Sąd Najwyższy nie wyłączył sędziego, bo sam tryb jego powołania nie wystarczy

Pismem z 23 marca 2025 r., prokurator X. Y., wniósł na podstawie art. 41 § 1

k.p.k. o wyłączenie SSN Pawła Wojciechowskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy

o sygn. akt I ZB 28/25, z uwagi na okoliczność, iż „jego udział w składzie Sądu rażąco

narusza prawo strony do sądu niezawisłego i bezstronnego w myśl gwarancyjnych

norm sprawiedliwości proceduralnej wyrażonych w art. 45 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności i nie gwarantuje mu jako obwinionemu rzetelnego

procesu”.

Wnioskodawca wskazał, że mając na uwadze interes publiczny i jego - jako

strony postępowania, kierując się też dobrem wymiaru sprawiedliwości oraz potrzebą

I ZO 64/25

2

zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego, wniósł o skierowanie niniejszego

wniosku do rozpoznania w jednostce organizacyjnej Sądu Najwyższego, której status

nie jest kwestionowany; sędziemu lub sędziom, których status nie jest

kwestionowany po to by orzeczenie wydane na skutek jego wniosku nie było uznane

w przyszłości za wadliwie i nie było podważone.

W uzasadnieniu podniósł, że już sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby

powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw prowadzi do

nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

W ocenie wnioskodawcy okolicznością mogącą wywołać wątpliwość, o której

mowa w art. 41 § 1 k.p.k., może być m.in. tryb powołania sędziego Sądu

Najwyższego na urząd. Sąd Najwyższy ma zatem obowiązek wyłączyć sędziego

także wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić

do znacznie poważniejszych uchybień – do naruszenia standardu niezależności i

bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1

Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i

uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie stanowi niezależnego i bezstronnego

sądu ustanowionego ustawą, co mogłoby skutkować m.in. odpowiedzialnością

odszkodowawczą.

Zdaniem wnioskodawcy status SSN Pawła Wojciechowskiego był już

przedmiotem badania przez różne składy orzekające w Sądzie Najwyższym.

Orzekający co do istoty w taki sposób złamali regułę związaną z łacińską sentencją

prawniczą nemo iudex in causa sua, bowiem orzekali w sprawie, w której nie mogli

orzekać, bo jej wynikiem byli bezpośrednio zainteresowani. Wnioskodawca

podkreślił, że status SSN Pawła Wojciechowskiego był i jest kwestionowany, w

orzeczeniach Sądu Najwyższego w składach, w których zasiadali sędziowie, których

status jest nie do podważenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie SSN Pawła Wojciechowskiego nie jest zasadny.

Wątpliwości co do bezstronności SSN Pawła Wojciechowskiego,

wyznaczonego do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I ZB 28/25,

I ZO 64/25

3

wnioskodawca upatrywał w okoliczności powołania tego Sędziego na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3).

Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko

Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że wyłączenie

sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.

W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne

jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności

z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia

do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy

z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy

stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z

udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”.

Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę

przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega

wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:

1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę

mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej

sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania

tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.

z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego

z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie

I ZO 64/25

4

którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający

dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty),

a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego

powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim

obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art.

144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę

rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania

urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających

z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności

czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku

z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.

Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić,

że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem

stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny

dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex

suspectus).

Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca

2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:

Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny

orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks

postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na

podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U.

z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

I ZO 64/25

5

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r.

o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy –

art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo

(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października

2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K 7/21, z 11

grudnia 2023 r., Kp 1/23).

W sprawie nie ma też zastosowania art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Powołane w we

wniosku orzeczenia Sądów nie są źródłem prawa powszechnego i dlatego nie

zastępują ustawy, w tym szczególnej regulacji dotyczącej wyłączenia sędziego z

mocy prawa (art. 8, art. 87 Konstytucji RP, art. 40 k.p.k.).

Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb, 3 grudnia 2025 r., podjął uchwałę:

1. Żaden sąd lub inny organ władzy publicznej nie jest uprawniony do uznania

orzeczenia Sądu Najwyższego za niebyłe i pominięcia jego skutków, nawet jeśli

miałoby to nastąpić z odwołaniem się do prawa Unii Europejskiej. 2. Rzeczpospolita

Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek innej organizacji

międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących organizację

i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania zakresu,

w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują wyłącznie

konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają przekazaniu

na podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie znajduje w tym

zakresie zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP (sygn. I NZP

7/25).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji.

[M. T.]

[r.g.]

I ZO 64/25

6