Wtorek Wydanie nr 31

Sygnatura akt
II CSKP 1045/24
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna Wydział II
Rodzaj
Postanowienie
Data orzeczenia
19 marca 2026 r.
Rozstrzygnięcie
Skarga oddalona
W serwisie od

Zestawienie z tego dnia
Kategorie
Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy

Słupy linii energetycznych na gruntach rolnych. Skarga kasacyjna spółki oddalona

Przejdź do orzeczenia, 14 min czytania

Spór

Właściciel gruntów rolnych w G. wystąpił o ustanowienie służebności przesyłu na rzecz spółki, która eksploatuje linie energetyczne na tych nieruchomościach. Spółka twierdziła, że nabyła służebność przez zasiedzenie od 7 stycznia 1991 r.

Ustalenia sądu

Słupy zostały wybudowane, gdy grunty należały do Skarbu Państwa. Poprzednik prawny spółki nabył własność urządzeń 7 stycznia 1991 r., a według sądu korzystał z gruntów w złej wierze.

Rozstrzygnięcie

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną uczestnika oraz jego wniosek o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Dlaczego

Sąd Najwyższy podzielił nowsze orzecznictwo i wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 10/16, zgodnie z którymi przed wprowadzeniem służebności przesyłu nie mógł biec termin zasiedzenia, więc nie upłynął czas potrzebny do nabycia służebności.

Dla firm

Czas posiadania sprzed wejścia w życie przepisów o służebności przesyłu (3 sierpnia 2008 r.) nie wlicza się do zasiedzenia tej służebności, więc przedsiębiorca przesyłowy nie może powoływać się na nabycie uprawnień przez zasiedzenie za okres wcześniejszy.

Więcej o sprawie

Urządzenia postawiono w latach 60 i 70 XX w., gdy grunty należały do Skarbu Państwa. Trybunał Konstytucyjny w grudniu 2025 r. uznał taki sposób wykładni za niezgodny z Konstytucją.

Nie jest też możliwe doliczenie czasu posiadania w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 1965 r. do 2 sierpnia 2008 r. do czasu niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu.

Z uzasadnienia, Sąd Najwyższy
Rozstrzygnięcie
Skarga oddalona
Sąd
Sąd Najwyższy, Izba Cywilna Wydział II
Sygnatura
II CSKP 1045/24

Treść orzeczenia około 14 minut czytania

II CSKP 1045/24

POSTANOWIENIE

19 marca 2026 r.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

SSN Mariusz Łodko (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marcin Trzebiatowski

SSN Mariusz Załucki

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 19 marca 2026 r. w Warszawie

skargi kasacyjnej X. spółki akcyjnej w Y.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie

z 5 kwietnia 2023 r., V Ca 773/22,

w sprawie z wniosku G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.

z udziałem X. spółki akcyjnej w Y.

o ustanowienie służebności przesyłu,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. oddala wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego.

Marcin Trzebiatowski

Mariusz Łodko

Mariusz Załucki

[wr]

Uzasadnienie

Postanowieniem z 23 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w Ropczycach bliżej

określone nieruchomościach wnioskodawcy obciążył na rzecz uczestnika

służebnością przesyłu, uprawniającą do korzystania z nieruchomości obciążonych

zgodnie z przeznaczeniem znajdujących się na tych nieruchomościach urządzeń

elektroenergetycznych – napowietrznych linii elektroenergetycznych – w zakresie

niezbędnym do ich prawidłowego i niezakłóconego działania, konserwacji,

II CSKP 1045/24

2

modernizacji i remontów. Zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy

335 237 zł tytułem wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności oraz

orzekł o kosztach procesu.

Postanowieniem z 5 kwietnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie oddalił

apelację uczestnika oraz orzekł o kosztach postępowania.

W zakresie istotnym do rozpoznania skargi kasacyjnej Sąd drugiej instancji

ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnych w G.

Nieruchomości te, wcześniej jako państwowe, wchodziły w skład Zasobu Własności

Rolnej Skarbu Państwa. Wnioskodawca nabywał je od Agencji Własności Rolnej

Skarbu Państw w latach 2003-2011. W latach 60 i 70 XX w., gdy nieruchomości

stanowiły własność Skarbu Państwa, wybudowano na nich urządzenia

elektroenergetyczne służące do doprowadzania energii elektrycznej

– słupy energetyczne linii napowietrznych relacji: […]1.

