Praca w urzędzie kontroli skarbowej przed 2003 r. SN nie przyjął skargi ZUS

Decyzją z 5 lutego 2020 r. (znak: […]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych […]

Oddział w Poznaniu, przyznał E.T. emeryturę od 10 grudnia 2019 r., a jednocześnie

odmówił jej przyznania rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze, ponieważ ubezpieczona na dzień 31 grudnia 2008 r.

nie posiadała co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w

I USK 79/26

2

szczególnym charakterze. Organ rentowy wskazał, że na 31 grudnia 2008 r.

ubezpieczona posiadała jedynie 5 lat, 3 miesiące i 8 dni okresów ww. pracy,

przypadających od 1 września 2003 r. do 15 października 2007 r., od 28

października 2007 r. do 2 stycznia 2008 r. i od 15 stycznia 2008 r. do 31 grudnia

2008 r. Organ rentowy nie uwzględnił natomiast okresów od 1 czerwca 1989 r. do

31 marca 1994 r. i od 1 kwietnia 1994 r. do 31 sierpnia 2003 r., ponieważ

ubezpieczona była wówczas zatrudniona, jako pracownik odpowiednio w Izbie

Skarbowej i w Urzędzie Kontroli Skarbowej.

Sąd Okręgowy w Poznaniu VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 15 października 2021 r. (sygn. akt VII U 557/20), wydanym w sprawie

E.T., z odwołania od decyzji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w

Poznaniu, o wysokość emerytury - rekompensatę, zmienił zaskarżoną decyzję i

przyznał odwołującej E.T. prawo do rekompensaty, przewidzianej przepisami

ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Poznaniu III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 6 maja 2024 r. (sygn. akt III

AUa 1616/21), oddalił apelację.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu do Sądu

Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając judykat w całości, zarzucając

naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie, tj. dokonaniu przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu wadliwej interpretacji

art. 32 ust. 3 pkt. 1 i 2 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (w dalszej części pisma: ustawa o FUS), wskutek mylnego przyjęcia,

że za pracowników organów kontroli państwowej, w rozumieniu tego przepisu,

należy uznać pracowników urzędów kontroli skarbowej, wykonujących przed 1

września 2003 r. prace w ramach szczególnego nadzoru podatkowego. Efektem tej

- zdaniem organu rentowego - nieprawidłowej wykładni jest uznanie, że odwołująca

E.T. wykonywała prace w szczególnym charakterze w okresach od 1 czerwca 1989

r. do 31 marca 1994 r. oraz od 1 kwietnia 1994 r. do 31 sierpnia 2003 r., a w

konsekwencji, niezasadne uznanie, że odwołująca legitymuje się co najmniej 15

letnim okresem pracy w szczególnym charakterze i jest uprawniona do

rekompensaty przewidzianej w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o

I USK 79/26

3

emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2023 r., poz. 164). Zdaniem organu rentowego

prawidłowa wykładnia art. 32 ust. 3 pkt 2 ustawy o FUS w zw. z art. 21 ust. 1

ustawy o emeryturach pomostowych prowadzi do konieczności przyjęcia, że

odwołującej prawo do rekompensaty nie przysługuje.

Z uwagi na stawiany zarzut, organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu w całości i przekazanie temu Sądowi sprawy do

ponownego rozpoznania, wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o

kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm

przepisanych, o których zasądzenie organ rentowy wnosi, a ewentualnie, o

przekazanie niniejszej skargi do rozpoznania powiększonemu składowi Sądu

Najwyższego, celem podjęcia uchwały w trybie art. 39817 k.p.c.

Skarżący organ rentowy wniósł także o przyjęcie niniejszej skargi do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., tj. w sprawie istnieje potrzeba

wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości - dotyczy to wykładni art. 32

ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w zw. z art. 22b ust. 8 ustawy

z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r., poz. 1641) oraz art. 99 ust.

8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 1016 r., poz.1799).

W uzasadnieniu wniosku organ rentowy wskazał na wątpliwości, co do

właściwej interpretacji tych przepisów i konieczności ustalenia, czy istotnie

regulacje zawarte w art. 22b ust. 8 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej

oraz art. 99 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, stanowiące o

wliczaniu okresu stażu pracy w służbie cywilnej lub jednostkach organizacyjnych

administracji celnej do okresu służby w Służbie Celnej, odnoszą się również do

sfery uprawnień przewidzianych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. A w

konsekwencji czy z przepisów tych należy wyprowadzać wniosek, że okresy pracy

w administracji skarbowej wykonywanej przed 1 września 2003 r. winny zostać

uznane za okresy pracy w szczególnym charakterze na podstawie art. 32 ust. 3 pkt

1 albo pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zasadne zdaniem organu rentowego wydaje się przyjęcie ścisłej wykładni art. 32

ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którą wykonywanie

przed 1 września 2003 r. pracy w ramach szczególnego nadzoru podatkowego, nie

I USK 79/26

4

wpisuje się w pojęcie administracji celnej funkcjonariusza celnego, o których mowa

w art. 32 ust. 3 pkt 2 ustawy emerytalnej. Przeniesienie pracowników szczególnego

nadzoru podatkowego, wraz z wykonywanymi zadaniami z Urzędów Kontroli

Skarbowej do Izb i Urzędów Celnych, nastąpiło dopiero z dniem 1 września 2003 r.

na mocy ustawy o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych (art. 24 tej

ustawy), w której utworzono jednolitą umundurowaną Służbę Celną. Od tego dnia

zadania szczególnego nadzoru podatkowego są realizowane w ramach

administracji celnej. Wobec powyższego, dopiero od 1 września 2003 r.

zainteresowane osoby, jako pracownicy organów administracji celnej stali się

pracownikami wykonującymi prace w szczególnym charakterze w rozumieniu art.

32 ustawy emerytalnej.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną, odwołująca wniosła o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w razie jej przyjęcia -

oddalenie jej w całości oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz

ubezpieczonej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia i

merytorycznego rozpoznania.

Należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art.

3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania,

jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub

jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących

obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca

zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia

I USK 79/26

5

prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona skarżąca

wskazała, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości - dotyczy to wykładni art. 32 ust. 3 pkt. 1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 22 b

ust. 8 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej oraz art. 99 ust. 8 ustawy z

dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Należy więc przypomnieć, że odwołanie

się do potrzeby wykładni przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni, albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca

2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22,

Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i

pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej

okoliczności, uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości

interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK

111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349).

I USK 79/26

6

Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa,

których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni,

podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości

polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich

rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia

wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Strona

skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zdołała

jednak wykazać, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z przepisem prawnym,

który nie doczekał się wykładni lub wywołuje rzeczywiste wątpliwości w

orzecznictwie. Dla spełnienia przywołanej przez stronę skarżącą przesłanki

przedsądu niewystarczające jest wskazanie, że „treść i znaczenie tych przepisów

nie zostały dotychczas dostatecznie wyjaśnione w orzecznictwie” – nie oznacza to

bowiem, że przywoływane przepisy budzą rzeczywiście wątpliwości interpretacyjne.

Podnieść także należy, na co słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik

ubezpieczonej w odpowiedzi na skargę kasacyjna, że ustawodawca konstruując

wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c.

obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§

2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Dla

spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy więc odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy, w ramach przedsądu, bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

I USK 79/26

7

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, że takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK

246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9

czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08,

LEX nr 406392).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Orzeczenie o kosztach

postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c.,

w kwocie ustalonej na podstawie § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935), a w zakresie odsetek

art. 98 § 11 k.p.c.

DS.

[a.ł]