SN uchylił wyrok w części o 346,88 zł w sporze o prowizję, resztę skargi oddalił

K. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa w W. w

pozwie z 16 lipca 2020 r., domagała się zasądzenia od J.K. 87 969,60 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 8 grudnia 2016 r. W wyroku z 1 kwietnia

2022 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił powództwo (pkt 1) i rozstrzygnął o

kosztach procesu (pkt 2).

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu apelacji powoda, który zaskarżył

oddalenie powództwa co do 87 622,72 zł, w wyroku z 25 kwietnia 2023 r. zmienił

zaskarżone orzeczenie Sądu pierwszej instancji i zasądził od pozwanego na rzecz

powoda 87 969,60 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 8 grudnia 2016 r.

do dnia zapłaty i 9816 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 1 lit. a-b) oraz obciążył

pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego (pkt 2).

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, że pozwany

zawarł 8 listopada 2016 r., za pośrednictwem środków umożliwiających

porozumiewanie się na odległość, umowę z K. S.A. (dalej: „K.”) w przedmiocie

współpracy w ramach pakietu „[…]”. W trakcie rozmowy telefonicznej na temat

warunków umowy, przedstawiciel K. złożył pozwanemu także ofertę zawarcia innej

umowy − „[…]” z K. Umowa miała charakter ramowy, a jej celem było umożliwienie

pozwanemu zlecania powodowi windykacji przysługujących mu wierzytelności (przez

wypełnienie formularza zlecenia i przesłanie go drogą elektroniczną zleceniobiorcy).

Umowa upoważniała powoda do ustalania trybu prowadzenia zlecenia,

podejmowania negocjacji w imieniu pozwanego co do sposobu oraz terminu zapłaty

wierzytelności, wyboru formy kontaktu z dłużnikiem. Powód zobowiązany był −

w razie ustalenia z dłużnikiem warunków spłaty zobowiązania – do przedstawienia

pozwanemu istotnych warunków ugody celem ich akceptacji, zaś po zawarciu ugody,

do nadzorowania terminowości spłat ratalnych. Nadto powód uprawniony był

II CSKP 1092/25

3

w imieniu zleceniodawcy do dochodzenia od dłużnika zobowiązania powiększonego

o koszty dochodzenia należności. Umowa wiązała zakończenie realizacji zlecenia

windykacyjnego z podpisaniem przez dłużnika zaakceptowanej przez pozwanego

ugody co do spłat ratalnych albo z ustaleniem tego przez strony. W przypadku

niezapłacenia przez dłużnika całości zobowiązań, pozwany mógł przekazać zlecenie

do obsługi na etapie windykacji sądowo-egzekucyjnej, po zaakceptowaniu w formie

elektronicznej skierowanej do niego indywidualnej oferty kancelarii prawnej

wskazanej przez powoda. Spłata przez dłużnika zobowiązania lub zmiana jego kwoty

na niższą, dokonana w okresie pomiędzy wysłaniem przez zleceniobiorcę wezwania

do zapłaty a upływem 120 dni po tej dacie, uprawniała powoda do wystawienia

faktury obejmującej należne mu wynagrodzenie, płatne w terminie 14 dni. Wysokość

wynagrodzenia określał cennik.

Pozwany zgodził się na zawarcie umowy. Podpisał jej treść, opatrzył ją

pieczęcią firmową, zaś skan podpisanej umowy odesłał zleceniobiorcy

za pośrednictwem internetu.

Pozwany zlecił powodowi wyegzekwowanie wierzytelności w wysokości

913 591,37 zł, przysługującej mu od Z. sp. z o.o. Zgodził się również na

wynagrodzenie powoda w wysokości 8% wyegzekwowanej kwoty. Pismem z 13

listopada 2016 r. powód poinformował pozwanego o przyjęciu zlecenia do windykacji,

wysokości należności do odzyskania oraz o prowizji przysługującej mu z tego tytułu.

Po otrzymaniu zlecenia, przedstawiciele powoda podjęli szereg działań mających na

celu odzyskanie wierzytelności. Między innymi przeprowadzili uzgodnienia

telefoniczne z pozwanym, uzyskali od niego dokumenty potwierdzające dochodzoną

wierzytelność, skontaktowali się telefonicznie z dłużnikiem oraz skierowali do niego

(pisemnie i mailowo) wezwanie do zapłaty datowane na 15 listopada 2016 r.