Z ustaleń faktycznych wynika, że Zarządzeniem Ministra Przemysłu

z 16 stycznia 1989 r. podzielono przedsiębiorstwo państwowe – […] Okręg

Energetyczny w […]2. Z dniem 1 stycznia 1989 r. utworzono m.in. przedsiębiorstwo

państwowe Zakład Energetyczny […] w […] i przydzielono mu składniki mienia

powstałego z podziału przedsiębiorstwa […] Okręg Energetyczny w […]2, w tym

wybudowane na nieruchomościach wnioskodawcy urządzenia elektroenergetyczne.

Zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z 9 lipca 1993 r., z dniem 12 lipca 1993

r. podzielono przedsiębiorstwo państwowe Zakład Energetyczny […] w […] w celu

wniesienia zorganizowanej części mienia tego przedsiębiorstwa do P. spółki

akcyjnej w W. oraz przekształcono przedsiębiorstwo państwowe w jednoosobową

spółkę Skarbu Państwa – […] Zakład Energetyczny spółkę akcyjną w […].

Sąd drugiej instancji wskazał, że uzasadniony był wniosek o obciążenie

nieruchomości wnioskodawcy na rzecz uczestnika służebnością przesyłu (art. 3051

k.c.). Nieruchomości wnioskodawcy, na których znajdują się urządzenia służące do

doprowadzania energii elektrycznej, po likwidacji państwowych gospodarstw

rolnych wchodziły w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Skarb

Państwa stał się ich właścicielem na podstawie dekretu z 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej. Poprzednik prawny uczestnika

II CSKP 1045/24

3

– przedsiębiorstwo państwowe – nie nabył prawa wieczystego użytkowania

nieruchomości, natomiast 7 stycznia 1991 r. na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy z dnia

20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych nabył

własność znajdujących się na nich urządzeń służących do doprowadzania energii

elektrycznej.

Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że w okresie obowiązywania zasady jednolitej

własności państwowej (art. 128 k.c.), Skarb Państwa był właścicielem zarówno

nieruchomości państwowych, jak i mienia, w tym urządzeń przesyłowych

znajdujących się w zarządzie przedsiębiorstw państwowych. Nabycie przez

przedsiębiorstwo państwowe prawa własności urządzeń przesyłowych

posadowionych na nieruchomościach Skarbu Państwa na podstawie przepisów

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., nie oznaczało uzyskania przez przedsiębiorstwo

państwowe z mocy prawa uprawnienia do korzystania z nieruchomości, na której

urządzenia znajdują się. Od 7 stycznia 1991 r. mógł rozpocząć się jedynie bieg

terminu zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności

przesyłu. Przed tą datą korzystanie przez poprzednika prawnego uczestnika

– przedsiębiorstwo państwowe – z infrastruktury przesyłowej nie mogło być uznane

za posiadanie samoistne, którego wykonywanie skierowane byłoby przeciwko

Skarbowi Państwa. Poprzednik prawny uczestnika korzystając z infrastruktury

przesyłowej miał świadomość, że nie dysponuje ani administracyjnym, ani

cywilnoprawnym tytułem do korzystania z nieruchomości, na których posadowione

były urządzenia przesyłowe. Jego posiadanie w zakresie odpowiadającym treści

służebności było w złej w złej wierze. Zatem nabycie prawa do korzystania

z nieruchomości rzez zasiedzenie mogło nastąpić po upływie 30 lat, począwszy od

7 stycznia 1991 r. Bieg terminu zasiedzenia został przerwany w 2016 r. wnioskiem

o ustanowienie służebności przesyłu.

