Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sporze o kapitał początkowy M. K.

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 17 czerwca 2025 r. oddalił apelację

M. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z 27 czerwca 2023 r. oddalającego

odwołania wnioskodawczyni od dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w Tarnowie z dnia 18 maja 2022 r. i z dnia 9 grudnia 2022 r. ustalających

przysługujący jej kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. w tej samej kwocie

21.529,09 zł. Do ustalenia wartości kapitału organ rentowy nie uwzględnił okresu od

1 lipca 1991 r. do 30 kwietnia 1992 r., ponieważ nie został wystarczająco

I USK 945/26

2

udowodniony oraz okresów od 2 czerwca 1993 r. do 2 czerwca 1993 r. i od 4

czerwca 1994 r. do 31 grudnia 1998 r., ponieważ okresy, za które nie wypłacono

zasiłku dla bezrobotnych, nie zostały wyszczególnione w ustawie emerytalnej jako

okresy składkowe albo nieskładkowe.

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej

wnioskodawczyni zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. W podstawach

skargi podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to: art. 174

ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż do kapitału początkowego odwołującej

się nie należy zaliczyć pracy w okresie od 1 lipca 1991 r. do 30 kwietnia 1992 r. w

Salonie Sprzedaży „S.” w B., jak również, że nie należy brać pod uwagę tego, że od

2 maja 1992 r. do 31 grudnia 1992 r. w przedsiębiorstwie „D” R. K. w B. uzyskiwała

wynagrodzenie w łącznej kwocie 9.600.000 zł (przed denominacją) pomimo tego,

że fakty te zostały udowodnione za pośrednictwem dowodów niebudzących

wątpliwości, jak dokumenty w postaci zaświadczeń, czy zeznania świadków. W

podstawie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik

sprawy, skarżąca powołała zarzut naruszenia: art. 316 § 1 k.p.c. przez wydanie

orzeczenia bez uwzględnienia całości materiału dowodowego, który został

zgromadzony w toku postępowania sądowego, a także wszystkich okoliczności

towarzyszących sprawie, które to miały istotny wpływ na jej wynik, a których to Sąd

pomimo ciążącego na nim obowiązku nie wziął pod uwagę takich jak:

zaświadczenie z dnia 17 lipca 2003 r. i z dnia 24 czerwca 2020 r.

Z powołaniem się na powyższe zarzuty odwołująca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

drugiej instancji, zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z

urzędu według norm prawem przepisanych, albowiem nie zostały one uiszczone

ani w całości, ani w części, a także o nieobciążanie odwołującej się kosztami

postępowania kasacyjnego ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wnioskodawczyni

podniosła, że w jej ocenie wniesiony środek zaskarżenia jest oczywiście

uzasadniony. W motywach wniosku skarżąca podniosła, że mając na uwadze

całość zebranego i przeprowadzonego w sprawie materiału dowodowego,

I USK 945/26

3

orzeczenie Sądu drugiej instancji jawi się jako rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące

dla odwołującej. Co więcej, opiera się ono jedynie na części materiału

dowodowego, które Sąd Apelacyjny powiela w treści swojego orzeczenia i podaje

jako jego podstawę. Zupełnie w tym zakresie pomijając dokumentację przedłożoną

przez odwołującą jak chociażby dokumenty zatytułowane „informacje o

dochodach”, które to stanowią dowód na to, że jej stanowisko jest jak najbardziej

zasadne i prawidłowe. Poza tym Sąd drugiej instancji w swoim uzasadnieniu

wskazuje, iż dokument deklaracja PIT - 11 nie może z całą pewnością być

dowodem na to, jakiej wysokości wynagrodzenie uzyskiwała dana osoba, podczas

gdy przepisy prawne oraz pogląd przyjęty w orzecznictwie i doktrynie wprost

nakazuje przyjąć, że w sprawach, z jakimi mamy do czynienia, można udowadniać

swoje racje za pośrednictwem wszelkich dowodów dopuszczonych przez przepisy

prawne, a z całą pewnością wskazany dowód nie został przez nie wykluczony.

Wobec powyższego mając na uwadze fakt, iż orzeczenie Sądu Apelacyjnego w

Krakowie jest krzywdzące i rażąco niesprawiedliwe wobec odwołującej się

niezbędna jest weryfikacja jego treści przez Sąd Najwyższy i tym samym uznanie

niniejszej skargi kasacyjnej za uzasadnioną i konieczną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.

