Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej K.C. w sporze o odsetki od renty rodzinnej

Wyrokiem z dnia 26 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił

zaskarżony apelacją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych i Administracji w Warszawie wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie

z dnia 1 czerwca 2023 r. w ten sposób, że oddalił odwołanie K.C. od decyzji

Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i

Administracji w Warszawie z dnia 13 lipca 2022 r. ustalającej należne K.C. odsetki w

wysokości 1.486,86 zł za okres od 5 maja 2022 r. do 23 czerwca 2022 r., obliczone

od należności głównej w wysokości 101.106,98 zł.

Sąd Apelacyjny zgodził się z apelującym, że wobec wadliwego ustalenia stanu

faktycznego, w tym pominięcia części zebranego w sprawie materiału dowodowego,

I USK 874/26

2

Sąd Okręgowy bezzasadnie uznał, że organ ponosi odpowiedzialność za

nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do przyznania prawa do policyjnej

renty rodzinnej od dnia 26 czerwca 2016 r. Wbrew twierdzeniom K.C., świadczenie

przyznane od tego dnia nie zostało ustalone na podstawie tych samych dowodów,

które były znane organowi w tej dacie. Sąd Okręgowy wskazał bowiem w

uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 kwietnia 2019 r., w sprawie XIII U 2531/16 (o

uchyleniu decyzji organu z dnia 10 sierpnia 2016 r. i przekazaniu sprawy organowi

do ponownego rozpoznania), że na dzień wydania zaskarżonej decyzji, odwołująca

nie była niezdolna do pracy. Dopiero w toku postępowania do Sądu wpłynęła

dodatkowa dokumentacja, która wskazywała, że nastąpiło pogorszenie stanu

zdrowia odwołującej się z tym, że w późniejszym terminie. Tym samym wbrew

twierdzeniom odwołującej się i ustaleniom Sądu pierwszej instancji organ nie

dysponował materiałem dowodowym w dacie złożenia wniosku o dalszą wypłatę

świadczenia, który by pozwalał na dokonanie ustaleń faktycznych umożliwiających

wydanie decyzji zgodnej z treścią wniosku ubezpieczonej. Ostatecznie dopiero

Lekarz Orzecznik ZUS na wniosek organu, w orzeczeniu z dnia 15 października

2019 r. ustalił, że odwołująca się jest częściowo niezdolna do pracy od dnia 26

czerwca 2016 r. do dnia 31 października 2021 r., co stanowiło podstawę do wydania

przez organ decyzji dnia 11 grudnia 2019 r. o ponownym ustaleniu wysokości

policyjnej renty rodzinnej K.C. od dnia 1 kwietnia 2019 r. Sąd Apelacyjny zauważył,

że wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni i stanowisku Sądu pierwszej instancji

ustalenie powyższych okoliczności nie nastąpiło na etapie postępowania sądowego

ale w trakcie postępowania przed organem rentowym. Zatem nie można uznać za

trafne ustalenia przez Sąd pierwszej instancji, że niezbędne okoliczności faktyczne

uzasadniające nabycie prawa do policyjnej renty rodzinnej od dnia 26 czerwca 2016

r. mogły zostać ustalone w postępowaniu przed tym organem już w tej dacie, bo

organ dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na dokonanie ustaleń

faktycznych umożliwiających wydanie decyzji zgodnej z treścią wniosku K.C. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że ustalenie prawa do świadczenia z datą wcześniejszą niż

została wskazana w decyzji z dnia 11 grudnia 2019 r. nie jest tożsame z ustaleniem

odpowiedzialności organu za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do

przyznania prawa do świadczenia, bo opierają się na odmiennych przesłankach.

Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego, to jest art. 85

ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 49a ustawy

I USK 874/26

3

zaopatrzeniowej i art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, a także na naruszeniu prawa procesowego, to jest art.

233 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

istotne zagadnienia prawne:

1. Czy odpowiedzialność organu rentowego za opóźnienie w ustaleniu prawa

do świadczenia (art. 85 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) powstaje już

w chwili, gdy organ miał możliwość wydania prawidłowej decyzji, czy dopiero od daty

prawomocnego wyroku sądu?

2. Jak należy rozumieć pojęcie „ostatnia okoliczność niezbędna do wydania

decyzji” (art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej) - czy jako dzień, w którym organ mógł

ustalić prawo na podstawie dostępnych dowodów, czy wyłącznie jako dzień wpływu

prawomocnego wyroku sądu?

Sąd Najwyższy zważył:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Na wstępie warto wskazać, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym

środkiem prawnym, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być

uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza

indywidualny interes skarżącego, a leżącymi w interesie powszechnym.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie obowiązującego porządku

prawnego przed dowolnością orzekania, oraz zapewnieniu jednolitości orzecznictwa

sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest dokonanie zasadniczej

wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny i abstrakcyjny (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2009 r., II CSK 13/09, wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 23 lutego 2006 r. II CSK 126/05). W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

I USK 874/26

4

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona.

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest

niewystarczające. Jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez jego sformułowanie z

przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało, przytoczyć argumenty

prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także wykazać, że jest to

zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia

rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, Legalis 1508600; z dnia 21

czerwca 2016 r., V CSK 21/16, Legalis 1482401; z dnia 24 maja 2016 r., I CSK

666/15). Innymi słowy istotne zagadnienie prawne powinno kotwiczyć się w regulacji

prawnej, która powinna zostać przeanalizowana i opracowana, tak aby to wpierw

sam skarżący mógł stwierdzić, że istotne zagadnienie prawne rzeczywiście

występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 maja 2015 r., III UK 206/13). Skarżący ma zatem obowiązek

nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku -

przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność

i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób preferowany przez

skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy

wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., I UK 252/17, LEX nr 2533238). W celu

spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo

sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, LEX nr 2499783).

W rozpoznawanej sprawie skarżąca sformułowała zagadnienia prawne bez

podania stosownej argumentacji w celu wykazania, że zagadnienia są istotne, a ich

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Istotne

zagadnienia prawne zostały sformułowane jako pytania zawierające dwa warianty

odpowiedzi, przy czym skarżąca nie wskazała, za którym wariantem się opowiada z

jednoczesnym uzasadnieniem swojego poglądu. Należy zauważyć, że w

I USK 874/26

5

orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym

wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na

etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego

wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w

uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października

2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr

2009500; z dnia 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z dnia 24

września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527).

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

[A.P.]

[SOP]