Skargę kasacyjną od tego postanowienia wniósł uczestnik, zarzucił

naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 172 § 1 w zw. z art. 292 w zw.

z art. 3054 k.c., art. 3052 § 2 k.c. oraz art. 7 k.c. i art. 172 § 1 w zw. z art. 292 zd. 2

w zw. z art. 3054 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

II CSKP 1045/24

4

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Naruszenia prawa materialnego skarżący upatrywał w błędnym

zastosowaniu lub niezastosowaniu powołanych w skardze kasacyjnej przepisów,

skutkujący przyjęciem przez Sąd meriti, że uczestnik nie legitymuje się tytułem

prawnym do korzystania z tych nieruchomości, podczas, gdy począwszy od

7 stycznia 2011 r. nabył przez zasiedzenie służebność przesyłu. W ocenie

skarżącego Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że nie upłynął niezbędny okres do

zasiedzenia służebności przesyłu, mimo niezakłóconego wykonywania przez

uczestnika posiadania służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu,

a później służebności przesyłu w dobrej wierze przez 20 lat. Dlatego obciążenie

nieruchomości wnioskodawcy na rzecz uczestnika służebnością przesyłu jest

nieuzasadnione.

W judykaturze Sądu Najwyższego wyjaśniono, że przedsiębiorstwo

państwowe, które na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy

o przedsiębiorstwach państwowych nabyło z mocy prawa własność urządzeń

przesyłowych posadowionych na nieruchomości Skarbu Państwa, może być

uznane za posiadacza tej nieruchomości w dobrej wierze w zakresie służebności

o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Posiadając w takim zakresie

nieruchomości państwowe miało usprawiedliwione podstawy do przyjęcia, że nie

narusza prawa własności Skarbu Państwa. Uwłaszczenie przedsiębiorstwa

państwowego z majątku państwowego i nabycie z dniem 7 stycznia 1991 r.

własności urządzeń służących do doprowadzania energii elektrycznej mogło

uzasadniać przekonanie, że następowało to wraz z prawem do korzystania z gruntu

w zakresie koniecznym do korzystania z tych urządzeń. (zob. postanowienie SN

z 9 kwietnia 2019 r. V CSK 51/18). Nabycie z mocy prawa własności urządzeń

przesyłowych bez uprawnienia do korzystania z nieruchomości, na której zostały

posadowione, nie przesądza charakteru posiadania przedsiębiorstwa przesyłowego.

Istotna jest bowiem świadomość posiadacza co do uprawnienia do korzystania

z gruntu Skarbu Państwa. (zob. postanowienie SN z 26 lipca 2018 r. IV CSK 23/17).

Przedsiębiorstwo przesyłowe miało podstawy do przyjęcia, że posiadając w takim

zakresie nieruchomość państwową nie narusza własności Skarbu Państwa. Przed

zmianami własnościowymi zgoda Skarbu Państwa na korzystanie z nieruchomości

II CSKP 1045/24

5

przez odrębną osobę prawną oraz na prowadzenie przez nią działalności za

pomocą urządzeń stanowiących własność Skarbu Państwa nie budziła wątpliwości

(zob. postanowienie SN z 30 października 2018 r. II CSK 264/18). Posiadanie

rozpoczęte 7 stycznia 1991 r. mogło być zatem kwalifikowane jako posiadanie

w dobrej wierze, o czym decydował stan świadomości w chwili nabycia posiadania

(zob. postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r. II CSKP 393/22 i powołane tam

orzecznictwo).

Powołane wyżej poglądy orzecznicze Sądu Najwyższego dotyczyły sposobu

uregulowania zasad korzystania z urządzeń służących do doprowadzania energii

elektrycznej, nienależących do części składowych nieruchomości, stanowiących

odrębną własność przedsiębiorstw przesyłowych (art. 491 § 1 k.c.), utworzonych na

majątkach dawnych przedsiębiorstw państwowych. W judykaturze Sądu

Najwyższego dopuszczano bowiem nabycie przez przedsiębiorstwo przesyłowe

przez zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności

przesyłu związanej z korzystaniem z nieruchomości obciążonych w zakresie

koniecznym do korzystania z tych urządzeń, także przed ustawowym

uregulowaniem służebności przesyłu na podstawie art. 3051–3054 k.c.

