Sąd Najwyższy uchylił umorzenie sprawy syndyka kasy przeciwko H.

Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z 10 czerwca 2021 r. zawiesił

postepowanie w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości Spółdzielczej Kasy

Oszczędnościowo - Kredytowej w W. przeciwko pozwanej H. w B. o zapłatę na

podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. a zażalenie powoda na to postanowienie Sąd

Apelacyjny w Poznaniu oddalił postanowieniem z 4 października 2021 r. Po upływie

trzech miesięcy od zawieszenia postępowania Sąd Okręgowy w Poznaniu umorzył

je postanowieniem z 27 października 2021 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną

oddalił zażalenie powoda na postanowienie Sądu Okręgowego umarzające

postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że znaczna część zarzutów skarżącego

zmierzała do podważenia zasadności zawieszenia postępowania na podstawie

art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Tymczasem kwestia ta została już zbadana w toku kontroli

instancyjnej przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie o zawieszeniu

postępowania. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., prawomocne postanowienie wiąże

m.in. sąd, który je wydał oraz inne sądy. W tej sytuacji kontrola przyczyny

zawieszenia postępowania na etapie orzekania w przedmiocie umorzenia

postępowania uprzednio zawieszonego oznaczałaby w istocie kontrolę

prawomocnego postanowienia. W konsekwencji należało przyjąć, że prawomocne

postanowienie o zawieszeniu postepowania wskazujące przyczynę tej decyzji

procesowej ma charakter prejudycjalny w toku badania zasadności umorzenia

postępowania i nie podlega ponownej kontroli.

Na marginesie Sąd Apelacyjny stwierdził, że podziela przytoczone przez

Sądy obu instancji rozważania dotyczące podstawy prawnej zawieszenia

postepowania z uwagi na niemożność doręczenia pozwu stronie przeciwnej.

Wskazał na brak podstaw do analizy podniesionych w zażaleniu zarzutów

naruszenia art. 177 § pkt 6 k.p.c., art. 10 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1393/2007

Parlamentu Europejskiego I Rady z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącego

doręczania w państwach członkowskich dokumentów sadowych i pozasądowych

w sprawach cywilnych i handlowych oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE)

II CSKP 1072/25

3

nr 1348/2000. (Dz.U.UE.L.2007.324.79 z dnia 2007.12.10; dalej: „rozporządzenie

nr 1393/2007”), art. 180 i art. 181 niemieckiego kodeksu postepowania cywilnego

(Zivilprozessordnung) oraz art. 139 § 3 k.p.c. Stwierdził, że Sąd pierwszej instancji

nie dopuścił się naruszenia art. 180 § 1 k.p.c., gdyż w trakcie zawieszenia

postępowania nie zaistniały podstawy do jego podjęcia.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie naruszenia przepisów

postępowania (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) powód zarzucił obrazę: art. 365 § 1

w związku z art. 182 k.p.c.; art. 133 § 22 k.p.c.; art. 139 § 3 k.p.c.; art. 182 § 1

w związku z art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. oraz art. 10 ust. 1 rozporządzenia

nr 1393/2007. Powołując się na te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Okręgowego

i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Kurator ustanowiony dla pozwanego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ocenę zasadności skargi kasacyjnej należało rozpocząć od rozważenia

kwestii dopuszczalności badania przez sąd rozpoznający zażalenie na

postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c.

prawidłowości postanowienia o zawieszeniu postępowania jako przesłanki jego

umorzenia. Sąd Apelacyjny dostrzegł, że na tle tego problemu w orzecznictwie

zarysowały dwa stanowiska. Jedno wskazujące, że sąd ma prawo i obowiązek

przeprowadzenia takiej oceny na podstawie okoliczności sprawy

(zob. postanowienia SN: z 5 kwietnia 1972 r., I CZ 45/72; z 14 września 1977 r.,

III CRN 194/74, OSPiKA 1978, Nr 4, poz. 80; z 3 marca 1977 r., I CZ 20/77,

OSNCP 1977, Nr 12, poz. 238; z 18 sierpnia 1999 r., I CKN 535/99, nie publ;

z 4 września 2008 r., IV CSK 213/08, OSNC - ZD 2009 A, poz. 23; z 25 marca

2010 r., I CSK 252/09; z 6 października 2010 r., II CSK 170/10; z 4 kwietnia

2014 r., II CSK 384/13 – nie publ. i z 4 czerwca 2014 r., II CSK 561/13, OSP 2014,

