Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ZUS w sprawie pomniejszenia emerytury W.M.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 10 lipca 2025 r. oddali apelację

organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia

2024 r., w którym Sąd ten w punkcie 1) zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Bydgoszczy z dnia 19 września 2024 r. w

ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego przeliczenia emerytury

ubezpieczonego W.M. w powszechnym wieku emerytalnym z pominięciem art. 25

ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych; w punkcie 2) żądanie wyrównania świadczenia za okres

3 lat wstecz przekazał organowi rentowemu celem rozpoznania, a w punkcie 3)

stwierdził brak podstaw do ustalenia odpowiedzialności organu rentowego za nie

wydanie decyzji w terminie.

I USK 970/26

2

W skardze kasacyjnej organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w

całości.

W podstawach skargi skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa

materialnego, to jest:

- art. 25 ust. 1 b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez jego niezastosowanie w niniejszej

sprawie, pomimo że przepis ten nie został uznany za niekonstytucyjny, ponieważ

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, a Sąd

orzekający w niniejszej sprawie stosując zasady rozproszonej kontroli

konstytucyjności, doszedł do błędnego wniosku, że przepis ten w stosunku do

osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym

przepisie przed 6 czerwca 2012 r. jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2

Konstytucji, podczas gdy ochronie konstytucyjnej podlega prawo do emerytury, a

nie jej wysokości;

- art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez jego niezastosowanie przy

ustalaniu wysokości emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego

ubezpieczonego urodzonego w 1951 r. nawet w przypadku ubezpieczonego, który

pobierał emeryturę w obniżonym wieku w oparciu o decyzję z 2011 r., a następnie

po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego nie wystąpił o przyznanie

emerytury powszechnej i dalej pobierał, aż do 30 czerwca 2020 r. emeryturę w

obniżonym wieku, podczas gdy jak wynika z orzeczeń Sądu Najwyższego, na które

powołuje się Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z całą

pewnością podlegają potrąceniu kwoty emerytur wcześniejszych pobranych po

osiągnięciu wieku powszechnego, czyli w przypadku ubezpieczonego w niniejszej

sprawie od 21 czerwca 2017 r. do 30 czerwca 2020 r.;

- art. 100 ust. 1 w zw. art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1 b ustawy

emerytalnej przez ich niezastosowanie, skutkujące przyznaniem ubezpieczonemu

prawa do emerytury bez pomniejszenia jej wysokości o dotychczas pobrane przez

niego świadczenia.

Na podstawie podniesionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

I USK 970/26

3

Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Ponadto zawnioskował o

zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów postępowania,

w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący przedstawił w oparciu o

jej oczywistą zasadność z uwagi na naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów

prawa materialnego, które doprowadziło do oczywiście wadliwego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że skargę kasacyjną należy uznać za

oczywiście uzasadnioną z tego powodu, że Sąd Apelacyjny w Gdańsku nie

dostrzegł różnicy między prawem do emerytury a prawem do określonej wysokości

emerytury. Jak powszechnie wiadomo, ochronie konstytucyjnej podlega nabyte

niezrealizowane prawo do emerytury obejmujące takie między innymi warunki

nabycia tego prawa. Prawo do określonej wysokości emerytury powstaje dopiero w

momencie ustalenia tej wysokości w związku ze złożonym przez osobę uprawnioną

stosownym wnioskiem i to według stanu prawnego obowiązującego w dacie

złożenia wniosku, o ile przepisy prawa nie stanowią inaczej. Brak przepisów

intertemporalnych w odniesieniu do normy z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej

nakazuje jej zastosowanie wobec ubezpieczonego, który wniosek o emeryturę w

wieku powszechnym złożył w 2020 r.

Sąd Apelacyjny po dokonaniu prawidłowych ustaleń faktycznych doszedł do

błędnego przekonania, że zastosowanie wobec ubezpieczonego art. 25 ust. 1

ustawy emerytalnej prowadzi do rezultatu sprzecznego z dyrektywami

interpretacyjnymi wypływającej z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania obywatela

do państwa i ochrony uzasadnionych prawnie oczekiwań, co doprowadziło do

wydania wyroku oczywiście sprzecznego z prawem. Sąd Apelacyjny powołał się

zatem na wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019

r. w sprawie P 20/16 przyjmując, że wyrok w sprawie P 20/16 jest zawężony

podmiotowo do ściśle zdefiniowanej grupy i jako taki nie może być stosowany

rozszerzająco. Sąd Apelacyjny wskazał, że jego zdaniem zasadne jest

zastosowanie tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności. Zastosowanie tej zasady

może odbyć się w wyjątkowych sytuacjach (na co wskazuje sam sąd orzekający),

gdy niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista. Pominięcie zastosowania

przez Sąd art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej doprowadziło bezsprzecznie do

I USK 970/26

4

wydania wadliwego rozstrzygnięcia, ponieważ w świetle obowiązujących przepisów

prawa wysokość należnej ubezpieczonemu emerytury w wieku powszechnym

winna być pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur

wcześniejszych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna strony skarżącej nie kwalifikuje się do jej przyjęcia w celu

