Spór o ponowne ustalenie wysokości emerytury,

Wyrokiem z 13 lutego 2025 r., VI U 24/25 Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej

w pkt 1 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Bielsku-Białej z 27 listopada 2024 r. i ustalił W. W. (wnioskodawca) wysokość

emerytury z powszechnego wieku emerytalnego z pominięciem art. 25 ust. 1b

ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1631 ze zm., dalej jako ustawa o

emeryturach i rentach z FUS) za okres od 15 lipca 2010 r. do osiągnięcia

powszechnego wieku emerytalnego, i w związku z tym zobowiązał organ rentowy

do wyrównania ustalonej wysokości emerytury, licząc trzy lata wstecz od września

2024 r.; w pkt 2 ustalił, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie

ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji z 27 listopada 2024 r.

I USK 955/26

2

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 23 czerwca 2025 r., III AUa

960/25 zmienił zaskarżony apelacją organu rentowego wyrok Sądu Okręgowego w

Bielsku-Białej z 13 lutego 2025 r., w pkt 1 i 2, i ustalił wysokość emerytury W. W. na

podstawie art. 26 ustawy emerytalnej bez pomniejszenia podstawy jej obliczenia o

kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem

zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie

zdrowotne za okres do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, poczynając

od dnia 1 października 2024 r. i oddalił odwołanie w pozostałym zakresie (pkt 1)

oraz oddalił apelację organu rentowego w pozostałym zakresie (pkt 2).

Dnia 28 października 2024 r. ubezpieczony wniósł o ponowne obliczenie

emerytury z powszechnego wieku emerytalnego bez zastosowania art. 25 ust. 1b

ustawy emerytalnej na podstawie art. 145a k.p.a. oraz wyrównanie świadczenia na

podstawie art. 133 ustawy emerytalnej. Na uzasadnienie ubezpieczony przytoczył

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., w sprawie SK 140/24.

Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ponownego przeliczenia emerytury,

bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany w Dzienniku

Ustaw. Organ rentowy dodał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie jest

podstawą do ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 114

ustawy emerytalnej.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że spór między stronami sprowadzał się do

zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w odniesieniu do sytuacji faktycznej, w jakiej

znajduje się wnioskodawca - tj. skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą

emeryturę w 2010 r., a prawo do emerytury powszechnej nabył w 2016 r. - należało

zastosować art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ale z uwzględnieniem standardu

konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wyroku

z 6 marca 2019 r., P 20/16. Standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2

Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie

oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad

kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku

powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył abstrakcyjnie

prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w 2016 r., a w chwili przejścia

I USK 955/26

3

na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta

spowoduje obniżenie jej świadczenia z powszechnego wieku emerytalnego.

Sąd drugiej instancji przyznał rację organowi rentowemu, że Sąd Okręgowy

naruszył normy prawne zawarte w art. 114 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 133 ust. 1 pkt 2

ustawy emerytalnej. Należy podkreślić, że błąd organu rentowego nie obejmuje

sytuacji, w której organ ten (w chwili wydania decyzji w 2016 r. o przyznaniu prawa

do emerytury z powszechnego wieku) działał na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej, który do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., w

sprawie SK 140/24, korzystał z domniemania konstytucyjności. Uwadze Sądu

Okręgowego umknęło, że organ rentowy nie jest uprawniony do samodzielnej

oceny konstytucyjności norm ustawy emerytalnej. Reasumując, nie wystąpiły

przesłanki do zastosowania art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, jednakże

zaszły podstawy do ponownego obliczenia emerytury ubezpieczonego na

podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w związku z wyrokami Trybunału

Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., w sprawie P 20/16 oraz z 4 czerwca 2024 r., w

sprawie SK 140/24. Oznacza to, że skoro wnioskodawca złożył wniosek o

przeliczenie emerytury 28 października 2024 r., to prawo do tego przeliczenia z

pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przysługuje od 1 października

2024 r. - art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej. W związku z tym nie wystąpiły

przesłanki, o których stanowi art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej.

Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 i 2, i ustalił wysokość

emerytury wnioskodawcy na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej bez

pomniejszania podstawy jej obliczenia o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych

emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób

fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres do osiągnięcia

powszechnego wieku emerytalnego, poczynając od 1 października 2024 r.

(miesiąca złożenia wniosku o ponowne obliczenie świadczenia) i oddalił odwołanie

w pozostałym zakresie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach

złożył organ rentowy zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając naruszenie

przepisów prawa materialnego w postaci błędnej wykładni i niewłaściwego

zastosowania przepisu art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, polegającej na

I USK 955/26

4

utrzymaniu przyznania odwołującemu się prawa do przeliczenia emerytury w

wysokości bez zmniejszenia o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur,

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony

tym, że w ocenie organu rentowego, niniejsza skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania organ rentowy podniósł, że zgodnie z art. 25 ust. 1 b ustawy

emerytalnej, jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na

podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e lub 184, a także art. 88 lub art. 88a

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela podstawę obliczenia

emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o

kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem

zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie

zdrowotne.

