Sąd najwyższy

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa o sygn. akt I ZI 67/23, w której

przedmiotem rozpoznania jest wniosek o zezwolenie na pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Apelacyjnego w [...] X. Y.

W piśmie z dnia 25 września 2025 r. Naczelnik Wydziału Spraw

Wewnętrznych Prokuratury Krajowej sformułował wniosek o wyłączenie SSN Marka

Dobrowolskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt I ZI 67/23 z uwagi na to,

że skład Sądu tworzony z udziałem wymienionego sędziego nie stanowi Sądu

niezależnego, bezstronnego i niezawisłego, co stanowi okoliczność wywołującą

uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w niniejszej sprawie.

I ZO 104/25

2

Podstawową okoliczność, która zdaniem prokuratora przemawia za

koniecznością wyłączenia wymienionego sędziego od udziału w sprawie, stanowi

powołanie na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego z rekomendacji Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej z zastosowaniem art. 9a ustawy z dnia 12 maja

2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186, zwanej dalej

„u.k.r.s.”). W ocenie wnioskodawcy procedura nominacyjna Marka Dobrowolskiego

na stanowisko sędziowskie była wadliwa z uwagi na nieprawidłowość

ukonstytuowania Krajowej Rady Sądownictwa z punktu widzenia standardów

konstytucyjnych, konwencyjnych i traktatowych. Powołał się przy tym na konkluzje

płynące ze wskazanych w uzasadnieniu wniosku orzeczeń Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a

także z uchwały połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-

1/20 oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP

2/22. Podkreślił przy tym, że Sąd Najwyższy podejmując uchwałę z dnia 23

stycznia 2020 r. wykonał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia

19 listopada 2019 r. przez wyjaśnienie procesowych konsekwencji, jakie łączą się z

zasiadaniem w składzie orzekającym sądu przez sędziego, który został powołany

na urząd w wadliwej jego zdaniem procedurze.

Wnioskodawca zakwestionował również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, w którym stwierdzono, że powołana

wyżej uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego jest niezgodna z przepisami

Konstytucji. Wskazał, że został on wydany w nieprawidłowym składzie, przy udziale

osób podlegających wyłączeniu, a ponadto uchwała, której dotyczy ten wyrok, nie

mogła tworzyć normy prawnej podlegającej badaniu przez Trybunał Konstytucyjny.

Stwierdził też, że nie można uznać, że orzeczenie wydane przez Trybunał

Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt U 2/20 jest wyrokiem, którego treść objęta jest

skutkiem wyznaczonym normą art. 190 ust. 1 Konstytucji.

Wnioskodawca podniósł, że w świetle art. 41 § 1 k.p.k. podstawą wyłączenia

sędziego może być każda okoliczność, jeżeli uzasadnia wątpliwość co do jego

bezstronności. Z kolei bezstronność można rozpatrywać w dwóch aspektach:

pierwszy to brak bezstronności procesowej jako uzasadniona wątpliwość co do

I ZO 104/25

3

bezstronności sędziego, natomiast drugi to brak bezstronności instytucjonalnej

związany z wadliwością powołania. Ten drugi aspekt może prowadzić do

nienależytej obsady sądu, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Wadliwość

procedury powołania SSN Marka Dobrowolskiego na zajmowane stanowisko

sędziowskie może prowadzić do naruszenia standardu opisanego w art. 6 ust. 1

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 47 Karty praw

podstawowych.

Wnioskodawca podniósł również, że zasiadanie w składzie Sądu

Najwyższego sędziego powołanego we wskazanej wyżej procedurze nominacyjnej

prowadzi do tego, że skład sądu z udziałem takiego sędziego nie tylko nie stanowi

bezstronnego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą, ale również byłby

sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sam fakt

przeprowadzonego w przypadku SSN Marka Dobrowolskiego procesu

nominacyjnego wskazuje na potencjalną stronniczość, na którą mogą wskazywać

okoliczności otrzymania nominacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek należało pozostawić bez rozpoznania, ponieważ odwołuje się

wyłącznie do okoliczności, których rozważenie w kontekście art. 41 § 1 k.p.k. jest

niedopuszczalne.

Treść wniosku wskazuje, że wątpliwość co do bezstronności SSN Marka

Dobrowolskiego ma wynikać w znacznej mierze z faktu, że został on powołany na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej z zastosowaniem art. 9a u.k.r.s., a zatem – w ocenie wnioskodawcy

– w procedurze wadliwej, niespełniającej standardów niezawisłości i bezstronności,

wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności i art. 47 Karty praw podstawowych Unii

Europejskiej. Przedstawione przez prokuratora wątpliwości co do bezstronności

wymienionego sędziego w sprawie o sygn. akt I ZI 67/23 wywiedzione zostały

zatem w najistotniejszym zakresie z okoliczności wręcz normatywnych,

towarzyszących jego powołaniu na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego – i na

tej kwestii skoncentrowano uzasadnienie wniosku.

