Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej w sprawie renty rolniczej po wypadku

W wyroku z 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 471/24, Sąd Apelacyjny

w Białymstoku – w sprawie z odwołania M. K. przeciwko Prezesowi Kasy

Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – oddalił apelację odwołującego się od

wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Białymstoku z 3 października 2024 r., sygn. akt V U 546/24, w którym Sąd

I USK 806/26

2

Okręgowy oddalił odwołanie M. K. od decyzji organu rentowego z 8 maja 2024 r., w

której Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił przyznania M.

K. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy powstałej wskutek wypadku przy

pracy rolniczej w 2020 r., ponieważ komisja lekarska orzeczeniem z dnia 6 maja

2024 r. uznała odwołującego za zdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołujący się zaskarżył skargą

kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano na przyczyny przyjęcia skargi określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W ocenie skarżącego na gruncie niniejszej sprawy wystąpiło istotne

zagadnienie prawne dotyczące zasad stosowania norm dyspozycyjnych art. 21

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak też

istnieje potrzeba wykładni ww. przepisu, który budzi poważne wątpliwości w

zakresie sposobu jego stosowania. W sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne dotyczące wykładni pojęcia „trwała niezdolność do pracy w gospodarstwie

rolnym” w kontekście kumulacji schorzeń (uraz pourazowy, zwyrodnienia,

dyskopatie) powstałych w następstwie wypadku rolniczego, które uniemożliwiają

prowadzenie gospodarstwa rolnego i wykonywanie jakiejkolwiek innej pracy

zarobkowej. Istnieje potrzeba dokonania wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości, a mianowicie art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników, w odniesieniu do oceny niezdolności do pracy w

gospodarstwie rolnym, która wynika z pogarszającego się stanu zdrowia, a nie tylko

z samego urazu powypadkowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

I USK 806/26

3

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w

sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania

uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że

skarżący wykazał istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania określonych

w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego

przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi

kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne

polega na określeniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego

przepisu prawa, na którego tle to zagadnienie występuje oraz wskazaniu

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym

także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten

powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (T. Wiśniewski (w:) D.

Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S.

Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania

cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–50539, Warszawa 2021, art. 390; M.

Manowska (w:) Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo,

Warszawa 2025, art. 390). Głównym zadaniem omawianej instytucji jest

zapewnienie prawidłowej wykładni i doprowadzenie do jednolitości orzecznictwa

sądów powszechnych (K. Osajda, Przesłanki odmowy podjęcia uchwały przez Sąd

Najwyższy w postępowaniu cywilnym, (w:) J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea

praxis aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci profesora Tadeusza Erecińskiego,

t. 1, Warszawa 2011, s. 427 i n.; T. Wiśniewski, Przebieg procesu cywilnego,

Warszawa 2013, s. 383), z czym wiąże się zaufanie obywatela do interpretacji

sądowej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 kwietnia 1999 r., K 36/98, OTK

1999, nr 3, poz. 40; J. Lemańska, 5.3. Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań a

zasada zaufania obywateli do organów państwa (w:) Uzasadnione oczekiwania w

I USK 806/26

4

perspektywie prawa krajowego i regulacji europejskich, Warszawa 2016).

Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia

prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz

jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez

Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno: 1) być sformułowane w oparciu o

okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z

dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być przedstawione w sposób ogólny i

abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej

odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia

konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą; 4) dotyczyć

zagadnienia budzącego rzeczywiście zasadnicze wątpliwości. Ta istotność

zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje

zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa i praktyki sądowej.

Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami rozpoznania przez Sąd Najwyższy

skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez skarżącego do pytania nie jest

wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego, jeżeli zagadnienie prawne nie

zostało oderwane od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych oraz

przedstawione bez odniesienia się do ogólnych problemów interpretacyjnych celem

służenia wyjaśnieniu prawa (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 lutego 2017 r.,

I CSK 555/16, LEX nr 2255332; 12 marca 2025 r., I USK 345/23, Lex nr 3845591;

24 września 2025 r., I CSK 2125/25, LEX nr 3916284; 26 stycznia 2026 r., I USK

419/26, LEX nr 4018692), a także nie przeprowadzono analizy wskazującej na jego

istotność, ponadto nie wykazano, dlaczego zagadnienie to jest istotne w niniejszej

sprawie (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 maja 2022 r., I CSK 1069/22, LEX

nr 3448150; 27 listopada 2024 r., I CSK 3581/23, LEX nr 3786932; 21 stycznia

2026 r., I USK 152/26, LEX nr 4015783; 24 lutego 2026 r., I USK 661/26, LEX nr

4030998).

