Sąd Najwyższy oddalił wniosek sędziego SN o wyłączenie od sprawy testu niezawisłości innego sędziego

Przed Sądem Najwyższym – Izbą Odpowiedzialności Zawodowej zawisła

sprawa zainicjowana wnioskiem o stwierdzenie spełniania wymogów niezawisłości i

bezstronności przez SSN Marka Dobrowolskiego (sygn. akt I ZB 49/25). Do jej

rozpoznania został wyznaczony skład Sądu z udziałem m.in. SSN Jacka Widły.

SSN Jacek Widło w piśmie z dnia 15 maja 2025 r. zatytułowanym „Wniosek i

Oświadczenie” zwrócił się o jego wyłączenie od udziału w powołanej wyżej sprawie.

Wskazał, że wniosek będący przedmiotem rozpoznania w sprawie o sygn. akt I ZB

49/25 zawiera zarzut niewłaściwej obsady sądu, w składzie którego bierze udział

sędzia powołany na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

nowelą z dnia 8 grudnia 2017 r. Podniesione we wniosku okoliczności, w zakresie

wyłącznie trybu powołania, w analogiczny sposób dotyczą jego osoby jako

I ZO 70/25

2

sędziego. Oznacza to, że w odbiorze obiektywnym, a także subiektywnym

składającego wniosek, mogą powstać wątpliwości co do jego bezstronności

bowiem orzekałby jako „sędzia we własnej sprawie”.

Po drugie SSN Jacek Widło stwierdził, że sposób jego powołania do Izby

Kontroli Nadzwyczajnej SN powoduje, że sąd w składzie z jego udziałem, nie może

być uznany za sąd ustanowiony na podstawie ustawy w rozumieniu art. 19 ust 1

akapit drugi TUE w zw. z art. 47 Karty praw podstawowych (wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 grudnia 2003 r., C-718/21).

Po trzecie SSN Jacek Widło oświadczył, że z SSN Markiem Dobrowolskim

od wielu lat łączy go relacja koleżeńska, pracuje z nim na tym samym Wydziale

Prawa […]. W tej sytuacji rozpoznanie sprawy dotyczącej SSN Marka

Dobrowolskiego mogłoby zostać odebrane jako naruszające standardy

bezstronności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie sędziego od udziału w sprawie

następuje na jego żądanie, z urzędu, lub na wniosek strony.

W myśl § 2 tego artykułu, jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna

wyłączająca go z mocy art. 40 k.p.k., wyłącza się, składając oświadczenie na

piśmie do akt. Aby jednak „samowyłączenie” mogło dojść do skutku, jego

przesłanka musi zostać zrealizowana, tzn. okoliczności stanowiące podstawę tego

wyłączenia muszą realnie zaistnieć. Samo formalne powołanie się na okoliczność

wskazaną w art. 40 k.p.k. nie oznacza, że nastąpi skutek w postaci wyłączenia

sędziego, konieczne do tego jest zmaterializowanie się okoliczności to wyłączenie

uzasadniających.

Pierwsza z okoliczności powołanych przez SSN Jacka Widłę w piśmie

zatytułowanym „Wniosek i Oświadczenie” jest związana z przedmiotem

postępowania w sprawie o sygn. akt I ZB 49/25, w którym badana jest kwestia

spełniania przez innego sędziego wymogów bezstronności i niezawisłości w

związku z powołaniem na stanowisko sędziowskie na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej nowelą z dnia 8 grudnia 2017 r. SSN Jacek Widło

podnosi, że on również został powołany na stanowisko sędziowskie w analogicznej

I ZO 70/25

3

procedurze, przez co uczestnicząc w rozstrzygnięciu tego wniosku, byłby „sędzią w

swojej sprawie”. Jakkolwiek nie zostało to przez sędziego sformułowane expressis

verbis, nawiązuje on do podstawy wyłączenia wskazanej w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.,

zgodnie z którym sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli

sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio. Wykładnia językowa określenia

„bezpośrednio” wskazuje, że chodzi tu o sprawę, która wprost ma związek z osobą

sędziego, a więc taka sprawa, rozstrzygnięciem której sędzia jest osobiście

zainteresowany. Zwrot „bezpośrednio”, którym posługuje się powołany przepis,

oznacza zatem, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma

ogniw pośrednich. Rozstrzygnięcie w sprawie z wniosku o przeprowadzenie tzw.

testu niezawisłości i bezstronności SSN Marka Dobrowolskiego nie dotyczy

bezpośrednio SSN Jacka Widły, a do realizacji przesłanki wyłączenia sędziego, o

której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., zaistnienie tego typu relacji jest wymagane.

Tym samym w realiach niniejszej sprawy nie ziścił się warunek, którego spełnienie

wywołuje skutek w postaci wyłączenia sędziego, a zatem złożone przez SSN Jacka

Widłę oświadczenie nie jest skuteczne.

