Sędzia SN wyłączony z sprawy o niezawisłość innego sędziego Sądu Najwyższego

W dniu 21 lipca 2026 r. SSN Grzegorz Żmij na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.

złożył wniosek o wyłączenie go od orzekania w sprawie o sygn. akt I ZB 28/26,

wskazując, że w jego ocenie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie, powołując wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r. w sprawie C-748/23

oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I ZO 141/26

2

Analiza okoliczności przytoczonych w oświadczeniu SSN Grzegorza Żmija

wykazała, iż stanowią one wystarczającą przesłanki do wyłączenia go od udziału w

sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ZB 28/26, jednakże niejako z innych niż

wskazywane przez autora oświadczenia przyczyn.

Na wstępie wskazać należy, iż żądanie sędziego nie stanowi wniosku o jego

wyłączenie w sensie ścisłym, gdyż kodeks postępowania karnego czynności te

określa odmiennie. Powyższe rozumieć należy bowiem jako oświadczenie wiedzy

o podstawie wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k. (zob. D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K.

Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021). Sędzia wyznaczony do udziału

w rozpoznaniu sprawy powinien bowiem powiadomić o okoliczności, która mogłaby

uzasadniać jego wyłączenie na wniosek strony i stanowić podstawę ewentualnego

zarzutu dotyczącego braku bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy. Ostateczna

ocena i rozważenie konkretnej okoliczności za uzasadnioną podstawę wyłączenia

nie należy jednak do informującego o jej zaistnieniu sędziego, lecz do weryfikującego

jego oświadczenie sądu, który w trybie określonym w przepisie art. 42 k.p.k. dokonuje

obiektywnej kontroli zasadności żądania sędziego w konkretnym układzie

faktycznym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2011 roku, sygn. akt V KK

386/10, LEX nr 846185, wyrok Sądu Najwyższego z 29 lutego 2016 roku, sygn. akt

SNO 82/15, LEX nr 2023791). Automatyczne wyłączenie od udziału w sprawie

następuje natomiast jedynie w sytuacji wystąpienia okoliczności określonych w art.

40 k.p.k.

W analizowanej sprawie żądanie w przedmiocie wyłączenia Oświadczający

sformułował na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., znajdującego to odpowiednie

zastosowanie na kanwie niniejszego postępowania mocą art. 128 u.s.p. Zgodnie z

treścią powyższego przepisu sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność

tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Jedną z okoliczności stanowiących uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego i powodujących jego wyłączenie na

wniosek strony jest uzewnętrznienie przez sędziego poglądu na sprawę przed

wydaniem orzeczenia i to nie tylko w wypowiedzi na sali sądowej, ale i poza salą, w

sposób świadczący o realnym niebezpieczeństwie jego stronniczości (por.

D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks

I ZO 141/26

3

postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, art. 41, teza

6.).

W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje się,

że bezstronność sędziew sprawieach danej sprawy powinna zostać rozważona

zgodnie z kryterium subiektywnym, czyli na podstawie osobistych przekonań

poszczególnego sędziego w danej sprawie, oraz zgodnie z kryterium obiektywnym,

czyli w drodze ustalenia, czy sędzia daje wystarczające gwarancje, by wykluczyć

jakąkolwiek uprawnioną wątpliwość w tej mierze (zob. wyrok ETPCZ z dnia 10

kwietnia 2003 r. w sprawie Sigurdsson przeciwko Islandii – skarga nr 39731/98). W

odniesieniu do kryterium subiektywnego należy domniemywać osobistą

bezstronność sędziego do czasu wskazania dowodu przeciwnego. Na podstawie

kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygnąć, czy obok zachowania samego

sędziego, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące podać w wątpliwość jego

bezstronność. W tej mierze nawet pozory mogą mieć pewne znaczenie. Chodzi tu o

zaufanie, które muszą wzbudzać sądy w demokratycznym społeczeństwie oraz

przede wszystkim u stron postępowania. W związku z tym każdy sędzia, w stosunku

do którego istnieje uprawniony powód, by obawiać się braku bezstronności z jego

strony, musi zostać wyłączony.

Z kolei Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 10 października

2000 r. (Daktaras przeciwko Litwie, skarga nr 42095/98) stwierdził, że istnieją dwa

aspekty wymogu bezstronności z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności. Po pierwsze, sąd musi być bezstronny w sposób

subiektywny, czyli żaden z jego członków nie powinien być stronniczy bądź

uprzedzony. Osobista bezstronność członka składu orzekającego jest dorozumiana,

chyba że istnieją dowody przeciwne. Po drugie, sąd musi być bezstronny

z obiektywnego punktu widzenia, czyli musi oferować wystarczające gwarancje

wykluczające jakąkolwiek uprawnioną wątpliwość w tej mierze. W przypadku

kryterium obiektywnego musi zostać rozważone, czy istnieją podlegające ustaleniu

fakty, które mogą wzbudzić wątpliwość co do bezstronności sędziego. W tej mierze

nawet odbiór w oczach opinii publicznej może mieć pewne znaczenie. W grę tutaj

wchodzi zaufanie, które sądy w demokratycznym społeczeństwie muszą wzbudzać

w opinii publicznej i stronach postępowania.

