SN zawiesił dyscyplinarną sprawę sędzi X. Y. za jazdę po pijanemu do końca sprawy karnej

Wnioskiem z 21 listopada 2024 r., (data sporządzenia) w sprawie o sygn.

akt […], Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym

I ZSK 9/24

2

w [...] wniósł do Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego

o ukaranie w trybie art. 335 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p sędzi X. Y., obwinionej

o to, że 19 grudnia 2022 r. około godz. 17:00 w W. przy ul. […] w ruchu lądowym,

prowadziła pojazd mechaniczny - samochód osobowy marki […] o nr rej. […] będąc

w stanie nietrzeźwości, czym uchybiła godności urzędu sędziego, tj. o czyn z art.

109 § 1 pkt 5 u.s.p. w zw. z art. 178a § 1 k.k.

Równolegle Prokurator […] Prokuratury Krajowej, wnioskiem z dnia 12

września 2023 r., sygn. akt […], zwrócił się o podjęcie uchwały w przedmiocie

zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. - sędzi Sądu

Rejonowego […] w [...], za przestępstwo polegające na tym, że: „w dniu 19 grudnia

2022 roku w W., na ul. […], znajdując się w stanie nietrzeźwości wynoszącym: 0,85

mg/l, i 0,82 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, prowadziła w ruchu lądowym

pojazd mechaniczny marki […] o nr rej. […], tj. za czyn z art. 178a § 1 k.k.

Uchwałą z dnia 3 lutego 2026 r. sygn. akt I ZI 61/23, Sąd Najwyższy zezwolił

na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. - sędzi Sądu Rejonowego […] w

[...] za to, że w dniu 19 grudnia 2022 roku w W., na ul. […], znajdując się w stanie

nietrzeźwości wynoszącym: 0,85 mg/l, i 0,82 mg/l alkoholu w wydychanym

powietrzu, prowadziła w ruchu lądowym pojazd mechaniczny marki […] o nr rej. […],

tj. za czyn wyczerpujący znamiona występku z art. 178a § 1 k.k. Uchwała ta nie jest

prawomocna, bowiem została zaskarżona przez obrońcę sędzi X. Y.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Postępowanie dyscyplinarne należało zawiesić.

Zgodnie z art. 22 § 1 k.p.k., mającym zastosowanie na gruncie niniejszego

postępowania mocą art. 128 u.s.p., jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda

uniemożliwiająca prowadzenie postępowania, a w szczególności jeżeli nie można

ująć oskarżonego albo nie może on brać udziału w postępowaniu z powodu

choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby, postępowanie zawiesza się na czas

trwania przeszkody. Ustawodawca nie sprecyzował zawartego w powyższym

przepisie sformułowania „długotrwała przeszkoda”, gdyż określił jedynie istotę

instytucji zawieszenia, tworząc tym samym katalog otwartych przyczyn

warunkujących możliwość skorzystania z tej konstrukcji, który może być co do

I ZSK 9/24

3

zasady uzupełniany - zarówno to na zasadzie analogii, jak i przez odwołanie do

innych przepisów Kodeksu postępowania karnego oraz innych aktów prawnych.

Według art. 120 § 1 u.s.p., po prawomocnym zakończeniu postępowania

karnego przeciwko sędziemu, sąd lub prokurator przesyła akta sprawy właściwemu

rzecznikowi dyscyplinarnemu. Jeżeli postępowanie dyscyplinarne nie było wszczęte,

rzecznik dyscyplinarny podejmuje czynności dyscyplinarne, choćby

w postępowaniu karnym został wydany wyrok uniewinniający. Z przepisu można

zatem wnosić, że właściwym rozwiązaniem procesowym jest rozstrzygnięcie

w pierwszej kolejności sprawy o przestępstwo, a następnie sprawy o delikt

dyscyplinarny. Wskazuje on bowiem jasno na obowiązek przesłania akt sprawy

karnej po jej prawomocnym zakończeniu, a oczywiste jest, że przesłanie takie ma

służyć ich wykorzystaniu.

Skorzystanie z instytucji zawieszenia postępowania dyscyplinarnego

w przypadku toczenia się przeciwko obwinionemu sędziemu postępowania karnego

nie jest standardem, lecz powinno być poprzedzone wnikliwą analizą stanu sprawy

przy wystąpieniu jednoczesności i podmiotowo-przedmiotowej tożsamości tych

postępowań. Jak stwierdził Sąd Najwyższy, w takiej sytuacji postępowanie

dyscyplinarne należy jednak zawiesić do czasu ukończenia postępowania karnego,

gdy przemawia za tym wzgląd na ekonomię procesową lub konieczność

zastosowania instytucji określonej w art. 108 § 4 tego Prawa (art. 22 § 1 k.p.k.

stosowany odpowiednio), chyba że wystarczające jest zarządzenie przerwy lub

odroczenie rozprawy (por. uchwałę Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia

28 września 2006 r., I KZP 8/06). Należy jednocześnie podkreślić, że słusznie

w uzasadnieniu tej uchwały zaznaczono, że organem właściwym do stwierdzenia

tego, czy dany czyn stanowi przestępstwo czy też nie, jest sąd karny, gdyż tylko ten

sąd jest umocowany do wydania orzeczenia podważającego zasadę domniemania

niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP i art. 5 § 1 k.p.k.). W tym kontekście

należy stwierdzić, że skoro do stwierdzenia, że czyn stanowi przestępstwo

umocowany jest wyłącznie sąd karny, tym bardziej oczekiwanie na jego

rozstrzygnięcie jest uzasadnione. Oczywiste jest bowiem, że taka okoliczność jest

doniosła z punktu widzenia rozstrzygnięcia o delikcie dyscyplinarnym, zarówno

w płaszczyźnie winy, jak i kary.

I ZSK 9/24

4

Z kolei stosownie do art. 80 § 1 u.s.p. sędzia nie może być pociągnięty do

odpowiedzialności karnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego. Zatem

dopiero prawomocna uchwała zezwalająca na pociągnięcie do odpowiedzialności

karnej, umożliwia wszczęcie postępowania karnego, a do czasu zakończenia

postępowania w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności

karnej, nie ma możliwości rozstrzygnięcia przez sąd karny czy czyn stanowi

przestępstwo. Tym bardziej zatem uzasadnione jest oczekiwanie na rozstrzygniecie

w przedmiocie zezwolenia na pociągniecie do odpowiedzialności karnej.

W przypadku bowiem wydania uchwały odmawiającej zezwolenia, nie ma

możliwości stwierdzenia przez sąd karny, że dany czyn stanowi przestępstwo.

Jeśli przedmiotem toczących się równocześnie postępowań -

dyscyplinarnego i karnego lub postępowania z wniosku o zezwolenie na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, jest odpowiedzialność sędziego

związana z zarzutem popełnienia tego samego czynu o znamionach przestępstwa

(co ma miejsce w niniejszej sprawie), to orzeczeniem obalającym domniemanie

niewinności jest wyrok wydany w postępowaniu karnym, a możliwość wydania

takiego orzeczenia uwarunkowana jest uprzednim zezwoleniem na pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej.

Ustalenie, że przewinienie dyscyplinarne zawiera znamiona przestępstwa

musi być oparte na prawomocnym wyroku skazującym za przestępstwo, którego

znamiona są zawarte w zarzucanym przewinieniu dyscyplinarnym. Kontynuowanie

procedowania w niniejszej sprawie dyscyplinarnej i niewstrzymanie wydania

rozstrzygnięcia może natomiast prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady

domniemania niewinności oraz braku spójności wymiaru sprawiedliwości,

tj. rozbieżności w zakresie rozstrzygnięcia o winie co do tego samego czynu tej

samej osoby. Nadto, wobec faktu, iż postępowanie karne i dyscyplinarne mogą być

prowadzone równolegle, prowadzi to do jednoczesnego dublowania się

postępowania dowodowego w sprawie karnej i dyscyplinarnej. Tym samym należy

uznać, iż zawieszenie postępowania dyscyplinarnego dotyczącego sędziego,

z powodu oczekiwania na prawomocne rozstrzygnięcie w postępowaniu karnym,

a tym bardziej w oczekiwaniu na wynik postępowania z wniosku o zezwolenie na

I ZSK 9/24

5

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej jest koniecznością w sytuacji tożsamości

podmiotu i przedmiotu tych postępowań.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że

występuje tożsamość przedmiotowa i podmiotowa czynu będącego przedmiotem

niniejszego postepowania dyscyplinarnego oraz postępowania z wniosku

prokuratora Prokuratury Krajowej […] sygn. […] z dnia 12 września 2023 r. o

zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej. W związku z powyższym

istnieje konieczność oczekiwania na prawomocne zakończenia ww. postępowania,

co z kolei stanowi długotrwałą przeszkodę uniemożliwiającą prowadzenie

postępowania dyscyplinarnego.

Na marginesie, Sąd Najwyższy wskazuje, że zawieszenie postępowania

w sprawie o delikt dyscyplinarny sędziego z powodu na oczekiwanie na

prawomocne zakończenie sprawy o zezwolenie na pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej lub sprawy karnej nie stanowi zagrożenia z punktu

widzenia upływu okresu przedawnienia, ze względu na treść art. 108 § 5 u.s.p.

Zgodnie z tym przepisem przedawnienie dyscyplinarne nie biegnie w czasie

postępowania dyscyplinarnego, począwszy od dnia złożenia wniosku do sądu

dyscyplinarnego do dnia prawomocnego zakończenia postępowania

dyscyplinarnego.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na

wstępie.

[r.g.]