I ZO 104/25

4

Zwracając uwagę na tak zaprezentowaną argumentację wniosku

o wyłączenie sędziego, przy jego ocenie należy uwzględnić aktualnie obowiązujące

brzmienie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r.

poz. 622) – dalej „u.SN”, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o

zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022

r. poz. 1259), na mocy której do ustawy o Sądzie Najwyższym został dodany art. 29

§ 4 stanowiący wprost o tym, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego

Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia

orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego

niezawisłości i bezstronności. Jednocześnie, ustawodawca wspomnianą

nowelizacją wprowadził tryb tzw. testu bezstronności, w którym – zgodnie z art. 29

§ 5 u.SN – dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego (lub sędziego delegowanego) wymogów niezawisłości i bezstronności

z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy.

Treść powołanych wyżej regulacji normatywnych w istotny sposób

determinuje kierunek wykładni art. 41 § 1 k.p.k. Pojawia się bowiem pytanie, czy w

ogóle w polskim prawie ustrojowym istnieją regulacje dopuszczające wyłączenie

sędziego z powodów wyłącznie systemowych, związanych w istocie z przebiegiem

procesu nominacyjnego, a ściślej wręcz z porządkiem prawnym, zgodnie z którym

proces ten przebiegał. Odpowiedź na to pytanie, z punktu widzenia przywołanej

regulacji jest negatywna, co potwierdza również orzecznictwo Sądu Najwyższego.

W postanowieniu z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt III CB 55/23, Sąd Najwyższy

wskazał, że przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5

u.SN należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się

do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie

okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności

powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem o

przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (tak też Sąd Najwyższy w

I ZO 104/25

5

postanowieniu z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt III CB 18/24). Z kolei w

postanowieniu z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt III PUB 1/23, Sąd Najwyższy

stwierdził, że „przedmiotem badania w trybie art. 29 § 5 u.SN jest dochowanie

„wymogów” (standardu) niezawisłości i bezstronności w kontekście konkretnej

sprawy w tym sensie, iż ewentualne deficyty niezawisłości i bezstronności mogą

oddziaływać na wynik tej sprawy. Ścisły związek badania z konkretną sprawą

potwierdza to, że powinno ono uwzględniać okoliczności dotyczące uprawnionego

oraz charakteru sprawy. (…) przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego

na tle art. 29 § 5 u.SN należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym,

odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem

w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne

okoliczności powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego

wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności”.

Uwzględniając powyższe, nie sposób uznać, że to, co jest wręcz wyraźnie

wykluczone przez jeden przepis prawa, z uzasadnionych powodów mających

szeroki, bo ustrojowy charakter, będzie dopuszczalne z punktu widzenia innego

przepisu prawa, w tym wypadku art. 41 § 1 k.p.k., mającego przecież charakter

procesowy, a więc, że ten ostatni przepis będzie w istocie mógł stanowić podstawę

abstrakcyjnego wyłączenia sędziego z powodów w istocie ustrojowych, gdyż

dotyczących otoczenia prawnego, w jakim dany sędzia został powołany na

stanowisko.

W art. 41 § 1 k.p.k. – przepisie, na który powołał się wnioskodawca, zawarto

ogólną podstawę wyłączenia sędziego (iudex suspectus), którą co do zasady może

być okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności

sędziego w danej sprawie. Nie ulega jednak wątpliwości, że zarówno instytucja

tzw. testu bezstronności przewidziana w przepisach ustawy o Sądzie Najwyższym

(z powodów, o których była już mowa), jak też mechanizm wyłączenia sędziego na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k., służą sądowej kontroli bezstronności sędziego, który

ma brać udział w rozpoznawaniu konkretnej, określonej sprawy, a nie wyłączeniu z

rozpoznawania spraw w ogóle, a taki sens ma złożony przez prokuratora wniosek.

Instytucje te różnią się natomiast zakresem przedmiotowym, który w przypadku

pierwszej z nich jest węższy. Ustawa o Sądzie Najwyższym w sposób szczególny

I ZO 104/25

6

reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności

towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu, a

zatem w tym zakresie w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k. stanowi lex specialis,

wyłączając tym samym możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej

procedurze. Z drugiej strony, wyłączenie zawarte w art. 29 § 4 u.SN ma

oddziaływanie generalne, co wynika z jego ustrojowego charakteru. Przedstawione

stanowisko implikuje stwierdzenie, że w trybie art. 41 § 1 k.p.k. nie można oceniać

zagadnienia bezstronności sędziego w aspekcie okoliczności towarzyszących jego

powołaniu, co w konsekwencji przesądza o niedopuszczalności wniosku złożonego

na podstawie tego przepisu, w sytuacji gdy wniosek ten oparty jest jedynie na tych

okolicznościach.

Należy też zaznaczyć, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 (który wszedł w życie z dniem 12 marca

2020 r.), przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie, w jakim dopuszczał

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania

sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a

u.k.r.s. Już choćby z tego powodu rozważenie okoliczności przytoczonych we

wniosku w kontekście powołanego przepisu jest niedopuszczalne.

