Sąd najwyższy

Na posiedzeniu jawnym Sądu Najwyższego w dniu 11 sierpnia 2026 r.

obrońca sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y. – adw. G.W. wniósł o wyłączenie

SSN Marka Siwka od rozpoznania sprawy o sygnaturze akt I ZI 69/26 z uwagi na

wątpliwości co do tego, czy skład sądu spełnia wymogi bezstronności i sądu

ustanowionego ustawą wynikające z art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1

Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, jak też w zakresie zastosowania prawa

Unii art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Obrońca powołał się

również na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2023 r., sygn.

I ZB 52/22, wskazując, że uchwała dotycząca powołania sądu została objęta

postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2024 r.

I ZO 160/26

2

sygn. […] jak również odwołał się do art. 41 § 1 k.p.k. wskazując, iż sposób

powołania sędziego w ocenie Sądu Najwyższego może mieć znaczenie dla

istnienia przesłanki w postaci okoliczności, która mogłaby wywołać wątpliwość co

do bezstronności sądu. W konsekwencji obrońca wniósł o odroczenie posiedzenia

wskazując, iż kwestionowana jest przez obronę również ustrojowa sytuacja Izby

Odpowiedzialności Zawodowej i jej status, który był jest także kwestionowany w

wielu judykatach.

Sędzia Sądu Okręgowego w [...] X. Y. oraz jego drugi obrońca - adw. W.J.

obecni na posiedzeniu przyłączyli się do wniosku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.

powinno nastąpić również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie

mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia

standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka (EKPC)

i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu

ustanowionego ustawą (zob. np. postanowienia SN: z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn.

akt II ZO 73/22; z dnia 6 września 2022 r., II KK 44/21, z dnia 28 września 2022 r.,

IV KK 333/22).

W tym zakresie należy jedynie zasygnalizować, że okoliczności związane z

uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez Marka Siwka w

następstwie wzięcia przez niego udziału w konkursie przed Krajową Radą

Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.,

prowadzą nie tylko do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPC

w postaci prawa strony postępowania do rozpoznania sprawy przez bezstronny i

niezależny sąd ustanowiony ustawą, ale także do uznania, że sąd z jego udziałem

jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. w

szczególności uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22, oraz

uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4-4110-1/20, która z uwagi

na statusu zasady prawnej, wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego; zob.

I ZO 160/26

3

również wyrok ETPC z dnia 3 lutego 2022 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko

Polsce, nr 1469/20). W świetle argumentacji wskazanej w tych orzeczeniach

zachodziły podstawy do wyłączenia SSN Marka Siwka od rozpoznawania sprawy

toczącej się w Sądzie Najwyższym pod sygn. I ZI 69/26.

Niemniej jednak wymaga przesądzenia to, czy rozstrzygnięcie w przedmiocie

wyłączenia sędziego możliwe jest po wydaniu merytorycznego orzeczenia w

sprawie przez sąd, w którego składzie zasiadał ten sędzia.

Problem prawny związany z wyłączeniem sędziego po wydaniu

merytorycznego orzeczenia w sprawie przez sąd, w którego składzie zasiadał

sędzia powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w następstwie

wzięcia przez niego udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w

składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. został szeroko omówiony

w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2023 r. sygn. II ZO 39/23 i

powielanie obszernej argumentacji tam zawartej nie jest konieczne. Należy jedynie

podkreślić, co zostało wyrażone także w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia

16 marca 2023 r., sygn. akt II ZO 61/22, że stwierdzanie bezskuteczności

czynności procesowych dokonywanych z udziałem sędziego, wobec którego

złożono wniosek o wyłączenie, nie może dotyczyć merytorycznych orzeczeń

kończących sprawę na danym etapie rozpoznania. Uchwała w przedmiocie

zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, nie może stać

się bezskuteczna ze względu na wydanie jednoosobowo incydentalnego

postanowienia w sprawie o wyłączenie. Skutkiem wydania postanowienia o

wyłączeniu sędziego byłaby bowiem konieczność ponownego wydania

merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Oznacza to, że art. 42 § 3 k.p.k.

wprowadzałby de facto instrument służący wzruszaniu orzeczeń, w tym orzeczeń

prawomocnych, a procedura karna przewiduje ścisłe zasady dotyczące możliwości

zaskarżenia decyzji procesowych.

W realiach niniejszej sprawy, uchwała Sądu Najwyższego wydana w dniu 11

sierpnia 2026 r. w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności

karnej sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y. za czyn z art. 178a § 1 k.k. nie jest

prawomocna, stąd też argumenty podniesione we wniosku o wyłączenie sędziego

I ZO 160/26

4

mogą zostać podniesione w środku odwoławczym i mogą być przedmiotem analizy

przez Sąd II instancji w przypadku zaskarżenia.

Na marginesie wydaje się jednak konieczne podkreślenie, za

postanowieniem z dnia 25 maja 2023 r., że art. 42 § 3 k.p.k., wykładany w zw. z art.

2 i art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw

Człowieka, nie może być rozumiany w ten sposób, że zezwala na wydanie

merytorycznego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji

(w szczególności wyroku, postanowienia, uchwały, orzeczenia) w sytuacji, w której

nie został uprzednio rozstrzygnięty wniosek o wyłączenie sędziego złożony na

podstawie art. 41 k.p.k.

Nie ulega natomiast wątpliwości, że z dużą rozwagą należy podchodzić do

decyzji o kontynuowaniu sprawy w przypadku złożenia wniosków o wyłączenie

sędziego, gdy sprawa prowadzona jest w trybie art. 80 § 2ad u.s.p.

Mając powyższe na uwadze należało orzec jak na wstępie.

J.J.]

[r.g.]