Sąd najwyższy

Obrońca X. Y. - prokuratora Prokuratury Okręgowej […]., wnioskiem z dnia

11 grudnia 2025 r. wniósł, na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, o

zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Sądu

Najwyższego Tomasza Demendeckiego wyznaczonego do składu orzekającego w

sprawie o sygn. I ZI 94/23 dot. wniosku Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy

Sądzie Apelacyjnym […] o wyrażenie zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności

I ZO 138/26

2

karnej X. Y. Sprawa ta została zarejestrowana w repertorium Izby

Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego pod sygn. I ZB 108/25

i w wyniku losowania wyłoniono następujący skład orzekający: SSN Małgorzata

Manowska (przewodnicząca), SSN Paweł Księżak, SSN Grzegorz Pastuszko

(sprawozdawca), SSN Marcin Trzebiatowski i SSN Grzegorz Żmij.

Z uwagi na orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16

lipca 2026 r. w sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24

i C-112/24, w których to Trybunał, rozpatrując pytania prejudycjalne przedłożone

przez Sąd Najwyższy odpowiednio w grudniu 2023 r. oraz w lutym 2024 r. orzekł, iż

systemowe wady procedury nominacyjnej z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa

w składzie ukształtowanym po 2018 r. stanowią samoistną przesłankę

uzasadniającą wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziego,

wykluczając jednocześnie możliwość orzekania przez tychże sędziów w

przedmiocie statusu innych członków składów sędziowskich, SSN Grzegorz Żmij

złożył wniosek o jego wyłączenie ze sprawy o sygn. I ZB 108/23.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek SSN Grzegorza Żmija o wyłączenie go od udziału w rozpoznaniu

sprawy o sygn. akt I ZB 108/23 zasługuje na uwzględnienie.

Choć w uzasadnieniu wnioskodawca wymienia jedynie wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 lipca 2026 r. (w sprawie C-748/23 oraz

w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24), to złożony przez obrońcę

prokurator wniosek o zainicjowanie postępowania na podstawie art. 29 § 5 ustawy

o Sądzie Najwyższym w sprawie I ZI 94/23 opiera się, w istotnej części, na

okolicznościach związanych z powołaniem objętego tym wnioskiem SSN Tomasza

Demendeckiego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa, którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Okolicznością znaną Sądowi Najwyższemu z urzędu jest

natomiast, że sędzia SN Grzegorz Żmij wyznaczony do pięcioosobowego składu

orzekającego Sądu Najwyższego mającego rozpoznać ten wniosek, również został

powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego w Izbie

I ZO 138/26

3

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych przez Prezydenta RP na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa sformułowany uchwałą nr […] z dnia 28 sierpnia 2018

r. (uchwała ta rekomendowała powołanie do orzekania we wspomnianej Izbie Sądu

Najwyższego również szereg innych osób, w tym innych niż sędzia Grzegorz Żmij

obecnych sędziów Sądu Najwyższego wylosowanych do orzekania w sprawie I ZB

108/25). Tym samym sędzia ten, zasiadając w składzie przeprowadzającym tzw.

test sędziego, zmuszony byłby do zajęcia stanowiska odnośnie do okoliczności,

która także jego bezpośrednio dotyczy, albowiem jest związana z jego własną

procedurą nominacyjną. W świetle kategorycznego stanowiska TSUE wyrażonego

w wyżej powołanych wyrokach z 16 lipca 2026 r., wykluczone jest, aby sędziowie

powołani w tej samej, wadliwej procedurze orzekali w przedmiocie niezawisłości i

bezstronności innych sędziów w analogicznej sytuacji ustrojowej.

Problem ten jest dostrzegalny już na pierwszy rzut oka, a jego znaczenie dla

możliwości bezstronnego rozpoznania wniosku obrońcy jest oczywiste i zrozumiałe

dla każdej, choćby przeciętnie wykształconej dorosłej osoby – obiektywnego,

postronnego obserwatora procesu. W tej sytuacji wypowiadanie się przez SSN

Grzegorza Żmija co do omawianego aspektu wniosku obrońcy, w odbiorze

zewnętrznym mogłoby zostać odebrane jako postąpienie nieutrwalające obrazu

Sądu Najwyższego jako działającego w warunkach bezstronności (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2024 r., sygn. akt I ZO 121/23.

Kwestią wyłączenia sędziego w opisanej wyżej sytuacji, tj. w układzie, gdy o

zarzucie nienależytej obsady sądu spowodowanej wadliwością postępowania

nominacyjnego prowadzonego przed KRS ukształtowaną stosownie do przepisów

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. orzekać miałby sędzia Sądu Najwyższego

powołany na urząd w procedurze nominacyjnej ukształtowanej tą samą ustawą,

Sąd Najwyższy zajmował się m.in. w sprawach II KO 12/22 – postanowienie z dnia

17 marca 2022 r., IV KO 32/22 – postanowienie z dnia 28 kwietnia 2022 r. czy też w

V KB 6/22 – postanowienie z dnia 14 października 2022 r. Przywołać przede

wszystkim jednak należy uchwałę składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 (I KZP 2/22), w której podkreślono, że wniosek o wyłączenie ze

składu sądu powszechnego osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,

I ZO 138/26

4

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., nie

może być rozpoznawany przez sąd mający w swoim składzie takiego sędziego; w

przeciwnym razie dojdzie do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua.”

Argumenty zawarte w uzasadnieniu tej uchwały w odniesieniu do tego - jak się

wydaje - dość oczywistego wniosku, a minore ad maius mają zastosowanie tym

bardziej w przypadku, gdy owym sędzią rozpoznającym wniosek o wyłączenie jest

sędzia Sądu Najwyższego, co do którego aktualizują się te same zastrzeżenia.

Jakkolwiek w przypadku naruszenia tej zasady w sądach powszechnych istnieją

nadzwyczajne środki odwoławcze mogące prowadzić do sanowania takiego

rażącego naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, to w przypadku

rozpoznawania sprawy przez Sąd Najwyższy paleta procesowych narzędzi

służących następnie do reakcji na naruszenia procedury przed tym Sądem jest

wydatnie ograniczona, o ile w ogóle dostępna.

Zatem jeżeli powodem złożenia przez sędziego Grzegorza Żmija wniosku o

wyłączenie go od udziału w sprawie I ZB 108/25, jest zasadne przeświadczenie o

konieczności respektowania orzeczeń wymienionych organów oraz dążenie do

nietworzenia sądu, którego niezawisłość i bezstronność byłaby kwestionowana, to

wniosek zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]