Skarga banku o 294 tys. zł z kredytu frankowego oddalona przez Sąd Najwyższy

Wyrokiem z dnia 2 września 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od

pozwanego W.F. na rzecz powoda Bank S.A. z siedzibą w W. 294 503,64 zł wraz z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

II CSKP 1107/23

2

Sąd Okręgowy ustalił, że 8 października 2008 r. pozwany zawarł z Bank1 S.A.

z siedzibą w W. (aktualnie Bank S.A.) umowę o kredyt hipoteczny dla osób

fizycznych, waloryzowany kursem CHF na kwotę 517 000 zł z obowiązkiem spłaty w

360 miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych. Celem udzielonego kredytu było

sfinansowanie zakupu działki gruntu, refinansowanie poniesionych nakładów na

zakup przedmiotowej nieruchomości oraz finansowanie opłat okołokredytowych.

Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 26 września 2008 r.

według kursu kupna waluty z tabeli kursowej Banku1 SA wyniosła 250 581,62 CHF,

miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku. Natomiast wartość

kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu, mogła być różna od

podanej kwoty. (§ 1 ust. 1-6 umowy). Kredyt został zabezpieczony hipoteką kaucyjną

na nieruchomości do kwoty 775 500 zł.

Według § 10 ust. 2 umowy wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu

wydania decyzji kredytowej ustalona została jako stawka bazowa LIBOR 3M

z 28 sierpnia 2008 r., powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę

Banku w wysokości 1,00%.

Raty kapitałowo-odsetkowe miały być spłacane w złotych po uprzednim ich

przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku1 S.A,.

obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 11 ust. 4 umowy).

W świetle § 13 ust. 6 umowy wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty

kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powodowała,

że kwota spłaty była przeliczana po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku1

S.A., obowiązującym na dzień i godzinę spłaty.

W myśl § 16 ust. 3 umowy z chwilą wystawienia bankowego tytułu

egzekucyjnego od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności Banku

z tytułu umowy kredytowej, Bank dokonywał przeliczenia wierzytelności na złote po

kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku1 S.A. z dnia wystawienia bankowego

tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa.

Zgodnie z treścią umowy kredytowej, Bank miał prawo wypowiedzieć umowę

kredytu w przypadku naruszenia przez kredytobiorcę warunków umowy,

w szczególności, w przypadku, gdy kredytobiorca w terminie określonym w umowie

II CSKP 1107/23

3

nie dokonał spłaty raty kapitałowo-odsetkowej lub części raty kapitałowo-odsetkowej

lub w umówionym terminie nie dokonał spłaty należnych prowizji, opłat i innych

należności. Bank miał prawo wypowiedzieć w takim przypadku umowę kredytu

z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia (§15 ust. 1- 3 umowy).

W przypadku niespłacenia przez kredytobiorcę w terminie wierzytelności z tytułu

umowy kredytu po upływie okresu wypowiedzenia umowy, niespłacona kwota

stawała się wymagalna (§13 ust. 4 umowy).

Pozwany zaprzestał spłaty zobowiązania wynikającego z zawartej umowy

kredytu. Pismem z 21 grudnia 2017 r. został wezwany do spłaty zadłużenia

wymagalnego w kwocie 177 442,16 CHF w terminie 7 dni.

Działania windykacyjne podjęte przez Bank nie przyniosły rezultatu. Wobec

tego pismem z 10 czerwca 2017 r. Bank wypowiedział umowę kredytu

z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. Wypowiedzenie zostało

zwrócone do nadawcy z adnotację, iż nie zostało podjęte przez pozwanego

w terminie.

Bank nie przystąpił bezzwłocznie do wykonywania skutecznych procedur

windykacyjnych. Przedsądowe wezwanie do zapłaty zostało skierowane do

kredytobiorcy 21 grudnia 2017 r.

Wobec braku zapłaty, powód 22 marca 2018 r. wystawił wyciąg z ksiąg

bankowych, potwierdzający fakt istnienia, wymagalności i wysokości zobowiązania

wynikającego z przedmiotowej umowy w wysokości 651 505,28 zł.

