Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS, emerytura pozostaje bez pomniejszenia

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 7 lipca 2025 r., III AUa 399/25

oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy (organ

rentowy) od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 28 stycznia 2025 r., VI U

1956/24, zmieniającego zaskarżoną przez J. J. (wnioskodawca) decyzję organu

rentowego z 31 października 2024 r. w ten sposób, że przyznano wnioskodawcy

prawo do przeliczenia emerytury w wysokości bez zmniejszenia o sumy kwot

pobranych wcześniej emerytur (tj. z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa

emerytalna) od 8 października 2021 r.

I USK 774/26

2

Zaskarżoną decyzją z 31 października 2024 r. organ rentowy odmówił

wnioskodawcy wznowienia postępowania w sprawie jego emerytury. Decyzją z 23

listopada 2009 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury

wcześniejszej od 2 września 2009 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.

Decyzją z 23 listopada 2020 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy prawo do

emerytury z powszechnego wieku emerytalnego od 1 października 2020 r., tj. od

miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. Podstawa obliczenia

emerytury w wieku powszechnym podlegała pomniejszeniu o kwotę stanowiącą

sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Wnioskodawca nie złożył

odwołania od powyższej decyzji, wobec czego decyzja ta uprawomocniła się.

Wyrokiem z 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust.

1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o

przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie przed 6 czerwca 2012 r.,

jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Powyższy wyrok

nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Wnioskodawca wnioskiem z 8

października 2024 r. wystąpił o przeliczenie świadczenia w związku z wyrokiem SK

140/20 w trybie art. 114 ustawy emerytalnej.

Sąd Apelacyjny stwierdzając, że w sprawie SK 140/20 nie doszło do wydania

orzeczenia przez prawidłowo ukształtowany Trybunał Konstytucyjny, jak również nie

doszło do opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw. Uznał jednak, że nie

oznaczało to, iż apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie.

Odnosząc się do stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, stwierdził, że

istnieją orzeczenia Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, które

dopuszczają prowadzenie przez sądy rozproszonej kontroli konstytucyjności

przepisów ustawy emerytalnej. W ocenie Sądu Apelacyjnego, wątpliwości co do

zgodności z Konstytucją RP mechanizmu pomniejszania wysokości emerytury

obliczanej na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla grupy

ubezpieczonych, do której kwalifikuje się wnioskodawca, i ograniczenie stosowania

art. 194i oraz art. 194j ustawy emerytalnej jedynie do ubezpieczonych z rocznika

1953 w istocie narusza zasady równego traktowania ubezpieczonych oraz zasadę

państwa prawa, które znajdują swoje zakotwiczenie w Konstytucji RP i które zostały

I USK 774/26

3

szczegółowo powołane w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6

marca 2019 r. (P 20/16).

Wnioskodawca (ur. 2 września 1949 r.) od 2 września 2009 r. posiadał prawo

do tzw. wcześniejszej emerytury (z tytułu pracy w szczególnych warunkach); zaś w

związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego w dniu 6 października

2020 r. wystąpił o emeryturę, która została mu przyznana decyzją z dnia 23

listopada 2020 r. od dnia 1 października 2020 r. (od miesiąca, w którym złożono

wniosek). Składając wniosek o przyznanie prawa do emerytury w wieku obniżonym

(z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach), którą organ rentowy

przyznał od 2 września 2009 r., nie mógł wiedzieć ani przewidzieć, że w systemie

prawnym pojawi się art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zmieniający zasady

ustalania emerytury w wieku powszechnym dla osób, które pobierały emeryturę

wcześniejszą. Zatem wnioskodawca nie mógł mieć wiedzy, że po nabyciu prawa do

emerytury z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego jego świadczenie

emerytalne zostanie pomniejszone w sposób przewidziany w/w przepisem, który

wszedł w życie po przejściu na wcześniejszą emeryturę. Skoro wobec

ubezpieczonych urodzonych w 1953 r. ustawodawca wprowadził art. 194j ust. 4

ustawy emerytalnej, stanowiąc, że emerytura w ponownie ustalonej wysokości

przysługuje od dnia, od którego podjęto wypłatę emerytury przyznanej na

podstawie art. 24, a w przypadku, gdy prawo do tej emerytury było zawieszone - od

dnia, od którego mogłaby być podjęta jej wypłata. Pominięto zaś pozostałe

kategorie osób, znajdujących się w analogicznej sytuacji (co omówiono już

wcześniej), to prokonstytucyjna wykładnia norm nakazuje przyjęcie, że prawidłowe

obliczenie wysokości emerytury (bez pomniejszenia, o którym stanowi art. 25 ust.