Stanowisko Sądu drugiej instancji jest nieuprawnione, gdyż nie znajduje

uzasadnienia w treści art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, nie

pozostaje zatem w obrocie prawnym, stąd też w sprawie należało zastosować

art. 25 ust. 1b powołanej ustawy.

Skoro wnioskodawca wystąpił o przyznanie emerytury w wieku

powszechnym, to przy ustalaniu podstawy wymiaru tej nowej emerytury oraz jej

wysokości należało stosować określoną wyraźnie w przepisie art. 25 ust. 1 b

ustawy emerytalnej zasadę usprawiedliwionego pomniejszenia podstawy wymiaru

ustalanej emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur w wysokości przed

odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na

ubezpieczenie zdrowotne.

W świetle oczywistego literalnego brzmienia art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej, nie można uznać za prawidłowe stanowiska Sądu drugiej instancji, że

odwołującemu się przysługuje prawo do przeliczenia emerytury bez zmniejszenia o

sumę pobranych emerytur za wyżej wskazany okres. Wobec treści przepisu art. 25

ust. 1b powołanej ustawy zasadnym było pomniejszenie podstawy wymiaru

ustalanej emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur.

I USK 955/26

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem

jej merytorycznego rozpoznania. Sąd Najwyższy wyjaśnił już w swoim

orzecznictwie, że zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej należy uznać za

niezgodne z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania

obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa nie tylko wobec kobiet z

rocznika 1953, zaskoczonych wprowadzeniem w życie unormowania z tego

przepisu ustawy emerytalnej (zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego

z 6 marca 2019 r., P 20/16, OTK-A 2019 nr 11), ale także w stosunku do mężczyzn

urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury

wcześniejszej (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2022 r., III USKP

98/21; z 6 maja 2021 r., III USKP 52/21; z 23 czerwca 2025 r., III USKP 137/23

oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2026 r., I USK 838/26, LEX nr

4033823, z 20 maja 2026 r., I USK 774/25). W wyroku Sądu Najwyższego

z 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26, LEX nr 4029138 wyjaśniono także, że chociaż

skuteczność wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w dniu 4 czerwca 2024 r.

(SK 140/20, OTK-A 2024/67), w której przyjęto, że art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej „w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie

świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest

niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”

nie może być traktowana tak jak wyrok sądu konstytucyjnego spełniającego wymogi

Konstytucji RP oraz ustawy (z uwagi na orzekanie w składzie Trybunału osoby

nieuprawnionej), to w żaden sposób kwestia ta nie wpływa na stosowanie

standardu ze sprawy P 20/16 w stosunku do innych ubezpieczonych znajdujących

się w takiej samej sytuacji faktycznej, jak kobiety z rocznika 1953 r. W wyroku tym

wyjaśniono również, że nie ma podstaw do „rozciągnięcia” waloru

niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej na osoby, które złożyły

wniosek o emeryturę w wieku obniżonym po dniu 31 grudnia 2012 r., czyli w czasie,

gdy w porządku prawnym obowiązywał już art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Wspólną myślą obu wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego jest to, że

ustawodawca ma prawo limitować wysokość emerytur, nie ma jednak prawa

I USK 955/26

6

wprowadzać niekorzystnych dla ubezpieczonych zmian po rozpoczęciu pobierania

wcześniejszej emerytury.

W związku z powyższym nie można uznać skargi kasacyjnej organu

rentowego za oczywiście zasadną z przyczyn w niej wskazanych, a dotyczących

skutków wyroku w sprawie SK 140/20, ponieważ zaskarżony wyrok opiera się na

bezpośrednim zastosowaniu Konstytucji RP przez sąd powszechny do oceny

konstytucyjności sposobu zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do

sytuacji faktycznej odwołującego się. W sprawach takich jak niniejsza o oczywistej

zasadności skargi można będzie mówić jedynie wówczas, gdy wyrok Sądu drugiej

instancji przyznane ubezpieczonym znajdującym się w takiej sytuacji jak

wnioskodawca prawo do emerytury w wysokości nieuwzględniającej art. 25 ust. 1b

powołanej ustawy bez uwzględnienia, że w myśl powołanego wyżej orzecznictwa

Sądu Najwyższego niekonstytucyjność tego przepisu nie obejmuje wysokości

świadczenia emerytalnego, gdy ubezpieczony kontynuował pobieranie

wcześniejszej emerytury już po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[a.ł]