(zob. uchwałę SN z 7 października 2008 r., III CZP 89/08). Okres występowania na

nieruchomości stanu faktycznego odpowiadającego treści służebności przesyłu

przed wejściem w życie art. 3051–3054 k.c. mógł być doliczony do czasu posiadania

wymaganego do zasiedzenia tej służebności (zob. uchwałę SN w uchwale

z 22 maja 2013 r., III CZP 18/13, OSNC 2013, nr 12, poz. 139). Dopuszczając

możliwość doliczenia czasu posiadania, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na to, że

konstrukcja służebności przesyłu oraz cel jej wprowadzenia – potwierdzenia

i uporządkowania wcześniejszego orzecznictwa – nie miała na celu wprowadzenie

nowego rodzaju prawa rzeczowego. Możliwość pełnego uwzględnienia stanu

faktycznego istniejącego na nieruchomości przed uregulowaniem służebności

przesyłu, tj. przed 3 sierpnia 2008 r., nie stoi w sprzeczności z celami nowej

regulacji, jak i z gwarancyjnym charakterem norm prawa intertemporalnego.

W uchwale z 15 lutego 2019 r., III CZP 81/18 (OSNC 2020, nr 1, poz. 4), Sąd

Najwyższy wyjaśnił, że przedsiębiorstwo państwowe, które nabyło z mocy prawa

własność urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomości Skarbu

II CSKP 1045/24

6

Państwa, może być uznane za posiadacza w dobrej wierze służebności o treści

odpowiadającej służebności przesyłu. Okres występowania na nieruchomości stanu

faktycznego odpowiadającego treści służebności przesyłu przed wejściem w życie

art. 3051-3054 k.c. podlega doliczeniu do czasu posiadania wymaganego do

zasiedzenia tej służebności (zob. uchwałę SN z 22.05.2013 r., III CZP 18/13,

OSNC 2013, nr 12, poz. 139).

Wyżej przedstawione poglądy orzecznicze, dopuszczające możliwość

doliczenia czasu posiadania, które miało miejsce pod rządem Kodeksu cywilnego

przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu i wymaganego do

zasiedzenia służebności przesyłu zostały zakwestionowane w nowszej judykaturze

Sądu Najwyższego. W postanowienie z 14 października 2021 r., (V CSKP 69/21

OSNC 2022, nr 11, poz. 110). Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że doliczenie czasu

posiadania jest możliwe w zakresie prawa, które można nabyć w drodze

zasiedzenia. Posiadanie wykonywane w okresie sprzed wprowadzenia instytucji

służebności przesyłu, mogło natomiast obejmować jedynie posiadanie w zakresie

służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. W takim zaś

wypadku, należy zweryfikować wystąpienie przesłanek umożliwiających nabycie

takiej służebności na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego o służebnościach

gruntowych oraz oceny tego, czy stan ten trwał i umożliwiał nabycie takiej

służebności gruntowej (nie zaś służebności przesyłu) po dniu wejścia w życie art.

3051-3054 k.c. Stanowisko prezentowane w dotychczasowym orzecznictwie Sądu

Najwyższego, mimo braku wyraźnej normy ustawowej, zakłada natomiast

możliwość nabycia w drodze zasiedzenia prawa, które nie istniało wówczas, gdy

konieczne było spełnienie przesłanek jego nabycia, a rolą sądów nie jest

zastępowanie ustawodawcy.

W postanowieniu z 24 lutego 2023 r., III CZP 108/22 (OSNC 2023, nr 11,

poz. 108), Sąd Najwyższy przyjął, że przed nowelizacją Kodeksu cywilnego

wprowadzającą służebność przesyłu nie mógł biec termin zasiedzenia prawa

odpowiadającego treściowo tej służebności. Doliczenie czasu posiadania w stanie

prawnym obowiązującym od 1 stycznia 1965 r. do 2 sierpnia 2008 r. do czasu

niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu narusza zakaz działania prawa

wstecz, wyrażony m.in. w art. 3 k.c. Sąd Najwyższy wskazał, że dominująca linia

II CSKP 1045/24

7

orzecznicza pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zasadami prawa

rzeczowego, a formułowane w niej wnioski budzą poważne wątpliwości ich

zgodności z Konstytucją RP oraz Konwencją o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na zasadę numerus

clausus praw rzeczowych, która odnosi się do wszystkich praw o charakterze

bezwzględnym. Przyjęcie istnienia w systemie prawa służebności „o treści

odpowiadającej służebności przesyłu” narusza tę zasadę w szczególności dlatego,

że służebność taka nie mogła i nie może być utożsamiana ze służebnością

gruntową. Derogacja art. 175 Prawa rzeczowego przewidującego możliwość

ustanowienia służebności także na rzecz każdego przedsiębiorstwa, zamiast

właściciela nieruchomości władnącej (art. 285 § 1 k.c.), oraz niepowtórzenie jej

w Kodeksie cywilnym do czasu wprowadzenia służebności przesyłu dowodzi

świadomej decyzji ustawodawcy, który relacje podmiotów prawa związane

z posadowieniem urządzeń przesyłowych regulował normami prawa publicznego.

