Sąd Najwyższy nie wyłączył sędziego, który wskazał na okoliczności jego powołania

Pismem z 21 lipca 2026 r. SSN Leszek Bosek powołując się na podstawę z

art. 41 § 1 in principio k.p.k., złożył oświadczenie zatytułowane „wniosek o

wyłączenie”.

W treści wniosku wskazał, iż nie jest ani nie był obrońcą czy pełnomocnikiem

żadnej ze stron postępowania, nie zna stron postępowania, ani ich obrońców i

pełnomocników. Ani jako Sędzia Sądu Najwyższego, ani jako Prezes Prokuratorii

Generalnej, ani jako radca Prokuratorii Generalnej nie wykonywał zastępstwa

procesowego Skarbu Państwa ani Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie, ani nie

doradzał w sprawie. Nie utrzymuje stosunków ze stronami ani ich obrońcami i

pełnomocnikami, które mogłyby wzbudzać jakiekolwiek uzasadnione wątpliwości.

I ZO 129/26

2

Jednakże w ocenie wnioskodawcy istnieje okoliczność tego rodzaju, że

mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie.

SSN Leszek Bosek nadmienił, że na istnienie okoliczności tego rodzaju

wskazał wprost Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyrokach z 16 lipca

2026 r. w sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-

112/24. Dodał, że w przywołanych sprawach Trybunał wyjaśnił, że okoliczności, które

mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w sprawie,

nie dotyczą wewnętrznej bezstronności, lecz związane są z postrzeganiem sędziów.

Chodzi o okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego, które dotyczą wszystkich

sędziów powołanych w podobnej sytuacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Weryfikacja okoliczności wskazanych w oświadczeniu SSN Leszka Boska

prowadzi do wniosku, iż nie pozwalają one na stwierdzenie zaistnienia przesłanek

uzasadniających wyłączenie tego sędziego od udziału w sprawie prowadzonej pod

sygn. akt I ZB 62/26. Sędzia nie przedstawił bowiem jakichkolwiek realnych

okoliczności mogących skutkować obawą co do jego bezstronności.

Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu

albo na wniosek strony (art. 42 § 1 k.p.k.). Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi

przyczyna wyłączająca go z mocy art. 40 k.p.k., wyłącza się, składając oświadczenie

na piśmie do akt, a na jego miejsce wstępuje inny sędzia (art. 42 § 2 k.p.k.).

Wyłączenie z mocy prawa od udziału w sprawie jest obligatoryjne i następuje jedynie

w sytuacji wystąpienia okoliczności określonych w art. 40 k.p.k.

Podkreślenia wymaga, iż żądanie sędziego nie jest stricte wnioskiem o jego

wyłączenie, gdyż ustawa odmiennie określa te czynności, lecz oświadczeniem

wiedzy o podstawie jego wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k., ocena zaistnienia której

należy do sądu (zob. D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D.

Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el.

2023, art. 42). Nie ulega wątpliwości, iż sędzia wyznaczony do rozpoznania danej

I ZO 129/26

3

sprawy winien powiadomić o okoliczności, która mogłaby uzasadniać jego

wyłączenie na wniosek strony i stanowić podstawę ewentualnego zarzutu

dotyczącego braku bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy. Zaznaczenia

wymaga jednak, iż końcowa ocena czy konkretna okoliczność stanowi podstawę

wyłączenia, nie należy do informującego o jej istnieniu sędziego, lecz do

weryfikującego jego oświadczenie sądu, który w trybie określonym w przepisie art.

42 k.p.k., dokonuje kontroli zasadności żądania sędziego w konkretnym układzie

faktycznym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 lutego 2016 r., SNO 82/15, LEX nr

2023791). Podkreślić w tym miejscu należy, iż wątpliwość, o której traktuje przepis

art. 41 § 1 k.p.k., nie może stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej

osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej

weryfikacji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2012 r., III KK

214/11, OSNKW 2012/4/4).

Wymóg bezstronności sędziego należy rozumieć zarówno w aspekcie „braku

przejawów subiektywnej stronniczości sędziego lub jego osobistych uprzedzeń”, jak

i „konieczności obiektywnej bezstronności sądu, który winien dawać wystarczające

gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze” (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2018 r., III KK 244/17, LEX nr

2433068). Koniecznym jest przy tym zróżnicowanie obiektywnej bezstronności

sędziego i jego bezstronności w odbiorze zewnętrznym, przy czym „co do odbioru

zewnętrznego z reguły odwołać się można do oceny sytuacji dokonanej przez

hipotetycznego, przeciętnie wykształconego, poprawnie logicznie myślącego członka

społeczeństwa, który nie jest osobiście zainteresowany wynikiem procesu”,

wykluczając „wszystkie te sytuacje, w których wątpliwości wobec bezstronności

byłyby pochopne lub nieprawdziwe i łatwo można byłoby tego dowieść” (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2009 r., III KK 257/08, LEX nr 532400).

W ocenie Sądu Najwyższego okoliczności przedstawione w oświadczeniu

SSN Leszka Boska nie zawierają w swej treści przywołania takich faktów, które

uzasadniałyby jego wyłączenie od rozpoznania sprawy I ZB 62/26.

I ZO 129/26

4

Wnioskodawca konieczności wyłączenia go od udziału w rozpoznaniu sprawy

o sygn. akt I ZB 62/26 upatrywał w „okolicznościach towarzyszących powołaniu

sędziego, które dotyczą wszystkich sędziów powołanych w podobnej sytuacji”.

Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko

Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że wyłączenie

sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.

W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne

jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności

z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia

do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy

z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy

stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z

udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”.

Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę

przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega

wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:

1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę

mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej

sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania

tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.

z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego

I ZO 129/26

5

z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie

którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający

dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty),

a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego

powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim

obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art.

144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę

rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania

urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających

z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności

czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku

z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.

Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić,

że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem

stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny

dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex

suspectus).

Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca

2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:

Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny

orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks

I ZO 129/26

6

postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na

podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U.

z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r.

o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy –

art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo

(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października

2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K 7/21, z 11

grudnia 2023 r., Kp 1/23).

W sprawie nie ma też zastosowania art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Powołane w we

wniosku orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r. w

sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24, nie

są źródłem prawa powszechnego i dlatego nie zastępują ustawy, w tym szczególnej

regulacji dotyczącej wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 8, art. 87 Konstytucji

RP, art. 40 k.p.k.).

Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb, 3 grudnia 2025 r., podjął uchwałę:

1. Żaden sąd lub inny organ władzy publicznej nie jest uprawniony do uznania

orzeczenia Sądu Najwyższego za niebyłe i pominięcia jego skutków, nawet jeśli

miałoby to nastąpić z odwołaniem się do prawa Unii Europejskiej. 2. Rzeczpospolita

Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek innej organizacji

międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących organizację

i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania zakresu,

w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują wyłącznie

konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają przekazaniu

na podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie znajduje w tym

I ZO 129/26

7

zakresie zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP (sygn. I NZP

7/25).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji.

[J.J.]

[a.ł]