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu

wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że

wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny

koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności

przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej

następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4

k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za

pomocą jurydycznej argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba

rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej

merytorycznym rozpoznawaniu.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Rozpatrując zasadność powołanej w skardze kasacyjnej przesłanki, należy

wskazać, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej występuje, gdy bez dokonania

pogłębionej analizy dla przeciętnego prawnika jest oczywiste, że podstawy skargi

zasługują na uwzględnienie, a zatem doszło do kwalifikowanej postaci naruszenia

prawa, zauważalnej prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej

i przesądza to o wadliwości zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym

uwzględnienie skargi. W razie powołania tej przesłanki przedsądu, jaką jest

oczywista zasadność skargi kasacyjnej, skarżący powinien w motywach wniosku

I USK 970/26

5

zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i

przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia. Konieczne jest zatem

wykazanie, że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis, którego

wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr

453107; 5 kwietnia 2023 r., II USK 166/22, LEX nr 3581448; 18 stycznia 2024 r., I

CSK 1100/23, LEX nr 3656956; 17 października 2023 r., I USK 48/23, LEX nr

3616178; 23 lipca 2025 r., I CSK 11/24, LEX nr 3914941; 22 października 2025 r., I

CSK 2378/24, Legalis nr 3278044; 9 grudnia 2025 r., II USK 252/25, Legalis nr

3294958).

Odnosząc się do twierdzenia o oczywistej zasadności skargi, należy

zaznaczyć, że skarżący nie wykazał, że skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie jej

do rozpoznania. Wykładnia przepisu art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim

przepis ten stanowi - lub nie - podstawy do dokonania pomniejszenia wymiaru

podstawy emerytury w związku z przejściem na emeryturę po osiągnięciu

powszechnego wieku emerytalnego i wcześniejszym pobieraniem emerytury była

przedmiotem rozstrzygnięć zarówno Trybunału Konstytucyjnego, jak i Sądu

Najwyższego.

Artykuł 25 ust. 1b ustawy emerytalnej został dodany przez art. 1 pkt 6 lit. b

ustawy z dnia 11 maja 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 637) zmieniającej ustawę

emerytalną z dniem 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 25 ust. 1 oraz ust. 1b ustawy

emerytalnej, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 stanowi kwota

składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek

zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca

poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury,

zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot

środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem

ust. 1a i 1b oraz art. 185, a jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie

przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982

r. - Karta Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24,

I USK 970/26

6

ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot

pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek

dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Interpretacja przedmiotowego przepisu napotkała się z licznymi

wątpliwościami ze strony ubezpieczonych. Podnoszono bowiem, że nie wszystkie

osoby objęte zakresem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej miały możliwość

świadomego ukształtowania swojej sytuacji prawnej w zakresie wysokości

świadczenia emerytalnego. Czy ustawodawca mógł wobec ubezpieczonych – już

po podjęciu decyzji o przejściu na wcześniejszą emeryturę zmodyfikować system

obliczania podstawy emerytury przysługującej po osiągnięciu powszechnego wieku

emerytalnego.

Trybunał Konstytucyjny po raz pierwszy podjął się interpretacji budzącego

wątpliwości przepisu w wyroku z 6 marca 2019 r. (P 20/16, OTK-A 2019, nr 11; M.

Lewandowicz-Machnikowska, Obliczanie wysokości emerytury w przypadku kobiet

urodzonych w 1952 r., pobierających wcześniejszą emeryturę. Glosa do uchwały

SN z dnia 28 listopada 2019 r., III UZP 5/19, OSP 2021, nr 5, s. 38; por. A.

Szymczak, Treść nabytego in abstracto prawa do emerytury. Glosa do uchwały

siedmiu sędziów SN z 28.11.2019 r., III UZP 5/19, PiP 2023, nr 7, s. 163-170),

orzekając, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy

urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do

emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na naruszenie zasady zaufania do państwa i

stanowionego przez nie prawa. W wyroku tym udzielona została ochrona

konstytucyjna kobietom urodzonym w 1953 r. w oparciu o zasadę zaufania do

państwa i stanowionego przez nie prawa przed niekorzystnymi zmianami. Trybunał

nie zakwestionował natomiast samej regulacji, pozwalającej na pomniejszenie

podstawy emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Pytanie

prawne dotyczyło tylko kobiet urodzonych w 1953 r.; problem z wykładnią

stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do szerszego kręgu uprawnionych do

wcześniejszych emerytur, urodzonych po 1948 r. został rozstrzygnięty w kolejnym

orzeczeniu. Kierunek interpretacji wytyczony przez Trybunał w powyższym wyroku

został potwierdzony w kolejnym judykacie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

I USK 970/26

7

4 czerwca 2024 r. (SK 140/20, OTK-A 2024, nr 67) orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie

świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r., jest

niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Pomimo

nieopublikowania tego orzeczenia, dla wykładni spornej kwestii pomocniczo

zastosowanie znajduje odwołanie się do jej motywów. W uzasadnieniu Trybunał

wskazał, że aktualna staje się argumentacja zawarta w wyroku z 6 marca 2019 r., a

mianowicie, iż doszło do złamania zasady zaufania obywateli do państwa i

stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na

korzystanie z wcześniejszej emerytury, nie mieli - w momencie podejmowania tej

decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co

do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych

uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć,

że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku

emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o

pobrane świadczenia. Nie spodziewali się, że wypłacanie świadczeń emerytalnych

wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury

"powszechnej". Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały

się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy

nowelizującej. Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że podstawę obliczenia

emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1 art. 25 ustawy

emerytalnej, nie pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych

emerytur, nie kwestionując pozostałych zasad ustalania wysokości emerytury.

Sąd Najwyższy przy wykładni art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej także

odwołuje się do kierunku interpretacji wytyczonej przez Trybunał Konstytucyjny. Po

raz pierwszy w wyroku z dnia 6 maja 2021 r. (III USKP 52/21, OSNP 2022, Nr 2,

poz. 19), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału

Konstytucyjnego w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, koncentrowały się na

sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku

zapatrywania prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała

sprzeczność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną

w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie

I USK 970/26

8

prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w

latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej.

Powyższy pogląd podzielił w całości Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 stycznia

2022 r. (III USKP 98/21, LEX nr 3352121), przyjmując w tym judykacie, że w

stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki

przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat

od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 88 ust. 2a Karty Nauczyciela,

potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych

po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury

w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). Sąd Najwyższy w

kolejnym wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (OSNP 2025 Nr 7, poz.

75) zaakceptował powyższą linię orzeczniczą, przyjmując, że wynikający z wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. standard konstytucyjny w

zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w

uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku

obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu

prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny,

który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na

emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta

spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. Jakkolwiek, wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. odnosi się wprost wyłącznie do

kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard

konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji

prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w

wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu

prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzn,

którzy złożyli wnioski o wcześniejszą emeryturę przed dniem 6 czerwca 2012 r.

Świadczeniobiorcy skorzystali z przywileju przejścia na emeryturę w wieku

obniżonym, a powszechny wiek emerytalny osiągnęli po dniu wejścia w życie art.

25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sytuacja prawna ubezpieczonego (mężczyzny) była

więc analogiczna, jak kobiet urodzonych w 1953 r. i powinna mieć do niego

odpowiednie zastosowanie wykładnia zaprezentowana w wyroku Trybunału

I USK 970/26

9

Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. (wyroki Sądu Najwyższego z: 6 maja 2021

r., III USKP 52/21, OSNP 2022 nr 2, poz. 19, s. 132; 18 stycznia 2022 r., III USKP

98/21, Legalis nr 2702315; 14 sierpnia 2024 r., III USKP 113/23, LEX nr 3746352; 8

stycznia 2025 r., III USKP 121/23, OSNP 2025, nr 7, poz. 75).

Odnosząc powyższe uwagi interpretacyjne do sytuacji, w jakiej znajduje się

ubezpieczony (urodzony w […] 1951 r.), który skorzystał z przysługującego mu

uprawnienia i przeszedł na emeryturę w obniżonym wieku w związku z

wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach od dnia 21 kwietnia 2011 r., to

powszechny wiek emerytalny ubezpieczony osiągnął 21 kwietnia 2016 r., organ

rentowy przyznał ubezpieczonemu od dnia 1 lipca 2020 r. emeryturę w wieku

powszechnym. Sądy obu instancji nie zastosowały art. 25 ust. 1b ustawy

emerytalnej przy obliczaniu wysokości należnego ubezpieczonemu świadczenia

emerytalnego, uwzględniając standard konstytucyjny zapoczątkowany wyrokiem P

20/16, przyjmując, iż w momencie złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę nie

mógł przewidzieć, że decyzja ta wpłynie na wysokość jego świadczenia

emerytalnego po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Nie miał

możliwości przewidzieć konsekwencji, jakie na mocy nowo wprowadzonego

przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wiązały się ze skorzystaniem z prawa

do wcześniejszego świadczenia, a których efektem było zmniejszenie wypłaconego

świadczenia. W świetle powyższego nie można podzielić poglądu skarżącego o

naruszeniu przez Sąd Apelacyjny przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej,

którego zastosowanie w niniejszej sprawie do sytuacji ubezpieczonego jest zgodne

z zaprezentowaną i jednolitą ich wykładnia przyjętą w orzecznictwie (por. także

postanowienia Sądu Najwyższego z: 23 września 2025 r., I USK 158/25, LEX nr

3915613. 22 stycznia 2026 r., I USK 742/26, LEX nr 4026184; 28 stycznia 2026 r., I

USK 838/26, LEX nr 4033823).

Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, uznając, że organ rentowy nie

wykazał istnienia powołanej przesłanki przedsądu.

(J.K.)

I USK 970/26

10

[SOP]