Powyższe wezwanie do zapłaty zostało nadane w placówce pocztowej 21 listopada

2016 r. i doręczone dłużnikowi 24 listopada 2016 r. Nadto przedstawiciele powoda

zamieścili informację o zadłużeniu wobec pozwanego na internetowej giełdzie

wierzytelności.

W dniu 21 listopada 2016 r. J.K. poinformował K. o zamiarze wystąpienia

przeciwko dłużnikowi ze sprawą do sądu i w związku z tym o zamknięciu bądź

II CSKP 1092/25

4

zawieszeniu sprawy windykacji. Niezależnie od zlecenia windykacji powodowi,

również pozwany prowadził negocjacje z dłużnikiem. W ich wyniku, 22 listopada 2016

r. doszło do zawarcia ugody, na podstawie której pozwany wystawił fakturę

korygującą, a dłużnik przelał na jego rachunek 890 474,75 zł. Pozwany poinformował

powoda o zawarciu tej ugody. W dniu 23 listopada 2016 r. powód wystawił fakturę na

kwotę 87 969,60 zł z tytułu przysługującej mu prowizji

za realizację zlecenia pozwanego, z terminem zapłaty 7 grudnia 2016 r.

Pismem z 28 grudnia 2018 r. powód złożył wniosek o zawezwanie pozwanego

do próby ugodowej. Wniosek został skierowany do Sądu Okręgowego w Poznaniu,

który postanowieniem z 9 stycznia 2019 r., IX GCo 1/19, uznał się niewłaściwym

i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu Poznań-Stare Miasto w Poznaniu. Sąd

Rejonowy na posiedzeniu 17 czerwca 2019 r., X GCo 119/19, stwierdził, iż do

zawarcia ugody nie doszło.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo, przyjmując, że skierowanie wniosku

o zawezwanie do próby ugodowej do sądu okręgowego zamiast do sądu rejonowego

nie przerwało biegu terminu przedawnienia roszczenia powoda i w konsekwencji

termin ten upłynął 31 grudnia 2018 r.

Sąd Apelacyjny, odmiennie niż Sąd Okręgowy, uznał, że w dacie nadania

wniosku o zawezwanie do próby ugodowej doszło do przerwania biegu

przedawnienia roszczenia i wyjaśnił, że zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg

przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem

powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju

albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia

lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Nie było sporne, że

zawezwanie do próby ugodowej zostało wniesione do niewłaściwego rzeczowo sądu

przed upływem terminu przedawnienia spornego roszczenia. Sąd Apelacyjny stanął

na stanowisku, że bieg przedawnienia przerywają czynności procesowe podjęte

przed sądem czy organem generalnie kompetentnym do rozpoznawania spraw

cywilnych lub egzekwowania roszczeń, nawet jeśli jest on w konkretnym przypadku

niewłaściwy miejscowo lub rzeczowo. Przekazanie sprawy przez sąd niewłaściwy

sądowi właściwemu jest jedynie fragmentem postępowania, które zostało wszczęte

II CSKP 1092/25

5

przez wniesienie pozwu przed sąd niewłaściwy. Mimo przekazania sprawy,

postępowanie zachowuje ciągłość, której wyrazem jest m.in. zasada, że pozew

wniesiony do sądu niewłaściwego przerywa także bieg przedawnienia i prekluzji.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu został w całości zaskarżony skargą

kasacyjną przez pozwanego, który zarzucił naruszenie przepisów:

1) postępowania: art. 378 § 1 w zw. z art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c.,

oraz art. 165 § 2 k.p.c., które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy;

2) prawa materialnego: art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61 § 1

w zw. z art. 651 k.c. w zw. z art. 165 § 2 k.p.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie

od pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd Apelacyjny zmieniając wyrok