Nr 12, poz. 117) oraz uchwała SN z 11 kwietnia 1985 r., III CZP 8/85, nie publ.),

drugie zaś wyłączające na etapie umarzania zawieszonego postępowania

dokonywanie merytorycznej oceny postanowienia o zawieszeniu postępowania

z powodu związania jego treścią oraz wskazaną w nim podstawą prawną

II CSKP 1072/25

4

(zob. postanowienia SN: z dnia 17 grudnia 1998 r., II CKN 713/98, OSP 1999,

Nr 10, poz. 176; z 7 lutego 2003 r., III CK 276/02; z 18 czerwca 2004 r.,

II CK 383/03; z 9 lutego 2006 r., V CK 475/05 i z 4 marca 2008 r., IV CSK 342/07-

nie publ.). Skłaniając się do tego drugiego stanowiska uznał, że w konkretnym

stanie faktycznym, rozpoznając zażalenie powoda na postanowienie umarzające

postępowanie zawieszone z przyczyny określonej w art. 182 § 1 pkt 6 k.p.c., nie

mógł dokonać kontroli prawidłowości zawieszenia postępowania, gdyż została ona

już przeprowadzona w wyniku zażalenia na postanowienie wydane w tym

przedmiocie. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym nie podziela tego

zapatrywania.

Wykładnia dopuszczająca następczą kontrolę zasadności i właściwej

odpowiednio do konkretnej sytuacji procesowej podstawy zawieszenia

postępowania opiera się na założeniu, że sąd nie jest związany podstawą prawną

zawieszenia postępowania wskazaną wadliwie w postanowieniu. Argumentem

przemawiającym na rzecz takiej wykładni jest wzgląd na daleko idące dla strony

skutki umorzenia postępowania. Akceptacja w sposób niejako automatyczny

procesowych następstw bezpodstawnego zawieszenia postępowania, wywodzona

z prawomocności formalnej i mocy wiążącej postanowienia o zawieszeniu, raziłaby

nadmiernym formalizmem, mogącym prowadzić do pozbawienia strony prawa do

rozpoznania sprawy.

Prawomocność postanowienia o zawieszeniu postępowania jako orzeczenia

o charakterze czysto procesowym nie obejmuje jego motywów. W ramach kontroli

przesłanek stanowiących podstawę tego orzeczenia nie jest ono wzruszane – nie

podlega uchyleniu ani zmianie. Badana jest jedynie kwestia, czy umorzenie

postępowania prawomocnie zawieszonego uzasadnione jest przyczyną

zawieszenia, która może rzeczywiście prowadzić do jego umorzenia na podstawie

art. 182 § 1 k.p.c.; umorzenie powinno nastąpić tylko wtedy, gdy zastosowana

przyczyna zawieszenia pozostaje objęta hipotezą tego przepisu i rzeczywiście

zaistniała w toku postępowania (zob. uchwała SN z 18 lutego 1984 r.,

III CZP 86/04, OSNCP 1985, Nr 11, poz. 168). Sąd powinien z urzędu podjąć

zawieszone postępowanie nie tylko wówczas, gdy ustała przyczyna zawieszenia,

ale także wtedy, gdy wbrew swemu postanowieniu o zawieszeniu postępowania

II CSKP 1072/25

5

dojdzie do wniosku, że przyczyna taka w ogóle nie istniała (zob. m.in.

postanowienie SN z 9 lipca 2024 r., II CSKP 227/23, nie publ. i orzeczenia

powołane w jego uzasadnieniu.).

