Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ubezpieczonego i zasądził od niego 240 zł kosztów

Ubezpieczony K.Ś. w dniu 2 kwietnia 2024 r. wniósł skargę-odwołanie w

związku z bezczynnością organu - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział […]

w Łodzi Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych, dotyczącą niewydania decyzji

w przedmiocie przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze. Ubezpieczony domagał się

zobowiązania organu do wydania decyzji w zakresie objętym wnioskiem.

Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2024 r. oddalił

odwołanie. Sąd pierwszej instancji, rozważając sprawę, przywołał treść art. 4779 § 4

I USK 793/26

2

k.p.c. oraz art. 47714 § 3 k.p.c. w nawiązaniu do wyroku Sądu Najwyższego z dnia

12 lipca 2023 r., II USKP 27/23. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w działaniu organu

rentowego naruszenia prawa ubezpieczonego do rozstrzygnięcia jego sprawy w

formie decyzji administracyjnej. Wskazał, że ubezpieczony domaga się przyznania

rekompensaty w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych.

Dotychczas przed organem rentowym udowodnił staż pracy w warunkach

szczególnych w wymiarze 9 lat, 6 miesięcy i 13 dni, przy czym staż do rekompensaty

może być naliczany wyłącznie do dnia 31 grudnia 2008 r., zgodnie z art. 21 ustawy

z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Zatem okresy przebyte po

dniu 31 grudnia 2008 r. nie mają znaczenia dla istoty tego uprawnienia. Sąd

Okręgowy podniósł, że ubezpieczony domaga się uwzględnienia okresów

zatrudnienia w warunkach szczególnych przed dniem 1 stycznia 2009 r., które

zostały przebyte w Grecji. Ubezpieczony nie przedstawił dowodów na opłacenie

składek, ani na to, że podlegał greckiemu ubezpieczeniu społecznemu. W tym

zakresie organ rentowy nadal prowadzi postępowanie ze stroną grecką. Sąd

Okręgowy uznał, że uwzględnienie okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych

wykonywanych na rzecz greckiego pracodawcy, wymaga uprzedniego

przesądzenia, czy za te okresy zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne

w Grecji (ponieważ w Polsce za te okresy nie zostały opłacone). Przy czym utrwalony

jest w orzecznictwie pogląd, że w postępowaniach mających za przedmiot

podleganie ustawodawstwu właściwemu w zakresie ubezpieczeń społecznych,

zarówno sąd ubezpieczeń społecznych, jak i Zakład Ubezpieczeń Społecznych

pozbawione są kompetencji do samodzielnej oceny stosunku prawnego

stanowiącego tytuł ubezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim.

Sąd Okręgowy podsumował, że przeniesienie sporu co do greckich okresów

ubezpieczenia na etap sądowy nic zatem nie wniesie do sprawy, ponieważ sąd nie

ma możliwości prawnych do oceny podlegania przez obywatela polskiego

ubezpieczeniu społecznemu innemu niż polskie. Zatem zasadne jest dalsze

oczekiwanie na uzyskanie informacji od strony greckiej w zakresie podlegania

ubezpieczeniu społecznemu w Grecji.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 22 maja 2025 r. oddalił apelację

ubezpieczonego. W ocenie Sądu organ nie dopuścił się zwłoki lub naruszenia prawa

do rozpoznania wniosku ubezpieczonego o przyznanie rekompensaty z tytułu

zatrudnienia w warunkach szczególnych. Ubezpieczony wniósł o uwzględnienie

I USK 793/26

3

okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych wykonywanych na rzecz greckiego

pracodawcy. Ubezpieczony nie udowodnił opłacania składek z tytułu podlegania

ubezpieczeniu społecznemu przed 1 stycznia 2009 r. na terenie Grecji.

Ubezpieczony przedłożył zaświadczenie o pracy w szczególnych warunkach za

okres od 12 lutego 2004 r. do 28 lutego 2008 r., podpisane przez greckiego

pracodawcę oraz kserokopię zaświadczenia wydanego przez pracodawcę za okres

od 19 kwietnia 2009 r. do 28 października 2009 ., sporządzoną w języku angielskim.

