Sędzia SN wyłączona z oceny niezawisłości kolegi po wniosku prokuratora

W dniu 25 marca 2025 r. do Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu

Najwyższego wpłynął wniosek X. Y. – prokuratora Prokuratury Okręgowej w C., z

dnia 23 marca 2025 r., o wyłączenie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. SSN Joanny

Lemańskiej od udziału w rozpoznaniu wniosku o zbadanie spełnienia przez SSN

Marka Siwka wymogów niezawisłości i bezstronności, zarejestrowanego pod sygn.

akt I ZB 28/25, złożonego w sprawie o sygn. akt II ZIZ 12/24 dot. zażalenia na

uchwałę Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 27 lipca 2018

r.

I ZO 63/25

2

Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie sędziego podał, że w

odniesieniu do SSN Joanny Lemańskiej istnieją okoliczności mogące wywołać

uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w sprawie, albowiem jej

udział rażąco narusza prawo strony do sądu niezawisłego i bezstronnego, w myśl

gwarancyjnych norm sprawiedliwości proceduralnej wyrażonych w art. 45

Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności. Wnioskujący na poparcie swojego stanowiska powołał

uchwałę składu połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

sygn. akt BSA I-4110-1/20 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22, a także wyroki

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w sprawach: Reczkowicz przeciwko

Polsce, skarga nr 43447/19, Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skarga nr

49868/19 i 57511/19, Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr

1469/20. Podniósł również, że nieuwzględnienie przedmiotowego wniosku

doprowadziłoby do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentowana jest konieczność

zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego i jego bezstronności w odbiorze

zewnętrznym, przy czym co do odbioru zewnętrznego z reguły odwołać się można

do oceny sytuacji dokonanej przez hipotetycznego, przeciętnie wykształconego,

logicznie myślącego członka społeczeństwa, który nie jest osobiście

zainteresowany wynikiem procesu. Wskazuje się, że instytucja wyłączenia

sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i

umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów

braku bezstronności (por. np. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt. SK 19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67).

Znaczenie społecznej oceny bezstronności sędziego, a także wynikająca z tego

perspektywa interpretacji podstaw wyłączenia sędziego, skutkuje tym, iż o

potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie

zasadność in casu zarzutu będącego podstawą wniosku o wyłączenie, ale również

ocena, czy dla postronnego obserwatora zachodzą, w realiach sprawy,

I ZO 63/25

3

wystarczające okoliczności które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości

co do bezstronności sędziego (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13

grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04). W realiach sprawy rozpoznanie wniosku o

zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności przez Sąd Najwyższy w składzie

z udziałem SSN Joanny Lemańskiej w odbiorze zewnętrznym mogłoby zostać

odebrane jako postąpienie nieutrwalające obrazu sądu jako działającego w

warunkach bezstronności. W literaturze podnosi się, że nie ma sprzeczności w

zdaniu, cyt. „sędzia był stroną we własnej sprawie i wydał w niej bezstronny wyrok”.

Nie da się wykluczyć, że w takim wypadku rozstrzygnięcie sędziego byłoby

obiektywne, jednak samo orzekanie przezeń w takim układzie faktycznym, dla

postronnego obserwatora, a także z punktu widzenia strony, naruszałoby zaufanie

do wymiaru sprawiedliwości (por. Z. Łyda, Bezstronność arbitra a zakaz

„zainteresowania w sprawie”, Państwo i Prawo 1996, nr 2, s. 51 – 54).

Kierując się tymi motywami, Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek z dnia 23

marca 2025 r. X. Y. – prokuratora Prokuratury Okręgowej w C. i wyłączył SSN

Joannę Lemańską od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 28/25 dot.

wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Marka

Siwka, złożonego w sprawie o sygn. akt II ZIZ 12/24 dot. zażalenia na uchwałę

Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 27 lipca 2018 r.

[M. T.]

[r.g.]