Wniosek sędziego o wyłączenie dwóch członków składu pozostawiony bez rozpoznania

Pismem z 20 maja 2025 r., SSN Waldemar Płóciennik wyznaczony do

rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZB 98/24, wniósł na podstawie art. 40 § 1 pkt 1

k.p.k. o wyłączenie dwóch sędziów będących członkami składu orzekającego w tej

sprawie - SSN Mariusza Łodko i SSN Dariusza Pawłyszcze.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że wskazani sędziowie objęli urząd

sędziego Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., a więc organu,

który nie stanowi Krajowej Rady Sądownictwa w rozumieniu Konstytucji RP (zob. m.

I ZO 73/25

2

in. uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-

4110-1/20 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca

2022 r., I KZP 2/22). Pociąga to za sobą stwierdzenie, że sąd z udziałem tych

sędziów jest nienależycie obsadzony, zatem orzeczenia wydane w tym składzie

dotknięte są bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Równie

istotne jest także to, że w opisanym układzie procesowym udział sędziów Mariusza

Łodko i Dariusza Pawłyszcze w składzie sądu rozpoznającego wniosek, równałby się

orzekaniu we własnej sprawie, ponieważ ze względu na treść wniosku obrońcy

sprawa ta dotyczy wymienionych sędziów bezpośrednio. Analogicznej kwestii

poświęcono, zasługujące na akceptację, obszerne wywody w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 25 lipca 2024 r., IV K 135/24. W ślad za tym orzeczeniem

wskazać trzeba, że ratio legis przepisu art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. sprowadza się do

odsunięcia od sprawy sędziego, w sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie wpływa na sferę

jego praw i obowiązków.

Wnioskodawca dodał, że rozpoznając wniosek obrońcy sędziego X. Y.,

sędziowie, którzy objęli urząd w wyniku rekomendacji KRS ukształtowanej ustawą z

2107 r. nie mogliby go uwzględnić, bowiem w ten sposób zakwestionowaliby własne

„uprawnienie” do bezstronnego orzekania, zaś w wypadku oddalenia wniosku

naraziliby się na zarzut orzekania we własnej sprawie. W opisanym stanie rzeczy

wyłączenie z urzędu, co przewiduje treść art. 42 § 1 k.p.k., sędziów Mariusza Łodko

i Dariusza Pawłyszcze, w perspektywie zapewnienia stronom bezstronnego i

niezawisłego sądu, wnioskodawca uznał za konieczne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie SSN Mariusza Łodko i SSN Dariusza Pawłyszcze jest

niedopuszczalny z mocy ustawy i z tego względu należało pozostawić go bez

rozpoznania.

Zgodnie z treścią art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie następuje na żądanie sędziego,

z urzędu albo na wniosek strony. Z literalnej wykładni tego przepisu wynika, że

ustawodawca nie dopuszcza, aby wniosek o wyłączenie sędziego mógł złożyć inny

sędzia wyznaczony do składu orzekającego. Pogląd ten pozostaje zbieżny z

wykładnią systemową, która wynika z porównania treści przepisu art. 42 § 1 k.p.k. z

I ZO 73/25

3

innymi regulacjami zawartymi w rozdziale drugim k.p.k. Regulacje te stanowią o

sędzim, którego bezpośrednio dotyczy wyłączenie. Żadna z regulacji nie odnosi się

do innego sędziego, nawet zasiadającego w tym samym składzie. Nie jest zatem

zasadne spostrzeżenie wnioskodawcy, że „sędzia” w rozumieniu art. 42 § 1 k.p.k., to

każdy członek składu orzekającego w sprawie.

Z tego powodu wniosek SSN Waldemara Płóciennika musiał zostać oceniony

jako niedopuszczalny z mocy ustawy i podlegał pozostawieniu bez rozpoznania.

Odnosząc się do treści wniosku i wskazanych w nim wątpliwości co do

bezstronności sędziów, wyznaczonych do składu orzekającego, w przedmiocie

rozpoznania wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności

SSN Tomasza Demendeckiego (I ZB 98/24), wnioskodawca zasadność wniosku

upatrywał w okoliczności powołania SSN Mariusza Łodko i SSN Dariusza

Pawłyszcze na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego na wniosek KRS

nieposiadającej przymiotu niezależności, ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), przy powołaniu

się na bogate orzecznictwo dotyczące tej kwestii.

W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne

jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności

z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do

wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy

z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy

stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z

udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”.

Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę

przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega

wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:

1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę

I ZO 73/25

4

mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej

sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania

tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.

z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego

z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie

którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla

swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją

jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia

urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest

niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji.

3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę

rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania

urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających

z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności

czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku

z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.

Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić,

że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem

stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny

dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex

suspectus).

Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca

2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:

Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza

I ZO 73/25

5

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny

orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks

postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na

podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U.

z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r.

o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy –

art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo

(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października

2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K 7/21, z 11

grudnia 2023 r., Kp 1/23).

W sprawie nie ma zastosowania art. 40 k.p.k., gdyż nie spełnia się żadna z

określonych w nim ustawowych podstaw wyłączenia sędziego z mocy prawa. Ustrój

i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust.

2 Konstytucji RP). Powołane we wniosku orzeczenia Sądu Najwyższego (uchwała

połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20; uchwala

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22;

postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lipca 2024 r., IV K 135/24; postanowienie

Sądu Najwyższego m. in. w sprawach: I KK 356/22, IV KO 145/24, V KO 76/24, V KZ

2/25, II KK 9/25, III KO 182/24, II KO 8/25, II KK 362/24, II KB 27/23) nie są źródłem

prawa powszechnego i dlatego nie zastępują ustawy, w tym szczególnej regulacji

dotyczącej wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 8, art. 87 Konstytucji RP, art. 40

k.p.k.).

I ZO 73/25

6

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji.

[M. T.]

[r.g.]