Są to w ocenie Sądu Apelacyjnego dokumenty prywatne stanowiące dowód tego, że

osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245

k.p.c.). Nie stanowią natomiast dowodu rzeczywistego podlegania ubezpieczeniu

społecznemu i odprowadzania składek w spornych okresach na terenie Grecji. Przy

czym, rację ma Sąd pierwszej instancji, że tak organ, jak i sąd pozbawione są

możliwości prawnych, by ocenić podleganie przez obywatela polskiego

ubezpieczeniu społecznemu innemu niż polskie. Sąd Apelacyjny podkreślił, że

oddalenie odwołania i apelacji ubezpieczonego nie stanowi aprobaty sądu dla

odroczenia wydania decyzji w bliżej nieokreślonej przyszłości. Organ jest

zobowiązany, w myśl ogólnej zasady z art. 7 k.p.a., podjąć dalej idącą inicjatywę w

kontakcie z grecką instytucją niż tylko wysyłka ponagleń i monitów przez

elektroniczny kanał bezpośredniej komunikacji. Organ powinien rozważyć

zaangażowanie instytucji łącznikowej w Grecji lub instytucji łącznikowej w Polsce. A

wobec braku reakcji, może przekazać sprawę do rozpatrzenia na poziomie Komisji

Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego. Może też

wystąpić o interwencję na poziomie krajowym (przez MF, MSZ, lub Stałe

Przedstawicielstwo RP przy UE).

Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa procesowego: 4779 § 4 k.p.c.,

art. 47714 § 3 k.p.c., art. 2351 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 382 k.p.c. w zw. z art. 227

k.p.c., a także na naruszeniu prawa materialnego: art. 116 ust. 5 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2024 r., poz. 1445, t.j.) w zw.

z § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11

października 2011 r. oraz art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, gdyż zachodzi konieczność

udzielenia odpowiedzi na następujące pytania prawne: Czy sąd, oceniając działanie

I USK 793/26

4

organu rentowego w sprawie długotrwałego nierozpoznania wniosku strony,

powinien szczegółowo ustalić, jakie konkretnie czynności zostały przez organ

podjęte, z jaką częstotliwością, jakiego były rodzaju oraz czy nie miały one jedynie

pozornego charakteru - celem oceny, czy doszło do naruszenia zasady zaufania

obywatela do organów państwowych oraz prawa do rozpatrzenia sprawy bez

zbędnej zwłoki, w szczególności zaś czy bierne oczekiwania na działanie organu

trzeciego, który de facto nie podejmuje żadnych działań uzasadnia przyjęcia, iż

doszło do bezczynności organu? Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest również

oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie

skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z

którymi zostało sformułowane i wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do

określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej

ogólnie - wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej).

Ponadto skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także

- w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację

wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w

sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego

problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., I UK 252/17, LEX nr

2533238). W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie

wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, LEX nr 2499783). W

I USK 793/26

5

rozpoznawanej sprawie skarżący nie powiązał sformułowanego zagadnienia z

przepisami prawa. Niewystarczające jest wskazanie, czy działania organu „są

zgodne z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ustawy o

emeryturach i rentach z FUS oraz przepisami procedury administracyjnej i cywilnej".

Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie jest oczywiście

uzasadniona. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy

zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym

polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w

orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,

względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym

stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV

CSK 263/15, LEX nr 1940571). W rozpoznawanej sprawie żadna taka okoliczność

nie miała miejsca. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko,

że w wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną, wyjaśniającą w czym ta

oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 36/18, LEX nr 2508116; z dnia 29 maja

2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120). Wywód prawny wskazujący, w czym wyraża

się ta „oczywistość" winien znaleźć się w uzasadnieniu wniosku (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 127/17, LEX nr 2496323). O tym, że

skarga jest oczywiście uzasadniona, nie może decydować argumentacja zawarta w

uzasadnieniu jej podstaw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2018

r., II UK 277/17, LEX nr 2490632). W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie został wykorzystany dorobek orzecznictwa i doktryny

w zakresie warunków prawnych, jakie muszą zostać spełnione, aby można stwierdzić

spełnienie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przepisu tego nie

wystarczy tylko powołać, lecz trzeba mieć na uwadze, że dąży się do wzruszenia

prawomocnego orzeczenia sądowego.

Nadto łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. W

dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne

I USK 793/26

6

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami

prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza

możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się

krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno

z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny skarżącego

(pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, w której

wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna

wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, LEX nr

1430990). Co jest sporne nie może być oczywiste (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122; z dnia 9

kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr 1771724).

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł

jak w sentencji. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z art. 98 § 1

k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

[A.P.]

[a.ł]