Uchylony przepis Prawa rzeczowego stanowił podstawę prawną do ustanowienia

służebności, która zwiększa użyteczność przedsiębiorstwa przesyłowego.

Natomiast konstrukcja art. 285 k.c. ma na celu obciążenie nieruchomości

służebnością w celu zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej lub jej

oznaczonej części, zamiast zwiększenia użyteczności przedsiębiorstwa

przesyłowego.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela wyżej

przedstawione nowsze poglądy judykatury Sądu Najwyższego, że przed

nowelizacją Kodeksu cywilnego, wprowadzającą nowy rodzaj służebności

(art. 3051-3054 k.c.), nie mógł też biec termin zasiedzenia prawa odpowiadającego

treściowo tej służebności. Nie jest też możliwe doliczenie czasu posiadania

w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 1965 r. do 2 sierpnia 2008 r. do

czasu niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu. Chybione są zatem

zarzuty naruszenia prawa materialnego, bowiem nie upłynął czas niezbędny do

nabycia w drodze zasiedzenia służebności przesyłu.

Należy zwrócić uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 grudnia

2025 r. (P 10/16, OTK-A 2026/1) przyjął, że art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2 ustawy

z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, z późn.

II CSKP 1045/24

8

zm.), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę

przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-3054 ustawy

– Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej

treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3

w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał

Konstytucyjny zakwestionował taki sposób wykładni powołanych przepisów

Kodeksu cywilnego, utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który umożliwiał

ustanowienie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu,

a także dopuszczalność nabycia jej w drodze zasiedzenia. Trybunał wyjaśnił, że

wykreowanie nowego prawa wynikało ze społecznej i gospodarczej konieczności

uregulowania praw przedsiębiorców przesyłowych do utrzymywania linii

przesyłowych na cudzych nieruchomościach, z uwagi, że istniejące regulacje

– instytucja służebności gruntowych – były niewystarczające. Wprowadzony

w 2008 r. do Kodeksu cywilnego trzeci rodzaj służebności – obok służebności

gruntowych i osobistych – do którego przepisy o służebnościach gruntowych

stosuje się odpowiednio (art. 3054 k.c.) umożliwia przedsiębiorcom przesyłowych

ustanowienie służebności bez konieczności wiązania jej z nieruchomością

władnącą. Służebność przesyłu jest osobnym normatywnie tworem, bowiem

w innym razie, wyodrębnienie tego prawa obok istniejącej służebności gruntowej

nie miałoby racjonalnego uzasadnienia. W ocenie Trybunału, linia orzecznicza

Sądu Najwyższego kreująca nowy rodzaj służebności gruntowej odpowiadającej

treścią służebności przesyłu i dopuszczająca zasiedzenie takiej służebności, ma

charakter prawotwórczy. Wbrew ograniczeniom do posługiwania się jedynie

konstrukcjami praw rzeczowych ustanowionych przez ustawodawcę (zamknięty

katalog praw rzeczowych) wprowadzono do systemu trzeci rodzaj służebności,

poza dopuszczalną granicą wykładni art. 285 § 2 k.c. Trybunał uznał za

prawotwórczą wykładnię tego przepisu takie jego rozumienie, które dopuszcza

ustanowienie służebności gruntowej bez istnienia nieruchomości władnącej i to

takiej, dla której służebność zwiększałaby jej użyteczność. Ścisła interpretacja

przepisów ograniczających prawo własności, objętego szczególną ochroną (art. 64

ust. 3 Konstytucji RP), oznacza, że ustanowienie służebności gruntowej

odpowiadającej treścią służebności przesyłu nie ma uzasadnienia. Posiadanie

II CSKP 1045/24

9

takiego nieistniejącego prawa również nie było możliwe. W konsekwencji,

niedopuszczalne było zasiedzenie takiej służebności. Trybunał stwierdził, że jeżeli