Zawieszenie postępowania jest odstępstwem od obowiązku rozpoznawania

spraw sądowych bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP). Możliwość

umorzenia postępowania jest wyjątkiem od przewidzianego w tym przepisie

obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy cywilnej zainicjowanej przez

stronę. Dokonywana z tego punktu widzenia wykładnia art. 182 § 1 k.p.c. nakazuje

przyjąć, że umorzenie postępowania jest dopuszczalne, jeżeli rzeczywiście

zachodzą wskazane przyczyny zawieszenia, a nie wtedy, gdy zostały one błędnie

zakwalifikowane w postanowieniu o zawieszeniu postępowania. W konfrontacji

z konstytucyjną zasadą prawa strony do sądu, zasada związania prawomocnym

postanowieniem o zawieszeniu postępowania niekończącym postępowania

w sprawie, jako przesłanką wydania postanowienia kończącego postępowanie

w sprawie, musi ustąpić. Konstytucyjne prawo do sądu oznacza nie tylko prawo do

wszczęcia postępowania przed sądem, ale także prawo do właściwie

ukształtowanej procedury sądowej, zgodnej z wymogami m.in. sprawiedliwości

oraz prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia przez sąd (zob. postanowienie

SN z 8 listopada 2022 r., II CSKP 945/22, nie publ.).

Skorzystanie przez stronę z możliwości zaskarżenia postanowienia

zawieszającego postępowanie nie wyłącza obowiązku sądu (również drugiej

instancji) orzekającego w przedmiocie umorzenia postępowania dokonania oceny

zasadności zawieszenia postępowania (zob. postanowienia SN: z 24 października

2018 r., II CSK 639/17 oraz z 9 stycznia 2026 r., II CSKP 466/23 – nie publ.).

Sąd Apelacyjny uchylając się od tego obowiązku naruszył art. 182 § 1 pkt 1

i art. 180 in principio k.p.c.; za przejaw jego wykonania nie może być uznana

poczyniona jedynie na marginesie lakoniczna wzmianka o aprobacie dokonanej

w postanowieniach z 10 czerwca 2020 r. (przez Sąd Okręgowy) i 4 października

2021 r. (przez Sąd Apelacyjny) oceny prawnej podstawy zawieszenia

postepowania. Stwierdził przy tym, że „znaczna część zarzutów” podniesionych

w zażaleniu zmierzała do podważenia przyjętej podstawy zawieszenia

II CSKP 1072/25

6

postępowania w sprawie. Ze stwierdzenia tego wynika, że poza zastrzeżeniami

dotyczącymi zasadności zawieszenia postępowania, zostały podniesione również

inne zarzuty; nie wiadomo jednak jakie i czy mogły one mieć wpływ na ocenę

trafności zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do

rekonstrukcji motywów leżących u podstaw zaskarżonego postanowienia na

podstawie własnych domysłów lub przypuszczeń.

Sąd Apelacyjny w posumowaniu swoich wywodów uznał za bezzasadny

zarzut naruszenia art. 180 k.c. i wskazał na brak podstaw do analizy pozostałych

zarzutów podniesionych przez skarżącego. Na podstawie przytoczonych motywów

zaskarżonego postanowienia trudno jednoznacznie odczytać, czy Sąd Apelacyjny

podzielił ustalenie dotyczące niewykonania przez powoda obowiązku wskazania

prawidłowego adresu strony pozwanej i czy konstatacja ta była wynikiem

konfrontacji z próbą doręczenia tej stronie odpisu pozwu stosownie do art. 7

rozporządzenia nr 1393/2007 (zgodnie z prawem państwa członkowskiego, do

którego są adresowane dokumenty), a więc przy uwzględnieniu wskazanych przez

skarżącego przepisów niemieckiego kodeksu postępowania cywilnego, czy też

uznał rozważanie tej kwestii w niniejszym postępowaniu za niedopuszczalne.

Akceptacja stwierdzenia niewykonania przez powoda wymienionego obowiązku

wymagałaby wskazania, dlaczego doręczenie – w świetle prawa państwa

wezwanego – nie mogło zostać uznane za skuteczne, skoro próby jego dokonania

były podejmowane w prawidłowo oznaczonej przez powoda siedzibie strony

pozwanej; kwestia ta nie została należycie rozważona a poświadczenie doręczenia

sporządzone na podstawie art. 10 rozporządzenia nr 1393/2007, zawierające

stwierdzenie „braku możliwości zlokalizowania adresata” również jej nie wyjaśnia.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.

Grzegorz Misiurek

Paweł Grzegorczyk

Karol Weitz

(A.T.)

[r.g.]

II CSKP 1072/25

7