie

w uzasadnieniu wniosku, iż „w momencie wnioskowania przez Sądy w kontekście

ww. przepisu (art. 13 ust. 1 ustawy wypadkowej) dla powstania odpowiedzialności

I USK 77/26

4

odszkodowawczej w przypadku, gdy choroba zawodowa była współprzyczyną

zgonu w stopniu niedającym się ustalić”.

Potęguje to negatywną ocenę zgłoszonej podstawy przedsądu

z następujących przyczyn.

Kwestią sporną jest w istocie związek przyczynowy jako podstawowa

przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej (przykładowo przesłanka

adekwatnego związku przyczynowego jako warunku odpowiedzialności

zobowiązanego do odpowiedzialności tylko za normalne następstwa działania lub

zaniechania, z którego szkoda wynikła – art. 361 k.c.).

Określony związek przyczyny warunkuje również odpowiedzialność

odszkodowawczą na gruncie ustawy wypadkowej.

Rzecz jednak w tym, iż prócz normy prawnej związek przyczynowy to

również zależności przyczynowo-skutkowa (conditio sine qua non), która musi się

spełniać się w zależności faktycznej.

Sąd powszechny nie ustalił, iżby przyczyną śmierci była choroba zawodowa

pylica płuc, czyli nie ustalił związku przyczynowego. Jest to sfera faktyczna sprawy,

której nie ocenia się na etapie kasacyjnym, ze względu na ograniczenia wynikające

z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.).

Wykracza to ponad potrzebę argumentacji, gdyż wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej nie odwołuje się do szczególnej podstawy przedsad z art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c., która jako jedyna podstawa przedsądu ma na uwadze indywidualny interes

strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wówczas konieczne byłoby

też zakwestionowanie ustalenia o braku związku przyczynowego choroby

zawodowej jako przyczyny śmieci.

Natomiast przedmiotem zainteresowania istotnego zagadnienia prawnego

jest problem prawny o znaczeniu uniwersalnym, a więc nie ocena zastosowania

prawa w indywidualnej sprawie. Istotne zagadnienie prawne nie może być

redukowane do wykładni i stosowania prawa, gdyż jest to domena zarzutów

podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), podlegających rozpoznaniu

dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I USK 77/26

5

Istotne zagadnienie prawne różni się też od drugiej podstawy przedsądu

z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jako że wówczas przedmiotem zainteresowania jest

tylko sam przepis prawa ze względu na kwalifikowaną potrzebę jego wykładni lub

rozbieżność w orzecznictwie.

Skarżący nie dowołuje się do podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

w kontekście art. 13 ust. 1 ustawy wypadkowej, ani do podstawy przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona.

Wracając do zgłoszonej we wniosku podstawy przedsądu, to należy dodać,

iż znaczenie ma istotne zagadnienie prawne, jeżeli występuje w sprawie (art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c.).

Warunek ten nie spełnia się w tej sprawie, gdyż Sąd powszechny nie ustalił,

iżby przyczyną śmierci męża skarżącej była choroba zawodowa pylica płuc.

Brak zatem wskazanego związku faktycznego (przyczynowego), który wiąże

Sąd Najwyższy na etapie przedsądu w ocenie zgłoszonej podstawy przedsądu,

wraz z przedstawioną wyżej ujemną oceną zagadnienia prawnego, nie pozwala na

stwierdzenie zasadnej podstawy przedsądu.

Kierując się tymi motywami orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.,

zważając na wynik sprawy i niepowodzenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania.

[a.ł]