przed wejściem w życie art. 3051-3054 k.c. służebność przesyłu nie istniała, to

niemożliwe było władanie cudzą nieruchomością (posiadanie) w zakresie tego

prawa przed tą datą. Natomiast do ustawodawcy należy uregulowanie stosunków

prawnych między właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwami przesyłowymi,

istniejącymi przed wejściem w życie przepisów o służebności przesyłu

(art. 3051-3054 k.c.).

Wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 2 grudnia 2025 r., P 10/16,

oznacza też, że w stosunku do daty wydania przez Sąd drugiej instancji

zaskarżonego skarga kasacyjną postanowienia nastąpiła zmiana stanu prawnego,

dotyczącego przedmiotu postępowania, który Sąd Najwyższy rozpoznający skargę

kasacyjną powinien uwzględnić z urzędu (zob. wyrok SN z 26 listopada 2004 r.,

V CK 270/04). Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia oraz jej

podstaw (art. 39813 § 1 k.p.c.), zatem zakres kognicji Sądu Najwyższego wytycza

wiążąco treść podstaw kasacyjnych. Zasada ta nie może jednak znaleźć

zastosowania w sytuacji, kiedy po wydaniu orzeczenia przez sąd drugiej instancji

i po wniesieniu skargi kasacyjnej, Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok dotyczący

podstawy prawnej rozstrzygnięcia i podstaw skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy

w uchwale 7 sędziów – zasadzie prawnej – z 17 grudnia 2009 r., III PZP 2/09,

(OSNC 2010, nr 7-8, poz. 97) przyjął, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego

stwierdzające w sentencji niezgodność z Konstytucją określonej wykładni aktu

normatywnego, które nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, nie

stanowi podstawy do wznowienia postępowania przewidzianej w art. 4011 k.p.c.

Przyjęta w sentencji uchwały wykładnia – zasada prawna – jest jednak ograniczona

do podstaw wznowienia postępowania. Nie ma więc zastosowania do

rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy skarg kasacyjnych na podstawie

zmienionego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stanu prawnego, dotyczącego

przedmiotu postępowania.

Należy też zwrócić uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 grudnia

2025 r., SK 17/18, (OTK-A 2026/14) uznał, że art. 4011 k.p.c., w jakim nie stanowi

podstawy do wznowienia postępowania w przypadku wydania przez Trybunał

II CSKP 1045/24

10

Konstytucyjny wyroku orzekającego o niezgodności z Konstytucją określonego

znaczenia aktu normatywnego, jest niezgodny z art. 190 ust. 4 Konstytucji.

Trybunał wyjaśnił, że każdy wyrok Trybunału, w którym orzeczono o niezgodności

określonego przedmiotu kontroli z określonym wzorcem kontroli objęty jest art. 190

ust. 4 Konstytucji, niezależnie czy dotyczy wyłącznie określonego jego znaczenia.

Trybunał dokonuje wykładni i ustala określone znaczenie przedmiotu kontroli, które

uznaje za niezgodne z aktem normatywnym, hierarchicznie wyższym. W każdym

z tych przypadków, wyrok Trybunału stanowi z mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji

podstawę restytucji.

W wyroku z 23 września 2025 r., (P 3/25, OTK-A 2025/97), Trybunał

Konstytucyjny przyjał, że art. 21 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy

z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów

prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) rozumiany w ten sposób, że wystąpienie

skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zaistnienie obowiązku jego

stosowania przez wszystkie organy władzy publicznej aktualizuje się dopiero

z chwilą dokonania czynności technicznej polegającej na ogłoszeniu tego wyroku

w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 2 w związku

z art. 10, w związku z art. 173, w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814 k.p.c., bowiem zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia

odpowiada prawu.

Marcin Trzebiatowski

Mariusz Łodko

Mariusz Załucki

[wr]

[r.g.]

Pełny tekst i metryka orzeczenia: Sąd Najwyższy, repozytorium2.sn.pl. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.