1b ustawy emerytalnej) powinno nastąpić także wstecz. Inna interpretacja

omawianych przepisów w oczywisty sposób prowadziłaby do nieuzasadnionego

różnicowania ubezpieczonych z uwagi na wiek (tj. tych z rocznika 1953 r. i

pozostałych grup, które omówiono wyżej).

Dlatego też w sprawie istniały podstawy do przeliczenia wysokości emerytury

na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej. Obniżenie wysokości

należnej wnioskodawcy emerytury nastąpiło w wyniku zastosowania przepisu art.

25 ust. 1b tej ustawy z naruszeniem wskazanych wyżej zasad konstytucyjnych.

I USK 774/26

4

Wysokość emerytury wnioskodawcy (nabytej w powszechnym wieku emerytalnym)

powinna zostać obliczona bez pomniejszenia świadczenia, o którym stanowi art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej przy odpowiednim zastosowaniu zasad wynikających z

dyspozycji art. 194i oraz art. 194j tej ustawy.

Zgodnie z art. 194j ust. 4 ustawy emerytalnej, emerytura w ponownie

ustalonej wysokości przysługuje od dnia, od którego podjęto wypłatę emerytury

przyznanej na podstawie art. 24, a w przypadku, gdy prawo do tej emerytury było

zawieszone - od dnia, od którego mogłaby być podjęta jej wypłata. Powyższy

przepis (art. 194j ust. 4) ma charakter szczególny wobec regulacji zawartej w art.

133 ustawy emerytalnej. Tym samym wadliwie Sąd Okręgowy określił datę

początkową od której organ rentowy powinien dokonać przeliczenia emerytury

nabytej przez wnioskodawcę w powszechnym wieku emerytalnym.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył organ rentowy,

zaskarżając wyrok ten w całości i wnosząc o jego uchylenie i orzeczenie co do

istoty sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz

zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w

postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie

naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

-

art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP,

przez ich niezastosowanie pomimo, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4

czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20 nie został opublikowany, a zatem art. 25 ust.

1b nie utracił mocy obowiązującej; nie zostało też opublikowane uzasadnienie tego

wyroku, na które powołuje się Sąd Apelacyjny i pomimo tego, że wyrok z 6 marca

2019 r. w sprawie P 20/16 ma charakter zakresowy i odnosi się tylko do kobiet

urodzonych w 1953 r., które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na

podstawie art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych;

-

art. 100 ust. 1 w zw. art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1 b ustawy

emerytalnej przez ich niezastosowanie, skutkujące przyznaniem prawa do

emerytury bez pomniejszenia jej wysokości o dotychczas pobrane przez niego

świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyżej wskazanych przepisów

I USK 774/26

5

powinna prowadzić do przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury bez

pominięcia art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, ponieważ ochronie konstytucyjnej

podlega prawo do emerytury po spełnieniu warunków ustawowych - art. 100 ust. 1

tej ustawy, a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być

wyliczona dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony

oczywistą zasadnością skargi z uwagi na naruszenie przez Sąd Apelacyjny w

Gdańsku przepisów prawa materialnego, które doprowadziło do oczywiście

wadliwego rozstrzygnięcia sądu w zaskarżonym zakresie. W ocenie skarżącego

Sąd Apelacyjny wydając zaskarżony wyrok w sposób oczywisty naruszył wyżej

cytowane przepisy, co doprowadziło do wydania oczywiście wadliwego orzeczenia,

tj. rozstrzygnięcia zawartego w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem nie wymaga specjalnej wiedzy