Sądu Okręgowego nie dostrzegł, że we wnioskach apelacyjnych powód domagał się

zasądzenia na swoją rzecz kwoty niższej o 346,88 zł, niż kwota pierwotnie

dochodzona pozwem. Wskazanie przez powoda, że zaskarża wyrok Sądu pierwszej

instancji (oddalający powództwo) w całości i sformułowanie wniosku apelacyjnego

o zasądzenie kwoty niższej niż dochodzona pozwem, przy niepodjęciu przez Sąd

Apelacyjny czynności mających na celu usunięcie tej rozbieżności

(zob. art. 373 § 1 k.p.c.), skłania do konkluzji, że w okolicznościach sprawy Sąd

Apelacyjny w części orzekł poza granicami wniosku apelacyjnego. Powód nie

domagał się bowiem zmiany wyroku Sądu Okręgowego w zakresie oddalającym

powództwo co do 346,88 zł.

Związanie sądu drugiej instancji w aspekcie przedmiotowym granicami

apelacji oznacza niedopuszczalność wykroczenia poza określony przez skarżącego

zakres zaskarżenia i zakaz orzekania co do niezaskarżonej części orzeczenia.

Wyrokowanie przez sąd drugiej instancji w części, w której wcześniejszy wyrok stał

się prawomocny, wywołuje taki skutek, jaki występuje przy orzekaniu w sprawie

prawomocnie osądzonej, tj. powoduje nieważność postępowania apelacyjnego

II CSKP 1092/25

6

(art. 379 pkt 3 k.p.c., wyroki SN: z 5 grudnia 2025 r., II CSKP 82/24; z 4 lipca

2024 r., II CSKP 1598/22; z 16 czerwca 2023 r., II CSKP 461/22).

Sąd Najwyższy, akceptując dominujący w orzecznictwie pogląd, że w razie

wystąpienia w toku postępowania ujemnej przesłanki procesowej w postaci powagi

rzeczy osądzonej, postępowanie podlega umorzeniu jako niedopuszczalne

(wyrok SN z 29 listopada 2017 r., II CSK 70/17, oraz postanowienia SN z 7 maja

1998 r., III CKU 19/98, i z 30 września 2014 r., I PZ 18/14), na podstawie art. 386 § 3

w zw. z art. 355 i art. 39821 k.p.c., w zakresie w jakim wyrok Sądu Okręgowego

uprawomocnił się (co do 346,88 zł), uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i umorzył

postępowanie apelacyjne w tej części.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów podnisionych przez skarżącego

należy przypomnieć, że zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa

się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do

rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed

sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia

albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. W uchwale składu siedmiu

sędziów z 15 maja 2025 r., III CZP 22/24 (OSNC 2026, nr 4, poz. 31) Sąd Najwyższy

przyjął, że w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2022 r. wniosek

o zawezwanie do próby ugodowej przerywał bieg przedawnienia roszczenia, chyba

że z okoliczności dokonania tej czynności wynikało, iż nie została przedsięwzięta

bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub

zabezpieczenia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).

Sądy meriti ustaliły, że powód na kilka dni przed upływem terminu

przedawnienia roszczenia o zapłatę należnego mu wynagrodzenia, wynikającego

z zawartej przez niego z pozwanym umowy, nadał w urzędzie pocztowym wniosek

o zawezwanie pozwanego do zawarcie ugody w tej sprawie, adresując pismo do

sądu okręgowego zamiast sądu rejonowego. Z ustaleń tych nie wynika natomiast,

aby wniosek o zawezwanie do próby ugodowej był złożony przez powoda w innym

celu niż potencjalne uzyskanie zaspokojenia jego roszczenia (zawarcie ugody).

W art. 123 § 1 pkt 1 k.c. (w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca

2022 r.) ustawodawca nie określił katalogu czynności, których przedsięwzięcie

II CSKP 1092/25

7

powoduje przerwę biegu przedawnienia, natomiast uzależnił skutek tych czynności

w postaci przerwy biegu przedawnienia od ich bezpośredniego celu. Pozwany w toku

rozpoznania sprawy przez Sądy meriti nie kwestionował, że powód oczekiwał

zawarcia z nim ugody w przedmiocie spornego wynagrodzenia za wykonanie

zlecenia windykacyjnego, w konsekwencji należy uznać, że złożenie wniosku

o zawezwanie do próby ugodowej, w ustalonych w sprawie okolicznościach było

czynnością przerywającą bieg przedawnienia, jeżeli stanowczo nie ustalono, że

przedsięwzięto ją bezpośrednio w innym celu niż wskazany w art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

(wyrok SN z 28 stycznia 2016 r., III CSK 50/15).

