Sąd najwyższy

W dniu 16 czerwca 2026 r. SSN Jacek Widło złożył oświadczenie

zawierające sygnalizację zaistnienia podstawy jego wyłączenia w sprawie o sygn.

akt I ZB 54/26.

Argumentując powyższe SSN Jacek Widło wskazał, iż sprawa o sygn. akt I

ZB 54/26 dotyczy wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i

bezstronności przez SSN Marka Siwka, z którym łączy go relacja koleżeńska,

wobec czego - w ocenie Autora oświadczenia - rozpoznawanie przez niego sprawy

dotyczącej wskazanego sędziego „mogło by być odebrane jako naruszające z tego

powodu standardy bezstronności”. Nadto SNN Jacek Widło podkreślił, że wniosek

dotyczy zarzutu niewłaściwej obsady sądu, w składzie którego bierze udział sędzia

powołany na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej nowelą

I ZO 96/26

2

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa z 8 grudnia 2017 r., wobec czego

podniesione we wniosku okoliczności, wyłącznie w zakresie podstawy prawnej i

trybu powołania, w analogiczny sposób dotyczą jego osoby jako sędziego, co

oznacza, że w odbiorze obiektywnym a także subiektywnym składającego wniosek,

mogą powstać wątpliwości co do jego bezstronności i orzekałby jako „sędzia we

własnej sprawie”. Kolejno nadmieniono, że sposób powołania Autora oświadczenia

na urząd sędziego, pierwotnie do Izby Kontroli Nadzwyczajnej powoduje, że sąd w

składzie którego jest powołany, może nie być uznany za sąd ustanowiony na

podstawie ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w zw. z art. 47 Karty

Praw Podstawowych (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21

grudnia 2023 r., C- 718/21). W przekonaniu SSN Jacka Widła, świetle wyroku

TSUE z 4 września 2025, C-225/22, sprawa w której został wyznaczony do składu,

ze względu sposób powołania w analogicznych okolicznościach do IKN i SP Sądu

Najwyższego może skutkować, że wydane orzeczenie będzie uznane za „niebyłe”.

Oświadczający SNN Jacek Widło wskazał następnie, że wniosek złożono z uwagi

na treść wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z 8. 11.

2021, (Dolińska-Ficek, Ozimek, 49868/19 i 57511/19) z którego wynika, że

orzeczenie wydane przez Sąd, w skład którego uczestniczy sędzia powołany na

urząd sędziego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), narusza standard z art. 6 Konwencji (sądu

ustanowionego ustawą), co powoduje ryzyko traktowania orzeczenia wydanego w

takiej sytuacji jak w warunkach nieważności postępowania jak i prowadzący do

powstawania roszczeń odszkodowawczych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Analiza okoliczności przytoczonych w oświadczeniu SSN Jacka Widła

wykazała, iż stanowią one wystarczającą przesłankę do wyłączenia go od udziału w

sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ZB 54/26.

Na wstępie wskazać należy, iż żądanie sędziego nie stanowi wniosku o jego

wyłączenie w sensie ścisłym, gdyż kodeks postępowania karnego czynności te

I ZO 96/26

3

określa odmiennie. Powyższe rozumieć należy bowiem jako oświadczenie wiedzy

o podstawie wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k. (zob. D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K.

Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021). Sędzia wyznaczony do udziału

w rozpoznaniu sprawy powinien bowiem powiadomić o okoliczności, która mogłaby

uzasadniać jego wyłączenie na wniosek strony i stanowić podstawę ewentualnego

zarzutu dotyczącego braku bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy. Ostateczna

ocena i rozważenie konkretnej okoliczności za uzasadnioną podstawę wyłączenia

nie należy jednak do informującego o jej zaistnieniu sędziego, lecz do

weryfikującego jego oświadczenie sądu, który w trybie określonym w przepisie art.

42 k.p.k. dokonuje obiektywnej kontroli zasadności żądania sędziego w konkretnym

układzie faktycznym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2011 roku, sygn.

akt V KK 386/10, LEX nr 846185, wyrok Sądu Najwyższego z 29 lutego 2016 roku,

sygn. akt SNO 82/15, LEX nr 2023791). Automatyczne wyłączenie od udziału w

sprawie następuje natomiast jedynie w sytuacji wystąpienia okoliczności

określonych w art. 40 k.p.k.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

jego bezstronności w danej sprawie. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka wskazuje się, że bezstronność sędziego w realiach danej sprawy

powinna zostać rozważona zgodnie z kryterium subiektywnym, czyli na podstawie

osobistych przekonań poszczególnego sędziego w danej sprawie, oraz zgodnie z

kryterium obiektywnym, czyli w drodze ustalenia, czy sędzia daje wystarczające

gwarancje, by wykluczyć jakąkolwiek uprawnioną wątpliwość w tej mierze (zob.

wyrok ETPCZ z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawie Sigurdsson przeciwko Islandii –

skarga nr 39731/98). W odniesieniu do kryterium subiektywnego należy

domniemywać osobistą bezstronność sędziego do czasu wskazania dowodu

przeciwnego. Na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygnąć, czy obok

zachowania samego sędziego, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące

podać w wątpliwość jego bezstronność. W tej mierze nawet pozory mogą mieć

pewne znaczenie. Chodzi tu o zaufanie, które muszą wzbudzać sądy w

demokratycznym społeczeństwie oraz przede wszystkim u stron postępowania.