3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

I USK 945/26

4

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek. Ustawodawca, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,

wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) oraz obowiązek przedstawienia

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem

o dwa odrębne, konstrukcyjne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają

określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem

judykatury skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą

skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, rozumianego

jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej,

sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie

przyjętymi regułami interpretacji (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 lutego

2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002, Nr 20, poz. 494; 17 października 2001 r., I

PKN 157/01, OSNP 2003, Nr 18, poz. 437; 7 lutego 2024 r., II USK 490/22, LEX nr

3668542) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami prawa (postanowienia Sądu Najwyższego z: 27 lutego 2025 r., I USK

347/24, Legalis nr 3200965; 9 kwietnia 2025 r., I PSK 3/24, Legalis nr 3237478; 15

kwietnia 2025 r., III USK 317/24, Legalis nr 3217099; 5 sierpnia 2025 r., I USK

99/25, LEX nr 3910075).

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu prawnego

zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima

I USK 945/26

5

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do

uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, to jest podlegającą uwzględnieniu

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr

585777; 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695; 7 lutego 2024 r., II USK

490/22, LEX nr 3668542). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą

zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta

oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo

dostrzegalna, już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638; 14 listopada 2023

r., I PSK 13/23, LEX nr 3624388).

Skarżąca nie spełniła opisanych oczekiwań co do wymagań konstrukcyjnych

skargi kasacyjnej. Przede wszystkim nie wskazała, jakie przepisy zostały w sposób

oczywisty naruszone przez Sąd drugiej instancji, a jak wywiedziono wyżej, skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy

w sprawie doszło do kwalifikowanego, oczywistego naruszenia przepisu prawa -

jasnego i jednoznacznego, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych

wątpliwości. Stawiając zaś tezę o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej,

ubezpieczona podniosła, że skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do

rozpoznania, gdyż zaskarżone nią orzeczenie Sądu drugiej instancji jako „rażąco

niesprawiedliwe i krzywdzące dla odwołującej”. Wywód prawny wskazujący, w czym

przejawia się "oczywistość" skargi w przedstawionym wyżej rozumieniu, nie można

łączyć z subiektywnym odczuciem strony, że zaskarżone orzeczenie jest oczywiście

niezasadne lub niesprawiedliwe (postanowienia Sądu Najwyższego z: 5 września

2008 r., I CZ 64/08; z 19 grudnia 2001 r., IV CZ 200/01, LEX nr 52714; z 9 czerwca

2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133 i 12 maja 2025 r., I CSK 253/24, LEX nr

3864736). Skarżąca ograniczyła swoje wywody tylko do twierdzeń, że Sąd

orzekający oparł się tylko na części materiału dowodowego. Tymczasem oczywista

zasadność skargi musi być wykazana. Sama argumentacja towarzysząca

podstawom skargi nie jest wystarczająca. W wyroku z dnia 8 marca 2023 r. (I USKP

25/22, LEX nr 3552738) Sąd Najwyższy podkreślił, że po odwołaniu od decyzji

organu rentowego sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych staje się sprawą

cywilną (art. 1 i 2 k.p.c.), rozpoznawaną w dwuinstancyjnym postępowaniu przed

I USK 945/26

6

sądem powszechnym, co oznacza, że na etapie postępowania kasacyjnego

kontroluje się wyrok objęty skargą w odniesieniu do podstaw kasacyjnych z art.

3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W aspekcie proceduralnym znaczenie mają więc

naruszenia procedury cywilnej, a miarą wadliwości jest dopiero takie naruszenie

przepisów postępowania cywilnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy. O wyniku sprawy decyduje prawo materialne, gdyż to ono określa

zobowiązanie (uprawnienie i odpowiadający mu obowiązek), a w zakresie

procesowym, jakie postępowanie dowodowe jest potrzebne do rozstrzygnięcia

sporu. Do uprawnień Sądu Najwyższego rozpoznającego skargę kasacyjną odniósł

się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2023 r., (I USKP 12/22, OSNP

2023/11/123), podkreślając, że nie ma on uprawnień do dokonywania ustaleń

faktycznych, gdyż w myśl art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest

dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Skarżąca nie sprecyzowała jednak w obrazie, jakich przepisów upatruje

przywołanej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie przedstawiła

zatem głębszego uzasadnienia i analizy prowadzącej do wywodu prawnego

uzasadniającego tezę o kwalifikowanym naruszeniu przez Sąd Apelacyjny

przepisów prawa. Za taką analizę nie można uznać powołania się przez skarżącej

na rozwinięcie opisu okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej

znajdujących się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Argumentów za istnieniem

powołanej okoliczności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należałoby

zatem poszukiwać w innych elementach konstrukcyjnych skargi, to jest w

podstawach kasacyjnych i ich uzasadnieniu. Nie jest to jednak rolą Sądu

Najwyższego na etapie badania kryteriów przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Sąd Najwyższy w

ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione,

I USK 945/26

7

oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2

k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo

choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w

ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,

aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 5 czerwca 2013 r., III SK 55/12, LEX nr

1482419; 24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527; 20 października 2016

r., I PK 59/16, LEX nr 2160130; 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500;

26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; 12 czerwca 2019 r., II UK

255/18, LEX nr 2688935; 23 sierpnia 2022 r., II USK 644/21, LEX nr 3482975; 5

sierpnia 2025 r., I USK 99/25, LEX nr 3910075). W szczególności rolą Sądu

Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym nie jest wyręczanie strony

reprezentowanej w procesie przez profesjonalnego pełnomocnika we wskazaniu

(doprecyzowywaniu) treści postulowanych zagadnień prawnych (postanowienia

Sądu Najwyższego z: 12 czerwca 2019 r., II UK 255/18, LEX nr 2688935; 28

listopada 2023 r., III USK 392/22, LEX nr 3635136). Wniesienie skargi kasacyjnej

wobec jej charakteru jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, przysługującego

poza tokiem instancji odwoławczej, poddane zostało wysokim wymaganiom

prawnym, tak formalnym, jak i merytorycznym, w szczególności ze względu na

publiczny cel, jakiemu służy. Przekłada się to na obowiązujący z mocy art. 871 § 1

k.p.c. przymus adwokacko-radcowski. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym

obowiązuje bowiem zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych,

ograniczając zdolność postulacyjną stron. Przymus ten ma charakter bezwzględny,

co oznacza, że strony muszą być w tym postępowaniu reprezentowane przez

adwokata lub radcę prawnego (postanowienia Sądu Najwyższego z: 4 kwietnia

2012 r., I CO 10/12, LEX nr 1170207; 5 września 2023 r., II UZ 54/23, LEX nr

3602040).

Kierując się powyższymi przesłankami, Sąd Najwyższy uznał, że skarżąca

nie zdołała wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania wniesionej skargi

I USK 945/26

8

kasacyjnej, wobec czego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji

postanowienia.

Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego pełnomocnika z

ustanowionego dla wnioskodawczyni z urzędu Sąd Najwyższy oddalił. Skarga

kasacyjna ubezpieczonej (karta 156 akt sprawy) została wniesiona przez adwokat

K. K. ustanowioną pełnomocnikiem z urzędu w sprawie na podstawie

postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 23 września 2022 r. (karta 24

akt sprawy) i wyznaczonego przez Okręgową Radę Adwokacką w dniu 14

października 2022 r.(karta 32 akt sprawy), a zatem stosownie do art. 118 § 1 i 2 w

związku z art. 91 k.p.c. w ówczesnym brzmieniu (sprzed zmiany tych regulacji z

dniem 1 lipca 2023 r., dokonanej ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy -

Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. 2023, poz.

614), pełnomocnik ten nie był upoważniony do zastępowania ubezpieczonej w

postępowaniu kasacyjnym (uchwała Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2008 r. III CZP

142/07; postanowienia Sądu Najwyższego z: 25 października 2023 r., III CZ 238/23;

27 czerwca 2024 r., III CZ 99/24; 25 września 2025 r., I CSK 2820/24; zarządzenie

Sądu Najwyższego z 20 listopada 2024 r. I UZ 27/24). Wobec wezwania Sądu

Apelacyjnego z dnia 23 września 2025 r. do przedłożenia pełnomocnictwa

procesowego dla adwokat K. K. do działania przed Sądem Najwyższym (karta 162

akt sprawy), pełnomocnik przedłożyła pełnomocnictwo upoważniające ją do

działania w imieniu ubezpieczonej przed wszystkim sądami powszechnymi we

wszystkich instancjach w tym przed Sądem Najwyższym oraz do złożenia w

przedmiotowej sprawie skargi kasacyjnej (karta 166 akt sprawy). Wobec

powyższego brak było podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku, o czym

orzeczono jak w punkcie drugim sentencji.

(J.K.)

[a.ł]

I USK 945/26

9