Spór o ustalenie ubezpieczenia społecznego,

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 15 maja 2025 r., oddalił

apelację T. J. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia

7 listopada 2024 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział we Wrocławiu z dnia 6 stycznia 2023 r., stwierdzającej, że P.

J. u płatnika składek T. J. E. od dnia 2 września 2019 r. nie podlegała

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym,

chorobowemu, wypadkowemu jako pracownik; od dnia 2 września 2019 r.

podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym,

wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność

gospodarczą.

I USK 909/26

2

Ze sprawy wynika, że ubezpieczona przed zawarciem małżeństwa była

zgłoszona jako pracownik do ubezpieczeń społecznych, a od następnego dnia po

zawarciu związku małżeńskiego została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń

społecznych (emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne) jako osoba

współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą oraz od dnia

1 marca 2019 r., została dodatkowo zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia

chorobowego. Płatnik składek dopiero od dnia 2 września 2019 r. wyrejestrował

ubezpieczoną jako osobę współpracującą i ponownie zgłosił ją do ubezpieczeń

społecznych jako pracownika z podstawą wymiaru składek 2.500 zł, a od dnia

2 grudnia 2019 r. z podstawą 3.500 zł.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie sposób było przyjąć, że wnioskodawca i

jego małżonka prowadzili osobne, a nie wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ

zamieszkiwali osobno. W ustalonym w sprawie stanie faktycznym, małżonkowie

utrzymywali, że nie zamieszkiwali wspólnie, jednak prowadzili wspólne życie -

podejmowali wspólnie decyzje względem dzieci, spędzali razem wakacje, razem

partycypowali w kosztach budżetu domowego, dzieląc się jedynie nimi w zakresie

ustalenia, które z małżonków i w jakim zakresie będzie opłacać rachunki. Nie mogło

więc być mowy o prowadzeniu osobnych, a nie wspólnego gospodarstwa

domowego. W tym zakresie zostały więc spełnione wszystkie przesłanki do uznania

ubezpieczonej za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą

działalność gospodarczą - w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2026 r., poz. 199, dalej jako ustawa systemowa). Stosunki panujące między

ubezpieczoną a płatnikiem składek były wypracowanym przez małżonków modelem

życia codziennego, który nie świadczył jednak o prowadzeniu przez nich osobnych

gospodarstw domowych. Rozdzielność majątkowa sama z siebie nie stanowi więc

podstawy do tego, by współpracującego małżonka uznać za osobę niepodlegającą

ubezpieczeniom społecznym. Tym samym małżonek przedsiębiorcy może zostać

uznany za osobę współpracującą w działalności gospodarczej, bez względu na to,

jaki panuje między nimi ustrój majątkowy. Podstawowe znaczenie przy nakładaniu

obowiązku obejmowania ubezpieczeniem społecznym osób współpracujących w

działalności gospodarczej ma faktyczna relacja między przedsiębiorcą, a takim

I USK 909/26

3

współpracownikiem. Ustawodawca wskazuje, że prowadzenie wspólnego

gospodarstwa domowego jest wystarczające do tego, aby uznać, że bliska osoba

współpracująca musi zostać objęta ubezpieczeniem społecznym, to jest muszą być

za nią odprowadzane odpowiednie składki. Obowiązek objęcia ubezpieczeniem

społecznym bliskiego współpracownika nie będzie istniał tylko w sytuacji, gdy

przedsiębiorca wykaże brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z

taką osobą, a nie fakt istnienia rozdzielności majątkowej.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny uznał, że ubezpieczona, mimo

zawarcia formalnej umowy o pracę, na mocy przepisu art. 8 ust. 2 ustawy

systemowej, na gruncie ubezpieczeń społecznych, musi być traktowana nie jako

pracownik, ale jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej

działalności gospodarczej przez płatnika składek.

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik odwołującego się, zaskarżając

wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazał, że skarga jest oczywiście uzasadniona z racji naruszenia

art. 8 ust. 2 w związku z ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do merytorycznego rozpoznania.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej

prima facie sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub

zastosowania prawa z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji prawa. Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu

wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się „oczywista zasadność"

skargi i przedstawić odpowiednie argumenty.

Uzasadnienie wniosku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wymaganiom tym nie odpowiada. Skarżący nie przedstawił bowiem stosownej

argumentacji, która potwierdza jego stanowisko.

Kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy, w której wniesiono skargę kasacyjną,

jest prawidłowa wykładnia art. 8 ust. 11 ustawy systemowej. Problem, jak rozumieć

I USK 909/26

4

użyte w art. 8 ust.11 ustawy systemowej pojęcie "współpraca przy prowadzeniu

działalności", był jednak wielokrotnie rozstrzygany zarówno w doktrynie, jak i w

judykaturze, co powoduje, że wykładnia tego pojęcia ma ugruntowany charakter.

Zgodnie z tą wykładnią cechami konstytutywnymi wymienionego pojęcia są łącznie

następujące przesłanki: (-) istotny dla działalności gospodarczej ciężar gatunkowy

działań osoby współpracującej, które nie mogą mieć charakteru wtórnego; (-)

bezpośredni związek tych działań z przedmiotem działalności gospodarczej; (-)

systematyczność, stabilność i zorganizowanie oraz znaczący czas (długotrwałość) i

częstotliwość podejmowanych prac. Przytoczona wykładnia art. 8 ust. 11 ustawy

systemowej została ukształtowana i zaakceptowana w orzecznictwie (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08, OSNP 2010 nr 13-14,

poz. 170; z dnia 20 maja 2008 r., II UK 286/07, OSNP 2009 nr 17-18, poz. 241,

OSP 2010 Nr 2, poz. 23; z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 315 09, LEX nr 604215;

z dnia 18 maja 2017 r., I UK 215/16, LEX nr 2329474; z dnia 13 lipca 2017 r.,

III UK 181/16, LEX nr 2375932).

Kwestia podlegania pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego

wynikającego z zatrudnienia osoby bliskiej na specjalnie utworzonym dla niej

stanowisku pracy wymaga szczególnej rozwagi i ostrożności w ocenie zebranego w

sprawie materiału dowodowego. Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia

społecznego jest bowiem uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek

ubezpieczeniowych w związku ze specjalnie ("suwerennie") utworzonym dla osoby

bliskiej pracodawcy stanowiskiem pracy i brakiem prawnego zakazu zatrudniania

osób bliskich na odpowiednich stanowiskach pracy, ale legitymowaniem się

statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego

stosunku pracy, który spełnia przesłanki określone w art. 22 § 1 k.p., w tym

zwłaszcza przesłankę pracowniczego podporządkowania kierownictwu pracodawcy.

Brak formalnych przeciwwskazań do zatrudniania osób bliskich w ramach stosunku

pracy (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy systemowej) nie wyklucza jednak kompetencji organu

ubezpieczeń społecznych do weryfikowania deklarowanego tytułu ubezpieczenia

społecznego (art. 68 pkt 1 i 2 tej ustawy).

Ustalenie, czy w konkretnej sprawie mamy do czynienia ze współpracą przy

prowadzeniu działalności pozarolniczej należy do ustaleń faktycznych. Jak wynika z

I USK 909/26

5

lektury pisemnych motywów zaskarżonego wyroku, Sąd drugiej instancji w pełni

respektował zaprezentowaną w dotychczasowym orzecznictwie wykładnię art. 8

ust. 11 ustawy systemowej. Tym samym w sprawie nie doszło do elementarnych

naruszeń prawa.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

AGM

[a.ł]