Sąd Najwyższy odrzucił wniosek o zbadanie niezawisłości sędzi Sądu Najwyższego

Pismem z 13 stycznia 2025 r. SSN X. Y. – obrońca sędzi Sądu Rejonowego

w [...] X.1 Y.1 (dalej: „Wnioskodawca”) złożył wniosek w trybie art. 29 § 5 i 6 u.SN o

zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Marię

Szczepaniec w sprawie toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt I ZZ

10/22. Wnioskodawca wniósł o:

1. stwierdzenie przesłanek, o których mowa w art. 29 § 5 u.SN, tj. że biorąc

pod uwagę okoliczności towarzyszące jej powołaniu i jej postępowanie po

powołaniu, SSN Maria Szczepaniec nie spełnia wymogów niezawisłości i

bezstronności, co – przy uwzględnieniu okoliczności dotyczących SSR X.1

Y.1 oraz charakteru niniejszej sprawy – może prowadzić do naruszenia

standardu niezawisłości i bezstronności mającego wpływ na wynik sprawy;

I ZB 3/25

2

2. ewentualnie, w oparciu o art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, o wyłączenie SSN

Marii Szczepaniec od orzekania z uwagi na okoliczności opisane w

uzasadnieniu wniosku, które mogą wywołać uzasadnione wątpliwości co do

jej bezstronności w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu Wnioskodawca wskazał, że okolicznością negującą

niezawisłość i bezstronność SSN Marii Szczepaniec są okoliczności jej nominacji –

w szczególności to, iż została ona powołana do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3). Zdaniem

Wnioskodawcy, Krajowa Rada Sądownictwa w kształcie określonym wyżej

wskazaną ustawą nie może być uznana za organ odpowiadający modelowi i

standardowi funkcjonowania wynikającemu z właściwych przepisów Konstytucji RP,

przepisów prawa Unii Europejskiej i przepisów EKPC. Dodatkowo, postanowieniem

z 27 września 2018 r. (II GW 28/18) Naczelny Sąd Administracyjny wstrzymał

wykonanie uchwały KRS w części dotyczącej przedstawienia (nieprzedstawienia)

wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku Sędziego Sądu

Najwyższego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Pomimo

zabezpieczenia udzielonego przez Naczelny Sąd Administracyjny, w dniu 10

października 2018 r. Prezydent RP wręczył Marii Szczepaniec akt powołania na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, które ta przyjęła i złożyła ślubowanie.

Zdaniem Wnioskodawcy, oznacza to, że SSN Maria Szczepaniec świadomie wzięła

udział w wadliwej procedurze powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego. Co

więcej, Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 11 października 2021 r. stwierdził

nieważność uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr 331/18 z dnia 28 sierpnia

2018 r. w całości, co oznacza brak wymaganego Konstytucją RP wniosku Krajowej

Rady Sądownictwa o przedstawieniu Prezydentowi RP kandydatury Marii

Szczepaniec na urząd sędziego Sądu Najwyższego. Według Wnioskodawcy, w ten

sposób doszło do sytuacji zlekceważenia postanowienia sądowego, a zatem SSN

Maria Szczepaniec wykazała rażący brak poszanowania dla zasady przestrzegania

I ZB 3/25

3

orzecznictwa sądowego. Takim zachowaniem osłabiona została nie tylko zasada

poszanowania orzeczeń sądowych, ale uchybiono też istotnemu elementowi

wchodzącemu w zakres niezależności władzy sądowniczej.

Niezależnie od powyższego, Wnioskodawca wskazał, że okolicznością

podważającą niezawisłość i bezstronność SSN Marii Szczepaniec jest fakt

niezłożenia przez nią wniosku o wyłączenie jej od rozpoznania sprawy I ZZ 10/22 z

uwagi na ryzyko, że wydane z jej udziałem rozstrzygnięcie będzie naruszało art. 6

ust. 1 EKPC.

Co więcej, sprawa SSR X.1 Y.1 została wszczęta w związku z wydanym

przez nią orzeczeniem, którym uwzględniła ona wniosek o wyłączenie od orzekania

sędziego złożony na podstawie okoliczności jego powołania na urząd sędziego w

procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw. Zdaniem Wnioskodawcy, nie ulega wątpliwości, że

wskazana powyżej okoliczność, która ma być przedmiotem oceny i rozstrzygnięcia

sądu w składzie z udziałem SSN Marii Szczepaniec, jest od strony merytorycznej

tożsama z okolicznościami, które również jej dotyczą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek złożony w trybie art. 29 § 5 i 6 u.SN o zbadanie spełnienia

wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec w sprawie

toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt I ZZ 10/22 zasługuje na

odrzucenie.