I ZO 96/26

4

W związku z tym każdy sędzia, w stosunku do którego istnieje uprawniony powód,

by obawiać się braku bezstronności z jego strony, musi zostać wyłączony.

Składający oświadczenie podstawę do wyłączenia od orzekania upatrywał w

łączącej go z SSN Markiem Siwkiem relacji koleżeńskiej oraz okolicznościach, iż

wniosek będący przedmiotem rozpoznania w sprawie I ZB 54/26 dotyczy w

analogiczny sposób jego osoby jako sędziego, przy czym sposób powołania Autora

oświadczenia na urząd sędziego powoduje, że sąd w składzie z jego udziałem,

może nie być uznany za sąd ustanowiony na podstawie ustawy w rozumieniu art.

19 ust. 1 akapit drugi TUE w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych, a wydane

orzeczenie będzie uznane za „niebyłe”. Oświadczający wskazał następnie, że

wniosek złożono z uwagi na treść wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

w Strasburgu z 8.11.2021, (Dolińska-Ficek, Ozimek, 49868/19 i 57511/19) z

którego wynika, że orzeczenie wydane przez Sąd, w skład którego uczestniczy

sędzia powołany na urząd sędziego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), narusza standard z art. 6

Konwencji (sądu ustanowionego ustawą), co powoduje ryzyko traktowania

orzeczenia wydanego w takiej sytuacji jak w warunkach nieważności postępowania

jak i prowadzący do powstawania roszczeń odszkodowawczych.

W odniesieniu do pierwszej z podnoszonych przez oświadczającego

okoliczności wskazać należy, iż relacje stricte zawodowe zasadniczo nie stanowią

podstawy do wyłączenia sędziego, a powyższą mogą stanowić dopiero wówczas

gdy relacja ma charakter osobistej znajomości, „opartej na uczuciu przyjaźni lub na

odwrót – wrogości lub niechęci – albo łączności lub rozbieżności interesów” (zob.

D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks

postępowania karnego. Komentarz. Tom I. Art. 1–424, wyd. VII, Warszawa 2024,

art. 41). Sygnalizowana zatem przez SSN Jacka Widła okoliczność w postaci relacji

o charakterze koleżeńskim może rodzić w oczach opinii publicznej wątpliwość co

do tego, czy rozstrzygnięcie sprawy o sygn. akt I ZB 54/26, będzie dokonywane

w warunkach zapewniających bezstronność i obiektywizm ocen. Takiej sytuacji

należy uniknąć. Powyższą ocenę wspiera nadto fakt, iż obawa istnienia

I ZO 96/26

5

wewnętrznej stronniczości została sformułowana przez składającego oświadczenie

sędziego. Godzi się przy tym zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

20 lipca 2004 r., sygn. akt. SK 19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67, stwierdził, że

instytucja wyłączenia sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej

bezstronności sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez

usuwanie choćby pozorów braku bezstronności.

Sąd Najwyższy podziela również zasadność formułowanego żądania

w zakresie trzeciej i czwartej z powoływanych okoliczności, gdyż zaprezentowane

przez oświadczającego zapatrywania prawne, w sposób jednoznaczny i nie

pozostawiający żadnych wątpliwości ujawniają pogląd sędziego w kwestii

spełniania standardów niezawisłości i bezstronności sędziów Sądu Najwyższego,

powołanych na to stanowisko po rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w

składzie ukształtowanym przy zastosowaniu art. 9a u.k.r.s. W tej samej natomiast

kwestii miał wypowiedzieć się Sąd Najwyższy w składzie z jego udziałem i dokonać

rozstrzygnięcia dotyczącego testu niezawisłości i bezstronności w sprawie I ZB

54/26, który na obecnie zajmowane stanowisko został powołany we wskazanej

procedurze. Wskazywane przez oświadczającego okoliczności związane z jego

subiektywnym, wewnętrznym przekonaniem o braku możliwości orzekania, mogą

zatem wpłynąć na obiektywizm w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 54/26.

Na aprobatę nie zasługiwała natomiast druga z powoływanych okoliczności,

sprowadzająca się do twierdzenia, iż Autor oświadczenia miałby rozstrzygać „we

własnej sprawie”. Podkreślenia wymaga bowiem, iż „prawo i obowiązek orzekania

sędziego obejmuje każdą kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która

byłaby przedmiotem orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego.

Przeciwne stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem

określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,

niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji jak wskazana, podzielając

stanowisko wnioskodawcy nie istniałby sąd, który mógłby kwestię tę skutecznie

rozważyć i rozstrzygnąć” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 czerwca

2023 r., IV KK 460/19, LEX nr 3614518).

I ZO 96/26

6

W zaistniałej zatem sytuacji procesowej, także w odbiorze społecznym, jak

i postronnego obiektywnego obserwatora obiektywizm i bezstronność sędziego

SN może wzbudzić uzasadnione zastrzeżenia. Tym samym zasadnym jest

przyjęcie, że sygnalizowane przez autora oświadczenia okoliczności są tego

rodzaju, że mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności.

Zważając na powyższy układ sytuacyjny, obiektywnie mogący rzutować na

bezstronność i niezawisłość sędziowską, koniecznym jest zatem wyłączenie SSN

Jacka Widła od rozpoznania sprawy prowadzonej pod sygn. akt I ZB 54/26.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[M. T.]