prawniczej dostrzeżenie, że Sąd Apelacyjny po dokonaniu prawidłowych ustaleń

faktycznych doszedł do błędnego przekonania, opierając się na uzasadnieniu

nieopublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w

sprawie SK 140/20, że zastosowanie wobec wnioskodawcy art. 25 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS prowadzi do rezultatu sprzecznego z dyrektywami

interpretacyjnymi wynikającymi z wypływającej z art. 2 Konstytucji RP zasady

zaufania obywatela do państwa i ochrony uzasadnionych prawnie oczekiwań, co

doprowadziło do wydania wyroku oczywiście sprzecznego z prawem. Skarżący

wskazał, że przedmiotem sporu pomiędzy stronami, a w konsekwencji także

przedmiotem oceny sądu, była wyłącznie kwestia prawna sprowadzająca się do

odpowiedzi na pytanie, czy organ rentowy słusznie odmówił prawa do przeliczenia

emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania. Sąd Najwyższy wyjaśnił już w swoim

orzecznictwie, że zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej należy uznać za

niezgodne z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania

I USK 774/26

6

obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa nie tylko wobec kobiet z

rocznika 1953, zaskoczonych wprowadzeniem w życie unormowania z tego

przepisu ustawy emerytalnej (zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6

marca 2019 r., P 20/16, OTK-A 2019 nr 11), ale także w stosunku do mężczyzn

urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury

wcześniejszej (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2022 r., III USKP

98/21; z 6 maja 2021 r., III USKP 52/21; z 23 czerwca 2025 r., III USKP 137/23 oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2026 r., I USK 838/26, LEX nr

4033823). W wyroku Sądu Najwyższego z 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26, LEX nr

4029138 wyjaśniono także, że chociaż skuteczność wypowiedzi Trybunału

Konstytucyjnego w dniu 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20, OTK-A 2024/67), w której

przyjęto, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej „w zakresie, w jakim dotyczy osób,

które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie,

przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” nie może być traktowana tak jak wyrok sądu

konstytucyjnego spełniającego wymogi Konstytucji RP oraz ustawy (z uwagi na

orzekanie w składzie Trybunału osoby nieuprawnionej), to w żaden sposób kwestia

ta nie wpływa na stosowanie standardu ze sprawy P 20/16 w stosunku do innych

ubezpieczonych znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej, jak kobiety z

rocznika 1953 r. W wyroku tym wyjaśniono również, że nie ma podstaw do

„rozciągnięcia” waloru niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej na

osoby, które złożyły wniosek o emeryturę w wieku obniżonym po dniu 31 grudnia

2012 r., czyli w czasie, gdy w porządku prawnym obowiązywał już art. 25 ust. 1b

ustawy emerytalnej. Wspólną myślą obu wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego

jest to, że ustawodawca ma prawo limitować wysokość emerytur, nie ma jednak

prawa wprowadzać niekorzystnych dla ubezpieczonych zmian po rozpoczęciu

pobierania wcześniejszej emerytury. W związku z powyższym nie można uznać

skargi kasacyjnej organu rentowego za oczywiście zasadną z przyczyn w niej

wskazanych, a dotyczących skutków wyroku w sprawie SK 140/20, ponieważ

zaskarżony wyrok opiera się na bezpośrednim zastosowaniu Konstytucji RP przez

sąd powszechny do oceny konstytucyjności sposobu zastosowania art. 25 ust. 1b

ustawy emerytalnej do sytuacji faktycznej wnioskodawcy. W sprawach takich jak

I USK 774/26

7

niniejsza o oczywistej zasadności skargi można będzie mówić jedynie wówczas,

gdy wyrok Sądu drugiej instancji przyznane ubezpieczonym znajdującym się w

takiej sytuacji jak wnioskodawca prawo do emerytury w wysokości

nieuwzględniającej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej bez uwzględnienia, że w myśl

powołanego wyżej orzecznictwa Sądu Najwyższego niekonstytucyjność tego

przepisu nie obejmuje wysokości świadczenia emerytalnego, gdy ubezpieczony

kontynuował pobieranie wcześniejszej emerytury już po osiągnięciu powszechnego

wieku emerytalnego.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[a.ł]