Strona skarżąca – opierając wniosek o przyjęcie jej skargi do rozpoznania na

przyczynie przyjęcia skargi określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – powinna nie

tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym

polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z

podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego ich źródła. Konieczne jest opisanie tych

I USK 806/26

5

wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli zaś

skarżący powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to zobowiązany

jest przytoczyć te przeciwstawne orzeczenia Sądów, przy czym musi wykazać, że

występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo

wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji sprzeczna jest z

jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi

przy tym o rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o dysonans w jego

zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także

wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu

na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 października

2012 r., III SK 15/12, LEX nr 1228636; 27 sierpnia 2021 r., III CSK 19/21, LEX nr

3400487; 16 grudnia 2025 r., I USK 31/25, LEX nr 3980930), argumenty

wskazujące na konieczność wypracowania reguł dotychczas nieomówionych w

orzecznictwie i doktrynie oraz by wyjaśnienie tej kwestii mogło mieć bezpośrednie

znaczenie dla rozwoju prawa - a w następstwie, aby doszło do spełnienia

wskazanego publicznego celu skargi kasacyjnej.

Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.),

jak i nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.),

jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub

wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie

zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr

577468; 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; 19 marca 2012 r., II PK

294/11, LEX nr 1214578; 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; 10

kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17,

LEX nr 2486162; 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; 3 marca 2020 r.,

II PK 36/19, LEX nr 3034647; 12 maja 2020 r., I UK 128/19, LEX nr 3026475; 8

czerwca 2022 r., I CSK 2196/22, LEX nr 3359616; 22 stycznia 2026 r., I USK

289/26, LEX nr 4083435).

I USK 806/26

6

Analizą interpretacyjną sygnalizowanej w uzasadnieniu wniosku kwestii

zajmował się już Sąd Najwyższy – w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony

jest pogląd, że niezdolność do pracy ubezpieczonego rolnika powinna być oceniana

z uwzględnieniem możliwości jej wykonywania w konkretnym gospodarstwie rolnym

(wyroki Sądu Najwyższego z: 20 maja 1997 r., II UKN 121/97, OSNAPiUS 1998 Nr

6, poz. 188; 7 października 1998 r., OSNAPiUS 1999 Nr 20, poz. 667; 12 kwietnia

2000 r., II UKN 498/99, OSNAPiUS 2001 Nr 19, poz. 597, 12 lutego 2009 r., 71/08,

LEX nr 725063; 6 czerwca 2023 r., II USKP 78/22, LEX nr 3603693; wyrok

Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2024 r., I OSK 205/23, LEX nr

3764958). Oznacza to, że w przypadku dokonywania oceny stanu zdrowia

ubezpieczonego rolnika ubiegającego się o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do

pracy w gospodarstwie rolnym konieczne jest wzięcie pod uwagę wielkości

gospodarstwa rolnego i jego położenia, struktury owego gospodarstwa, poziomu

zmechanizowania, a także specyfiki prowadzonej w tym gospodarstwie produkcji

rolniczej (uprawy, hodowla), która będzie z kolei określać rodzaje czynności

niezbędnych do tego, aby to konkretne gospodarstwo rolne mogło być prowadzone,

w tym czynności o charakterze nadzorczym, jeśli w gospodarstwie ze względu na

jego wielkość są zatrudniani pracownicy bądź większa liczba członków rodziny. Z

praktycznego punktu widzenia chodzi o to, aby biegli dysponowali przed wydaniem

opinii niezbędnymi informacjami odnośnie do charakteru gospodarstwa rolnego i

rodzaju prac w nim wykonywanych i brali je pod uwagę (wyrok Sądu Najwyższego z

6 czerwca 2023 r., II USKP 78/22, LEX nr 3603693). W postanowieniu z 12 lipca

2023 r., II USK 237/22, LEX nr 3579822, Sąd Najwyższy stwierdził, że w systemie

rolniczym ustawodawca nie rozróżnia i nie daje ochrony rentowej w przypadku

samego tylko występowania choroby czy też nawet choroby powodującej

częściową niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, wiążąc taką ochronę

wyłącznie z całkowitą niezdolnością, co oznacza, że przy ustalaniu takiego stopnia

niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym chodzi o wyraźną granicę

niezdolności - a więc o sytuację, gdy rolnik z powodu naruszenia sprawności

organizmu nie może osobiście wykonywać żadnej pracy przypisanej do

gospodarstwa rolnego. Uzasadnia to tezę, że dopiero taki stopień niezdolności do

pracy, określanej jako całkowita, wyznacza granicę w kwalifikacji rzeczywistej

I USK 806/26

7

sprawności psychofizycznej ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym. Nie

