Skarga na podział majątku wspólnego z dopłatą 73 220 zł odrzucona

Postanowieniem z 20 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy w Toruniu ustalił skład

majątku wspólnego R.C. i R.C.1. oraz dokonał jego podziału w ten sposób, że na

wyłączną własność R.C.1. przyznał bliżej określone w sentencji spółdzielcze prawo

do lokalu mieszkalnego oraz kwotę 600 zł, zaś na wyłączną własność R.C. przyznał

bliżej określoną w sentencji nieruchomość gruntową (pkt V), a także zasądził od

uczestniczki R.C. na rzecz wnioskodawcy R.C.1. kwotę 73 220 zł tytułem

wyrównania do jego udziału w dorobku, płatne w terminie jednego roku od daty

uprawomocnienia się postanowienia (pkt VI postanowienia).

II CNPP 13/24

2

Uczestniczka złożyła apelację od postanowienia z 20 lipca 2021 r.,

zaskarżając je w punkcie VI oraz wnosząc o zmianę postanowienia przez

zasądzenie od uczestniczki spłaty 73 220 zł w terminie dwóch lat od daty

uprawomocnienia się postanowienia.

Postanowieniem z 17 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Toruniu, na skutek

apelacji wnioskodawcy i uczestniczki, zmienił zaskarżone postanowienie Sądu

Rejonowego w Toruniu tylko o tyle, że termin płatności zasądzonej kwoty ustalił

na dwa lata od daty uprawomocnienia się postanowienia (pkt I) oraz oddalił

apelację wnioskodawcy (pkt II).

Uczestniczka wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia z 20 lipca 2021 r., zaskarżając go w części,

tj. w zakresie punktów V i VI. Jej zdaniem niezgodność z prawem wskazanych

rozstrzygnięć wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego

oraz konstytucyjnych praw człowieka i obywatela. Ponadto uczestniczka powołuje

się na błąd poprzedniego pełnomocnika, który z nieznanych przyczyn

nie zakwestionował kwot stanowiących podstawę rozliczeń byłych małżonków,

w związku z czym orzeczenie uprawomocniło się w wersji naruszającej w sposób

rażący przepisy prawa i w sposób oczywisty godzący w jej interesy majątkowe.

Skoro zaś pełnomocnik nie wywiódł apelacji w odpowiednim zakresie, uczestniczka

nie mogła skorzystać z dalszych przysługujących jej środków prawnych.

W imieniu uczestniczki 19 kwietnia 2023 r. skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia złożył pełnomocnik

substytucyjny adw. M.Z., któremu umocowania udzielił z kolei pełnomocnik z

urzędu r.pr. O.B. – wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w T.

zastępcą do prowadzenia spraw po r.pr. J.Z. Wobec tego,

że w aktach brakowało dokumentu wykazującego umocowanie J.Z.

do reprezentowania uczestniczki R.C. w postępowaniu ze skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, Sąd Najwyższy

zwrócił skargę Sądowi Rejonowemu w Toruniu celem weryfikacji umocowania

adw. M.Z. do wniesienia skargi oraz reprezentowania uczestniczki

przed Sądem Najwyższym.

II CNPP 13/24

3

Postanowieniem z 27 października 2025 r. Sąd Rejonowy w Toruniu

ustanowił adw. M.Z. pełnomocnikiem z urzędu dla uczestniczki R.C.

w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia z 20 lipca 2021 r., a następnie wezwał

go do potwierdzenia czynności dokonanych do tej pory w imieniu uczestniczki,

w szczególności złożonej skargi, wyznaczając w tym celu termin 7 dni pod rygorem

przyjęcia, że pełnomocnik czynności te potwierdza. Wezwanie Sądu (niepodjęte

w terminie) pozostało bez odpowiedzi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z przedstawionej sekwencji zdarzeń wynika, że pełnomocnik uczestniczki

adw. M.Z. nie był umocowany 19 kwietnia 2023 r. do wniesienia skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia z 20 lipca 2021 r.

Pełnomocnik powinien być umocowany do wniesienia skargi w chwili jej wnoszenia,

a nie w dacie późniejszej. W rezultacie skarga musi podlegać odrzuceniu

jako sporządzona przez osobę nieuprawnioną, a na rozstrzygnięcie to nie mogło

mieć wpływu następcze ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie

adw. M.Z. przez Sąd Rejonowy postanowieniem z 27 października 2025 r.

Podkreślić przy tym należy, że czynności, które mogą być dokonane jedynie

przez adwokata lub radcę prawnego z uwagi na obowiązujący przymus adwokacko-

radcowski, nie podlegają potwierdzeniu przez strony postępowania (zob. uchwałę

siedmiu sędziów SN z 23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08, OSNC 2009,

nr 6, poz. 76). Nie mają oni bowiem w tym zakresie wymaganej zdolności

postulacyjnej. Oceny Sądu Najwyższego nie mogłoby zatem zmienić nawet

dokonanie potwierdzenia czynności przez uczestniczkę. Za potwierdzenie takie

nie może być też uznany brak odpowiedzi przez ustanowionego pełnomocnika

na korespondencję nadesłaną z Sądu.

Równolegle zachodziła również inna przyczyna odrzucenia skargi.

Na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c. stwierdzenia niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku sądu pierwszej instancji można żądać jedynie

w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

II CNPP 13/24

4

człowieka i obywatela oraz jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących

jej środków prawnych, chyba że możliwa jest zmiana lub uchylenie wyroku

w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.

Zwrócić należy uwagę, że uczestniczka zaskarżyła postanowienie

z 20 lipca 2021 r. w punkcie VI apelacją, która została zresztą uwzględniona przez

Sąd II instancji w całości. Dopiero na etapie niniejszego postępowania uczestniczka

postanowiła objąć zakresem zaskarżenia jeszcze punkt V postanowienia.

Z tej przyczyny nie można uznać, by zachodziła przesłanka warunkująca

dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia sądu

pierwszej instancji w postaci nieskorzystania przez stronę z przysługujących

jej środków prawnych. Podkreślić przy tym należy, że skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie może być instrumentalnie

wykorzystywana do zwalczania rozstrzygnięć, które dopiero na pewnym etapie

uczestnik uznał za niekorzystne.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 1 i 2

w zw. z art. 4246 § 3 k.p.c. odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia.

Sąd Najwyższy oddalił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania

skargowego. Po pierwsze, adw. M.Z. nie posiadał umocowania

do występowania w sprawie o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia złożenia skargi w chwili jej wniesienia. Po drugie, należy wskazać,

że wniesienie skargi od orzeczenia sądu pierwszej instancji, mimo uprzedniego

skorzystania przez uczestniczkę z przysługujących jej środków prawnych,

nie może zostać zakwalifikowane jako świadczenie pomocy prawnej, której

udzielenie uzasadnia przyznanie wynagrodzenia od Skarbu Państwa

(zob.m.in. postanowienia SN: z 8 sierpnia 2012 r., III CZ 54/12;

z 15 czerwca 2018 r., III CNP 2/18; z 6 listopada 2020 r., V CSK 130/20;

z 29 października 2021 r., I CSK 83/21, i z 7 marca 2025 r., I CSK 3980/24).

Marcin Krajewski

(E.M.)

II CNPP 13/24

5

[a.ł]