Zapatrywania prawne wnioskodawcy upatrujące brak uprawnień do

orzekania (lub niezdolność do orzekania) sędziego objętego wnioskiem o

wyłączenie oraz nienależytą obsadę sądu w okolicznościach związanych ze

sposobem normatywnego ukształtowania procedury powołania SSN Marka

Dobrowolskiego na stanowisko sędziowskie są nietrafne.

Wymaga zaznaczenia, że procedura, w jakiej nastąpiło powołanie Marka

Dobrowolskiego do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego, w

żaden sposób nie wpływa na obiektywne postrzeganie jego bezstronności i

niezawisłości i nie może stanowić podstawy do formułowania poglądu o wadliwości

wydawanych przez niego orzeczeń z uwagi na uchybienia wymienione w treści art.

439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. Wskazany sędzia został powołany na wolne stanowisko

sędziowskie w Sądzie Najwyższym aktem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, po

przeprowadzeniu postępowania konkursowego przed Krajową Radą Sądownictwa,

I ZO 104/25

7

zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przepisy te nie zostały nigdy

zakwestionowane w drodze środków prawnych, które zgodnie z postanowieniami

art. 188, 191, 193 Konstytucji temu celowi służą.

Powyższych konstatacji nie podważa powołana w uzasadnieniu wniosku

argumentacja, odwołująca się do treści uchwały połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20. Zawarte w tej uchwale zapatrywania co do

nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) tworzonego przez sędziów

powołanych na zajmowane stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) utraciły swą

aktualność, wobec wejścia w życie – z dniem 21 kwietnia 2020 r. – wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20. W

powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny uznał wspomnianą uchwałę za

niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1,

art. 7 i art. 2 Konstytucji, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a także z

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Należy

przypomnieć, że skutkiem wejścia w życie powołanego orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej aktu, którego niezgodność z

normami prawnymi wyższego rzędu została stwierdzona w tym orzeczeniu, co

jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji.

Nie można przy tym zgodzić się z argumentacją wnioskodawcy

kwestionującą prawidłowość wydania oraz prawną skuteczność powołanego wyżej

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W obowiązującym porządku prawnym nie

ma instytucji prawnej, pozwalającej na kwestionowanie czy też podważanie

orzeczeń wspomnianego Trybunału. Przede wszystkim z art. 190 ust. 1 Konstytucji

wynika jednoznacznie, że orzeczenia tego Trybunału mają moc powszechnie

obowiązującą i są ostateczne. Pozycja ustrojowa Trybunału Konstytucyjnego

wyklucza też możliwość poddania jego rozstrzygnięć kontroli judykacyjnej ze strony

Sądu Najwyższego. Tego typu działanie pozostawałoby poza granicami

zakreślonymi w art. 7 Konstytucji.

I ZO 104/25

8

Z kolei powołane w uzasadnieniu wniosku orzeczenia Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

nie mają mocy powszechnie obowiązującej normy prawnej i nie wywierają skutków

erga omnes. Mają jedynie moc wiążącą w sprawach, na tle których zostały wydane.

Niezależnie od tego wskazują państwom uznającym zwierzchność tych Trybunałów

na potrzebę określonego ukształtowania obowiązującego w tych państwach

porządku prawnego, nie ingerując samoistnie w treść norm prawnych w tym

porządku obowiązujących. W tej sytuacji powołanie się przez prokuratora w

uzasadnieniu wniosku o wyłączenie na orzecznictwo tych Trybunałów nie mogło

odnieść skutku w niniejszej sprawie.

Podobnie – jako niemającą charakteru źródła prawa powszechnie

obowiązującego i odnoszącą skutek prawny w sprawie, na tle której została wydana

– należy ocenić powołaną w uzasadnieniu uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22. Nie ma ona zresztą charakteru zasady

prawnej i wiązała jedynie sąd, który wystąpił z pytaniem prawnym w trybie art. 441

§ 1 k.p.k.

Godzi się przy tym zauważyć, że powołanie przez Prezydenta na stanowisko

sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład sędziowski

ukształtowała władza ustawodawcza, nie stanowi choćby w orzecznictwie

Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawy do odmowy uznania statusu

powołanego sędziego albo asesora sądowego (np. pkt 9 wyroku Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 6 maja 2021 r. sygn. akt II GOK 2/18 i II GOK 6/18). Nie

stanowi również wystarczającej podstawy do wyłączenia sędziego od rozpoznania

sprawy ze względu na brak jego niezawisłości albo bezstronności albo uznania, że

skład sądu jest sprzeczny z przepisami prawa, lub w rozpoznaniu sprawy brał

udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (np. wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2372/21,

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2023 r. sygn. akt

I FSK 2040/22, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

18 grudnia 2023 r. sygn. akt I FSK 1827/23). Poglądy wyrażane w orzecznictwie

Naczelnego Sądu Administracyjnego zasługują na aprobatę, zaś argumentacja

I ZO 104/25

9

zawarta w powołanych judykatach i konkluzje z niej płynące zachowują aktualność

również w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego.

Konkludując, należy stwierdzić, że wniosek o wyłączenie SSN Marka

Dobrowolskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZI 67/23 pozbawiony jest

podstaw formalno-procesowych, w związku czym należało pozostawić go bez

rozpoznania.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

[r.g.]