Powołanej we wniosku okoliczności nie sposób również utożsamiać z

przesłanką wyłączenia przewidzianą w art. 41 § 1 k.p.k. Nie ulega bowiem

wątpliwości, że tzw. postępowanie testowe, przewidziane w art. 29 § 5 i n. u.SN jest

postępowaniem zindywidualizowanym, co należy odnosić zarówno do osoby, jak i

do okoliczności, których dotyczy. Jasne jest więc, że z istoty zawartych w

regulacjach z art. 29 u.SN rozwiązań, te same okoliczności dotyczące

„testowanego” sędziego, nie mogą w sposób zgodny z prawem dotyczyć innego

sędziego. Należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 29 § 3 u.SN

niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ

władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego

powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości,

zaś według art. 29 § 4 tej ustawy okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego

Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia

orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego

niezawisłości i bezstronności. W świetle tych uregulowań jasne jest, że okoliczności

podlegające rozważaniu w postępowaniu testowym nie mogą z wyraźnej woli

I ZO 70/25

4

ustawodawcy, odnosić się do samego trybu powołania na urząd sędziego. Fakt

powołania SSN Jacka Widły w tym samym trybie co SSN Marka Dobrowolskiego

nie może więc skutkować możliwością oceny tego trybu, niezależnie od stanowiska

strony wnioskującej. To bowiem nie strona decyduje, jakie okolicznością mogą być

wzięte pod uwagę w określonym postępowaniu – ich zakres wyznaczony jest

bowiem przepisami prawa. Jeżeli strona odwołuje się do okoliczności, które z

punktu widzenia obowiązujących regulacji nie mogą być rozważone, okoliczności te

muszą być uznane za irrelewantne zarówno w postępowaniu wywołanym

określonym wnioskiem strony, jak i w postępowaniu incydentalnym, jakim jest

postępowanie w przedmiocie wyłączenia sędziego.

Z kolei co do twierdzenia SSN Jacka Widły, że Sąd tworzony z jego udziałem

nie stanowi „sądu ustanowionego ustawą”, należy uznać, że takie twierdzenie nie

może stanowić przesłanki wyłączenia sędziego. W przepisach art. 40 § 1 i 3 k.p.k. a

także art. 41 § 1 k.p.k. nie ma podstawy prawnej wyłączenia sędziego z powodu

takiej okoliczności. Instytucja wyłączenia sędziego służy realizacji

zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do rzetelnego procesu w

aspekcie orzekania w sprawie przez bezstronny sąd. Wszystkie przesłanki

wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 40 § 1 i 3 k.p.k.) oraz wyłączenia na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mają jedną cechę wspólną, którą jest to, że w razie

zaistnienia okoliczności wymienionych w powołanych przepisach, podważony

zostaje obiektywizm sędziego przy rozstrzyganiu określonej sprawy, a więc jego

bezstronność. Tymczasem dywagacje na temat tego, czy Sąd tworzony przez

określonego sędziego jest „sądem ustanowionym ustawą”, nie wykazują punktu

stycznego z instytucją wyłączenia sędziego i jej ratio legis. W postępowaniu

wywołanym wnioskiem o wyłączenie tego typu argumentacja jest zatem prawnie

irrelewantna.

Co więcej, kwestie związane z umocowaniem sędziego do sprawowania

wymiaru sprawiedliwości nie mogą być przedmiotem rozpoznania w postępowaniu

przed Sądem Najwyższym, o czym wprost stanowi cytowany już art. 29 § 3 u.SN.

Z kolei podniesiona przez SSN Jacka Widłę okoliczność znajomości z SSN

Markiem Dobrowolskim wynikająca z pracy na Wydziale Prawa […] nie stanowi

okoliczności uzasadniającej jego wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt I ZB

I ZO 70/25

5

49/25. Sama okoliczność, iż sędzia pozostaje w relacjach zawodowych z innym

sędzią, wynikających z pracy na tym samym wydziale prawa, nie stanowi podstawy

do kwestionowania jego bezstronności. Kontakty o charakterze służbowym będące

naturalną konsekwencją wykonywania czynności służbowych nie mogą być

utożsamiane z istnieniem takich szczególnych relacji osobistych lub zależności,

które mogłyby rzutować na obiektywizm orzekania. Należy podkreślić, że choć w

postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 § 5 i n. u.SN sędzia, którego

dotyczy wniosek ma szereg uprawnień, co jego sytuację procesową upodabnia do

sytuacji strony postępowania, stroną taką nie jest, gdyż układ stron postępowania

testowego pozostaje niezmieniony względem układu stron postępowania głównego.

Dopiero zaś jakiekolwiek relacje sędziego co do strony postępowania mogłyby

skutkować zastosowaniem w sprawie prowadzonej na podstawie art. 29 § 5 i n.

u.SN regulacji przewidzianych w art. 40 lub 41 k.p.k. Należy też odnotować, że w

praktyce sądowej, kwestie znajomości zawodowych sędziów, wynikające z różnych

okoliczności, nie stanowiły nigdy przeszkody do orzekania w kwestii wyłączenia

sędziego na podstawie przepisów procesowych zawartych w postępowaniu

cywilnym lub karnym. Trzeba natomiast stwierdzić, że istotą postępowania

prowadzonego na podstawie art. 29 § 5 i n. u.SN. jest także właśnie wyłączenie

sędziego. W tym stanie rzeczy niezrozumiałe byłoby akceptowanie praktyki

orzekania co do wyłączenia sędziego przez, a zarazem wobec sędziów, których

łączą znajomości zawodowe, a negacją tej praktyki na gruncie regulacji

ustrojowych.

W tej sytuacji należało uznać, że oświadczenie o wyłączeniu złożone przez

SSN Jacka Widłę nie mogło odnieść zamierzonego skutku z uwagi na nieziszczenie

się przesłanek wyłączenia, o których mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 41 § 1

k.p.k.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[M. T.]

[r.g.]

I ZO 70/25

6