Artykuł 165 § 2 k.p.c. stanowi, że oddanie pisma procesowego w polskiej

placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej albo w zagranicznej placówce pocztowej operatora

świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium innego państwa

członkowskiego Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem tego pisma do

sądu. Z kolei art. 200 § 11 k.p.c. obliguje sąd do badania swojej właściwości z urzędu

w każdym stanie sprawy (z czasowym ograniczeniem w przypadku niewłaściwości

dającej się usunąć za pomocą umowy stron – art. 200 § 12 k.p.c.). Sąd, który stwierdzi

swą niewłaściwość ma obowiązek przekazać sprawę sądowi właściwemu

(art. 200 § 14 k.p.c.). Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy

(art. 200 § 3 k.p.c.). Wyjątki od tej ostatniej zasady są wyraźnie przewidziane

w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 130 § 2 zd. drugie, art. 203 § 2

zd. pierwsze, art. 182 § 2 zd. pierwsze k.p.c.). Innymi słowy, ustawodawca

każdorazowo wyraźnie określa przypadki, kiedy wniesienie pozwu (wniosku) nie

wywołuje żadnych skutków (procesowych i materialnoprawnych), jakie ustawa z tym

wiąże.

W sytuacji wniesienia pozwu (wniosku) do sądu niewłaściwego, sąd ten ma

obowiązek z urzędu wydać postanowienie o swojej niewłaściwości i przekazać

sprawę sądowi właściwemu, przy czym – co istotne i wynika wprost

z art. 200 § 3 k.p.c. – wszystkie czynności dokonane w sądzie niewłaściwym

pozostają w mocy. Z przytoczonych przepisów wynika zatem jednoznacznie, że

skierowanie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej (podobnie jak wniesienie

pozwu lub wniosku w postępowaniu nieprocesowym) do sądu niewłaściwego, jak

II CSKP 1092/25

8

trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca

2022 r. przerywało bieg przedawnienia roszczenia, jako czynność zmierzająca

bezpośrednio do jego dochodzenia, ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia

(art. 123 § 1 k.c.).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela pogląd,

że przepisy prawa procesowego powinny być tak rozumiane, aby w sytuacjach

wątpliwych nie powodowały dla stron negatywnych skutków, idących dalej niż te,

które wyraźnie wynikają z ustawy (zob. postanowienia SN: z 8 stycznia 2009 r.,

IV CZ 107/09, OSNC-ZD 2010, nr C, poz. 90; z 12 kwietnia 2013 r. IV CZ 20/13).

Wymaga to ostrożnego kwalifikowania określonych uchybień jako przyczyn

bezskuteczności czynności procesowych.

Artykuł 123 § 1 k.c. nie wiąże skutku w postaci przerwania biegu

przedawnienia roszczenia z czynnością dokonaną wyłącznie w sądzie właściwym.

Ponadto, nie ma w Kodeksie postępowania cywilnego przepisu, pozwalającego

uznać, że pozew wniesiony do sądu niewłaściwego rzeczowo lub miejscowo

(analogicznie wniosek w postępowaniu nieprocesowym i konsekwentnie wniosek

o zawezwanie do próby ugodowej w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca

2022 r.) nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem,

w szczególności w postaci przerwania biegu przedawnienia dochodzonego nim

roszczenia. Wobec powyższego skutki związane z wniesieniem pozwu (wniosku)

następują zawsze w momencie jego wniesienia do sądu (nadania u operatora

pocztowego), niezależnie od późniejszego przekazania sprawy do sądu właściwego.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy w pozostałym zakresie oddalił skargę

kasacyjną pozwanego (art. 39814 k.p.c.), orzekając o kosztach na podstawie

art. 98 § 1, 11, 3 i 4 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych.

Marcin Łochowski

Adam Doliwa

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

(M.M.)

II CSKP 1092/25

9

[SOP]