obejmuje natomiast sytuacji, gdy rolnik nie utracił w pełni możności wykonywania

pracy w gospodarstwie rolnym, czyli gdy wystąpiła utrata sprawności do pracy w

stopniu mniejszym niż całkowita. Zatem wyrażany zły stan zdrowia może

wprawdzie powodować ograniczenie zdolności do pracy, lecz nie osiągać jeszcze

całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaskarżony rozpatrywaną skargą kasacyjną wyrok Sądu drugiej instancji

uwzględnia przedstawione wyżej stanowisko judykatury Sądu Najwyższego w

zakresie omawianej kwestii. Sąd Apelacyjny w Białymstoku przedstawił w

szczególności, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził dowód z opinii biegłego

sądowego z zakresu ortopedii. Biegły w swojej opinii uwzględnił to, że odwołujący

się jest rolnikiem posiadającym gospodarstwo rolne o 8,31 ha, na którym uprawiane

są zboża, brak jest inwentarza i maszyn. Na gospodarstwie położony jest dom,

obora, piwnica, stodoła. Według informacji przekazanych przez wnioskodawcę w

toku postępowania przed organem rentowym jego gospodarstwo jest zatem

typowym, niedużym gospodarstwem, w którym prowadzi się uprawę zbóż.

Wnioskodawca wykonuje wszystkie prace w gospodarstwie rolnym. Tak więc nie

występuje w tym gospodarstwie nic nietypowego, co wymagałoby szczegółowej

analizy w odniesieniu do sprawności organizmu wnioskodawcy. Materiał dowodowy

zgromadzony w sprawie nie pozwala na uznanie, aby wnioskodawca był niezdolny

do świadczenia takiej pracy. Biegły wziął pod uwagę specyfikę gospodarstwa

rolnego odwołującego się. Sąd Apelacyjny podzielił wnioski opinii biegłego uznając

za miarodajną, rzeczową, logiczną i dającą podstawy do czynienia ustaleń

faktycznych.

Sąd Apelacyjny nie neguje tego, że wnioskodawca cierpi na schorzenia

kręgosłupa, jednak nie jest to równoznaczne z niezdolnością do pracy w

gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników. Opiniujący w niniejszej sprawie biegły sądowy z zakresu

ortopedii,\ jednoznacznie wskazał, że wnioskodawca nie jest aktualnie całkowicie

niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Opinia biegłego została sporządzona

w oparciu o analizę dokumentacji medycznej oraz w oparciu o bezpośrednie

badanie podmiotowe i przedmiotowe wnioskodawcy. Biegły miał na uwadze

I USK 806/26

8

zgłaszane przez odwołującego dolegliwości bólowe oraz przebieg

dotychczasowego leczenia i doszedł do wniosków, że uzyskano poprawę stanu

zdrowia od czasu wypadku w gospodarstwie, stąd aktualny stan zdrowia

wnioskodawcy nie czyni go całkowicie niezdolnym do pracy w gospodarstwie

rolnym. Sąd drugiej instancji uznał, że odwołujący się nie spełnił wszystkich

przesłanek do przyznania renty rolniczej wypadkowej, bo chociaż zdarzenie, na

które się powołuje, było wypadkiem w gospodarstwie rolnym i zaistniało w okresie

podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, to jednak na podstawie opinii

biegłego ortopedy nie można było uznać, że odwołujący jest całkowicie niezdolny

do pracy w gospodarstwie rolnym. O całkowitej niezdolności do pracy w

gospodarstwie rolnym nie może bowiem decydować sam fakt występowania

schorzeń, lecz ocena, czy i w jakim zakresie wpływają one na utratę zdolności do

pracy w gospodarstwie rolnym. Z tego względu ocena niezdolności do pracy i jej

stopnia wymagająca wiadomości specjalnych musi znaleźć oparcie w opinii

biegłych, dysponujących specjalistyczną wiedzą medyczną.

Skarżący w uzasadnieniu wniosku nie przedstawił przekonującej

argumentacji polemicznej, którą wykazałaby, że w sprawie rzeczywiście występują

przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określone w art. 3989 § 1 pkt

1 i 2 k.p.c. Uzasadnienie wniosku – poza prostą negacją stanowisku zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku – nie określa w swojej konstrukcji

odpowiedniego wywodu jurydycznego, którym skarżący przedstawiłby występujące

w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), czy też potrzebę

wykładni przepisów prawa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.

3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. (punkt 1).

Rozstrzygnięcie punktu 2 niniejszego postanowienia ma podstawę w § 16 ust. 4 pkt

2 w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja

2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu (Dz. U. z 2026 r., poz. 87).

[r.g.]

I USK 806/26

9