Zgodnie z art. 29 § 5 u.SN, dopuszczalne jest badanie spełnienia przez

sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności

sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 7, jeżeli w

okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu

niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z

uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

I ZB 3/25

4

Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma

procesowego, a ponadto zawierać: 1) żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie

zachodzą przesłanki, o których mowa w § 5; 2) przytoczenie okoliczności

uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie (art. 29 § 9 u.SN).

Wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 9, podlega odrzuceniu bez

wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek

złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (art. 29 § 10

u.SN).

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie

podnoszono, że skoro w założeniu ustawodawcy wniosek, o którym mowa w art. 29

§ 5 u.SN, ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i bezstronności w

konkretnej sprawie, nie będzie wystarczające przytoczenie okoliczności

towarzyszących powołaniu danego sędziego Sądu Najwyższego (w tym

ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego postępowania po

powołaniu, które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia

przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także

wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na

wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 15

listopada 2022 r., III CB 5/22). Co więcej, za okoliczności towarzyszące powołaniu

sędziego na tle art. 29 § 5 u.SN nie mogą być uznane okoliczności o charakterze

generalnym, odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania

sędziów (a zatem w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), ale

wyłącznie indywidualne okoliczności powołania, dotyczące konkretnego sędziego

objętego wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności.

Prowadzi to do wniosku, że podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego

nie może opierać się np. jedynie na stwierdzeniu, że sędzia został powołany na

wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Przywoływanie wyłącznie tej okoliczności we wniosku będzie stanowić naruszenie

normy z art. 29 § 4 u.SN. Konieczne jest zatem powołanie jeszcze innych,

I ZB 3/25

5

dodatkowych okoliczności (postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lutego 2023 r., I

ZB 44/22).

Należy również podkreślić, że to na podmiocie składającym wniosek o

stwierdzenie standardów niezawisłości i bezstronności ciąży obowiązek

obiektywnego wykazania, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do wskazanych

przymiotów. Takie okoliczności nie mogą mieć charakteru abstrakcyjnego lub

ograniczać się wyłącznie do subiektywnego przeświadczenia podmiotu

składającego wniosek, że istnieją dowody świadczące o braku niezawisłości lub

bezstronności sędziego. Niedopuszczalne jest również wyprowadzanie wniosków,

które byłyby sprzeczne z zasadami logicznego myślenia oraz doświadczeniem

życiowym. Konieczne jest zatem wskazanie takich twierdzeń i dowodów, z których

można realnie i obiektywnie wyprowadzić zastrzeżenia podniesione we wniosku.

Co więcej, stanowczo należy podkreślić, że wniosek o którym mowa w art.

29 § 5 u.SN, nie stanowi alternatywy dla wniosku o wyłączenie sędziego z powodu

występowania okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (art. 41 k.p.k.).

Ustawodawca w sposób stanowczy wskazuje, że wniosek wniesiony w trybie art. 29

§ 5 u.SN dotyczy wyłącznie okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego Sądu

Najwyższego i jego postępowania po powołaniu. Niedopuszczalne będzie zatem

powoływanie się na okoliczności, które dotyczą zdarzeń niezwiązanych z

powołaniem sędziego, jak również takich, które miały miejsce przed powołaniem na

wskazany urząd. W ich przypadku możliwe jest bowiem jedynie złożenie wniosku

we wspomnianym zwykłym trybie, przewidzianym dla procedury karnej. Ten zaś

powinien stanowić przedmiot innego, odrębnego od niniejszego, postępowania

incydentalnego.

W niniejszej sprawie Wnioskodawca nie spełnił wymogu, o którym mowa w

art. 29 § 9 u.SN w zw. z art. 29 § 5 u.SN. Pomimo że Wnioskodawca usiłował

stworzyć pozory bezpośredniego powiązania przedstawionych przez niego

okoliczności z brakiem spełnienia przez SSN Marię Szczepaniec wymogów

niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. akt I ZZ 10/22, jego wniosek ma w

rzeczywistości charakter hipotetyczny i abstrakcyjny oraz odnosi się wyłącznie do

generalnych zastrzeżeń związanych z rekomendowaniem kandydatów na sędziów

I ZB 3/25

6

Sądu Najwyższego przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, a także z przyjęciem nominacji od Prezydenta RP na

urząd sędziego Sądu Najwyższego. Nie przedstawiono tymczasem żadnych

okoliczności ani nie przytoczono konkretnych zdarzeń, z których wynikałoby, że

postępowanie SSN Marii Szczepaniec obiektywnie naruszałoby standardy

niezawisłości czy bezstronności w sprawie o sygn. akt I ZZ 10/22, ani w żadnej

innej. Za zachowanie takie nie można uznać w żadnej mierze przyjęcia nominacji

na urząd sędziego od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, pełnienia obowiązków

służbowych w ramach objętego stanowiska, czy niezłożenia żądania o wyłączenie

od rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZZ 10/22.

Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z

udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2025 r., III CB 22/25). W

stosunku do sędziów obowiązuje ponadto konstytucyjna gwarancja nieusuwalności

i niezależności. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 19 lutego

2025 r. (I ZB 1/25), w procesie powoływania sędziów w Polsce, Krajowa Rada

Sądownictwa pełni rolę ekspercką. Rola ta kończy się zatem na nominacji i nie

rozciąga się na powołanie na urząd sędziowski. W świetle Konstytucji RP, rola

Krajowej Rady Sądownictwa w procesie powoływania sędziów nie jest równa roli

Prezydenta RP. To on powołuje wskazaną osobę na urząd sędziego, dokonując

tego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ale wniosek ten może nie zostać

uwzględniony. Oparcie wniosku o stwierdzenie braku spełnienia przez sędziego

wymogów niezawisłości i bezstronności jedynie na takich właśnie okolicznościach,

mających zakwestionować zgodność z prawem powołania sędziego lub

wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu

wymiaru sprawiedliwości zostało uznane z mocy prawa za niedopuszczalne (art. 29

§ 3 u.SN).

Odnośnie do poruszonej przez Wnioskodawcę kwestii dotyczącej

zabezpieczenia udzielonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu

z 27 września 2018 r. (II GW 28/18), należy zaznaczyć, że przepisy krajowe,

I ZB 3/25

7

obowiązujące w momencie wydania postanowienia o zabezpieczeniu i w momencie

wniesienia odwołania od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nie pozwalały na

uznanie, czy choćby przypuszczenie, że takie odwołanie mogło w ostateczności

doprowadzić do podważenia wniosku o powołanie kandydata wyłonionego przez

Krajową Radę Sądownictwa i w rezultacie stanąć na przeszkodzie powołaniu na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Zgodnie z ówcześnie obowiązującym art.

44 ust. 1b ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa,

dodanym przez art. 5 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018,

poz. 1443), zmieniającej tę ustawę z dniem 27 lipca 2018 r., jeżeli przedmiotowej

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nie zaskarżyli wszyscy uczestnicy

postępowania, stawała się ona prawomocna w części obejmującej rozstrzygnięcie o

przedstawieniu wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego Sądu

Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 listopada 2022 r., I NKRS

76/21). Co więcej, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca

2019 r. (K 12/18), przepis art. 44 ust. 1a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa, który przewidywał właściwość Naczelnego Sądu

Administracyjnego (drogę sądowo-administracyjną) w sprawach odwołania od

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 184 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc

powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP).

Nie ma również znaczenia jakakolwiek ingerencja w treść uchwały Krajowej

Rady Sądownictwa w późniejszym czasie, gdyż z oczywistych względów nie może

ona wywrzeć żadnych wstecznych skutków (od powołania przez Prezydenta RP na

urząd sędziego zaskarżenie i wzruszenie takiej uchwały nigdy nie było i nie jest

możliwe z uwagi na nieodwracalność skutku samego aktu powołania sędziego).

Niemniej należy podkreślić, że przykładowo w wyroku z 6 maja 2021 r., II GOK

2/18, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł następujące sformułowanie:

„Podkreślenia i zarazem wyjaśnienia wymaga również, że skutki wydanego w

sprawie orzeczenia nie odnoszą się do ustrojowej ważności oraz skuteczności

prezydenckich aktów powołań na urząd sędziego Sądu Najwyższego dokonanych

na podstawie rekomendacji przedstawionych przez KRS kontrolowaną uchwałą.”.

I ZB 3/25

8

Taki też pogląd zaprezentował Europejski Trybunał Praw Człowieka w

decyzji z 1 kwietnia 2025 r. (skarga nr 51455/21, Manowska i inni

przeciwko Polsce), wskazując, że prawo skarżących do pracy jako sędziowie Sądu

Najwyższego zostało zrealizowane w momencie ich mianowania i nie mogło być już

zagrożone w zaskarżonych postępowaniach po 10 października 2018 r., ponieważ

Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł unieważnić mianowania wnioskodawców

przez Prezydenta RP ani nakazać przeprowadzenie nowego konkursu. Zatem

postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie miały

„bezpośredniego wpływu” na status skarżących jako sędziów Sądu Najwyższego.

Biorąc pod uwagę powyższe, należy przyjąć, że wnioskodawca nie wypełnił

wynikającego z art. 29 § 5 u.SN obowiązku przedstawienia okoliczności

postępowania sędziego – już po jego powołaniu – w kontekście charakteru tej

konkretnej sprawy i okoliczności dotyczących uprawnionego do złożenia wniosku.

Wniosek zawiera zatem braki konstrukcyjne, przemawiające za koniecznością jego

odrzucenia z przyczyn formalnych.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 29 § 10 u.SN

w zw. z art. 29 § 9 u.SN orzekł jak w sentencji.

[M. T.]