I ZO 141/26

4

Składający oświadczenie podstawę do wyłączenia od orzekania upatrywał w

rozstrzygnięciach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r. w

sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24.

Wskazana zatem w oświadczeniu akceptacja stanowiska wyrażonego w

powyższych prowadzi do przekonania, iż SSN Grzegorz Żmij w sposób

jednoznaczny wyraził tym samym swój stosunek do sprawy prowadzonej pod sygn.

akt I ZB 28/26 dotyczącej wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i

bezstronności przez SSN Tomasza Demendeckiego w sprawie prowadzonej pod

sygn. akt I ZSK 21/22. Z powyższej aprobaty wynika bowiem, że sędzia ten ma

wyrobiony pogląd na kwestie spełniania standardów niezawisłości i bezstronności

sędziów Sądu Najwyższego powołanych na to stanowisko po rekomendacji

Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym przy zastosowaniu art. 9a

u.k.r.s. Odnotowania wymaga przy tym, że SSN Grzegorz Żmij złożył zdanie odrębne

od uchwały Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2025 r., I NZP 7/25, wskazując, iż

„okoliczności ukształtowania i sposób działania Krajowej Rada Sądownictwa, na

podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018 r., poz. 3),

przesądzają, że obecna Rada nie jest organem w istocie niezależnym i

gwarantującym niezależność sądom, w tym Sądowi Najwyższemu – Izbie Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Ukształtowana przy udziale tak działającej

Rady Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych i wydawane przez nią

orzeczenia, obarczone są wadą procesową, której sam Sąd Najwyższy usunąć nie

może”.

Z powyższego wynika jednoznacznie, że SSN Grzegorz Żmij w sposób

jednoznaczny i niepozostawiający żadnych wątpliwości wyraził swój pogląd

w kwestii spełniania standardów niezawisłości i bezstronności sędziów Sądu

Najwyższego, powołanych na to stanowisko po rekomendacji Krajowej Rady

Sądownictwa w składzie ukształtowanym przy zastosowaniu art. 9a u.k.r.s. W tej

samej kwestii miał natomiast wypowiedzieć się Sąd Najwyższy w składzie z jego

udziałem i dokonać rozstrzygnięcia dotyczącego testu niezawisłości i bezstronności

SSN Tomasza Demendeckiego, który na obecnie zajmowane stanowisko w Izbie

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego został powołany we

wskazanej procedurze.

I ZO 141/26

5

Biorąc pod uwagę wskazania płynące z uprzednio powołanego orzecznictwa

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd z udziałem SSN Grzegorza Żmija nie

byłby bezstronny ani w znaczeniu subiektywnym, ponieważ osobiste zapatrywanie

sędziego w kwestii będącej przedmiotem rozstrzygnięcia zostało przez niego

publicznie zamanifestowanie, ani też w sensie obiektywnym – trudno bowiem uznać,

że osoba dokonująca tego typu ocen mogłaby w sposób niebudzący wątpliwości w

zakresie bezstronności wyrazić te zapatrywania w orzeczeniu kończącym

postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 § 5 u.S.N.

Jakkolwiek zatem treść rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 16 lipca 2026 r. w sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-

96/24, C-103/24 i C-112/24 i płynących z powyższych wniosków w swej istocie w

żadnej mierze samoistnie nie stanowi okoliczność świadczącej o deficycie

bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy o sygn. akt I ZB 28/26, to jednak –

wskutek wyrażonej aprobaty wynikających z powyższych tez - rozstrzyganie w tej

sprawie może rodzić w oczach opinii publicznej wątpliwość co do tego, czy

rozstrzygnięcie to będzie dokonywane w warunkach zapewniających bezstronność i

obiektywizm ocen. Takiej sytuacji należy uniknąć.

Powyższą ocenę wspiera nadto fakt, iż obawa istnienia stronniczości została

sformułowana przez składającego oświadczenie sędziego. Godzi się przy tym

zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt. SK

19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67, stwierdził, że instytucja wyłączenia sędziego

w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i umacnianiu

autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku

bezstronności.

Kierując się powyższym wskazaniem, Sąd Najwyższy uznał, że zachodzi

potrzeba wyłączenia SSN Grzegorza Żmija od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn.

akt I ZB 28/26.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]