Sąd Okręgowy ustalił, że zgodnie z opinią biegłego, wysokość zadłużenia

pozwanego na 22 marca 2018 r. przy założeniu, iż strony zawarły pierwotną umowę

w złotych polskich bez przeliczenia wypłaconych kwot na walutę indeksowaną

i również spłata następowała bezpośrednio w złotych polskich, przy uwzględnieniu

oprocentowania wynikającego z umowy, jak również po uwzględnieniu w końcowym

rozliczeniu uiszczonych przez pozwanego rat kapitałowo-odsetkowych kredytu w ich

rzeczywistych wysokościach dokonanych przez pozwanego w walucie polskiej oraz

w walucie CHF (w przypadku wpłat dokonanych w walucie CHF, po ich przeliczeniu

na złote polskie po średnim kursie NBP), wynosi łącznie 294 503,64 zł.

II CSKP 1107/23

4

Na tej podstawie faktycznej Sąd Okręgowy zważył, że roszczenie powoda

z umowy kredytu zawartej 8 października 2008 r. co do zasady zasługiwało na

uwzględnienie, jednakże tylko co do kwoty 294 503,64 zł. Sąd uznał postanowienia

umowy zawarte w: § 1 ust. 3 A, § 7 ust. 1, § 11 ust. 4, § 13 ust. 6 oraz § 16 ust. 3

umowy za niedozwolone. Przyjął, iż postanowienia te nie zostały indywidualnie

uzgodnione z pozwanym, stanowią główne świadczenia stron i nie zostały

sformułowane jednoznacznie, a nadto kształtowały prawa i obowiązki pozwanego

w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jego interesy.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że konsekwencją abuzywności powyższych

postanowień umownych jest brak związania nimi przez pozwanego, a co za tym idzie

konieczność pominięcia w umowie odwołania do kursów walut określanych przez

bank w tabeli kursów walut obcych. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd

Okręgowy doszedł do wniosku, że po usunięciu niedozwolonych postanowień,

umowa może w dalszym ciągu obowiązywać. Przesądza o tym fakt, iż po usunięciu

mechanizmu indeksacji, w umowie pozostają wszystkie elementy istotne określające

świadczenia stron, powodujące że umowa może być dalszym ciągu wykonywana

jako umowa stricte złotówkowa z oprocentowaniem określonym w umowie. Dlatego

Sąd pierwszej instancji przyjął, że strony zawarły pierwotną umowę w złotych

polskich bez przeliczenia wypłaconych kwot na walutę indeksowaną i również spłata

następowała bezpośrednio w złotych polskich, uwzględniając przy tym

oprocentowanie w oparciu o stopę LIBOR 3M powiększoną o stałą marżę 1%

(§ 10 ust 2 umowy).

Sąd Okręgowy wskazał, iż pozwany nie spłacał terminowo rat kredytowych.

Na podstawie zawartej umowy pozwany jako kredytobiorca zobowiązał się do spłaty

kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami w oznaczonych terminach

spłaty, oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy kredytu. Powód

wykazał, iż pozwany nie dotrzymał warunków udzielenia kredytu, a zatem

w okolicznościach przedmiotowej sprawy oświadczenie o wypowiedzeniu umowy

było prawidłowe, a co więcej nie stanowiło nadużycia prawa ze strony banku. Dlatego

wypowiedzenie z 10 czerwca 2017 r., dokonane pozwanemu z zachowaniem

30-dniowego okresu wypowiedzenia było w pełni skuteczne, uzasadnione faktycznie

i prawnie.

II CSKP 1107/23

5

Wyrokiem z 18 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację

powoda, dokonawszy częściowo odmiennej oceny prawnej sprawy.

Sąd drugiej instancji zauważył, że należy wykluczyć możliwość tzw. redukcji

utrzymującej skuteczność abuzywnego postanowienia poprzez wypełnienie luki

w umowie na podstawie art. 56 k.c. np. ustalonym zwyczajem, za który można uznać

stosowanie kursu średniego NBP do wykonania zobowiązań wyrażonych w walucie

obcej. Taki zabieg nie usunąłby bowiem negatywnych dla konsumenta skutków

abuzywności postanowień o indeksacji kredytu związanych z nieograniczonym

ryzykiem kursowym, a także niweczyłby odstraszający cel dyrektywy 93/13. Ponadto

możliwość zastosowania kursu średniego NBP nie została przewidziana przez strony

umowy, nie wynika ona także z ustalonych zwyczajów, które można by uznać za

obowiązujące w tego rodzaju stosunkach prawnych. Sąd uznał za prawidłowe także

ustalenie Sądu Okręgowego, że powód dysponował swobodą w kształtowaniu

kursów walut mających zastosowanie do umowy, co narażało konsumenta na

arbitralność decyzji banku w tym zakresie, skoro ani umowa kredytu ani znajdujący

do niej zastosowanie regulamin udzielania kredytów, nie określały jasnych

i weryfikowalnych kryteriów, według których bank miał tworzyć tabele kursowe

sprzedaży i kupna waluty, kształtujące wysokość każdej z rat kredytu, do uiszczenia

której był zobowiązany konsument na etapie spłaty zobowiązania.

Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji co do

możliwości utrzymania umowy w mocy jako umowy o kredyt w złotych

oprocentowany według stawki LIBOR właściwej dla kredytów walutowych.

Abuzywność klauzul dotyczących głównego przedmiotu umowy powinna, zdaniem

Sądu Apelacyjnego, skutkować nieważnością całej umowy. Nie mogła ona bowiem

istnieć po usunięciu z niej niedozwolonych postanowień umownych, stanowiących

elementy przedmiotowo istotne umowy, charakteryzujące tę umowę pod względem

powiązania świadczeń z walutą obcą. Nie było także możliwości jej wykonywania,

gdyż nie istnieje mechanizm pozwalający na określenie kwoty jaka ma być

wypłacona kredytobiorcom, a w dalszej kolejności, nie ma możliwości określenia

wysokości każdej ze spłacanych przez kredytobiorców rat. Wyeliminowanie

mechanizmu waloryzacji oznacza zatem, że brak jest istotnego elementu umowy,

bez którego nie może być ona wykonywana. Ponadto, wyeliminowanie klauzul

II CSKP 1107/23

6

waloryzacyjnych powoduje zanik ryzyka kursowego, które było konstytutywnym

elementem charakteryzującym tę umowę. Należy zatem uznać, że wyeliminowanie

ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do

waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką

LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy

ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko

o inny podtyp czy wariant umowy kredytu.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, w której

zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania:

a) art. 382 w zw. z art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 1561

w zw. z art. 143, art. 144, art. 228, art. 233 § 1 i art. 13 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie

(nie mające pokrycia w zebranym materiale dowodowym i ustalonym stanie

faktycznym), że kredytobiorca zrozumiał i zaakceptował skutek w postaci

nieważności umowy, które nie zostały mu przez Sąd pierwszej instancji

zaprezentowane, a brak ten nie został kolejno uzupełniony przez Sąd odwoławczy;

b) art. 230 w zw. z art. 127 k.p.c. w zw. z art. 3851 oraz art. 61 i 65 k.c. poprzez

nieprawidłowe zastosowanie przepisów dotyczących postępowania dowodowego,

polegające na bezpodstawnym przyjęciu, iż fakty powołane przez stronę powodową

nie zostały udowodnione, pomimo że strona pozwana nie zaprzeczyła twierdzeniom

pozwu.

Powód podniósł również następujące zarzuty naruszenia prawa materialnego:

1. art. 385 § 1 i § 3 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 4a) Prawa

bankowego oraz Dyrektywą 93/13 oraz w zw. z art. 65 § 1 i § 2 k.c. poprzez

niewłaściwą wykładnię, polegającą na braku rozróżnienia klauzuli indeksacyjnej

(§ 1 ust. 3 i 3A) od klauzul przeliczeniowych3 (§ 7 ust. 1 i § 11 ust. 4 umowy);

2. art. 3851 § 1 i § 3 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13

poprzez jego błędną wykładnię polegającą na tym, że Sąd meriti nieprawidłowo

ustalił treść przesłanki jednoznaczności;

3. art. 3851 § 1 oraz art. 3852 k.c. oraz art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13

w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się

II CSKP 1107/23

7

w przyjęciu, że postanowienia umowy odnoszące się do ryzyka walutowego oraz

spreadu walutowego są bezskuteczne z uwagi na ich abuzywność;

4. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. art. 6 Dyrektywy 93/13/EWG poprzez ich

błędne zastosowanie i przyjęcie, że umowa kredytu jest w całości bezskuteczna

w związku z uznaniem niektórych postanowień umowy za niedozwolone;

5. art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, art. 358 § 2 k.c.

oraz z motywem 13 i art. 5 Dyrektywy 93/13 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie

i uznanie, że kurs średni NBP nie pozostaje właściwy do zastosowania w umowie

kredytu;

6. art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. XXVI i XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia

1964 r. - przepisy wprowadzające Kodeks cywilny oraz z motywem 13

i art. 5 Dyrektywy 93/13 poprzez jego niezastosowanie;

7. art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. oraz art. 6 Dyrektywy 93/13/EWG

w zw. z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej

oraz poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne stwierdzenie

nieważności umowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa

procesowego i przypomnieć, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c), a Sąd

Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sądy meriti,

które stanowią podstawę rozstrzygnięcia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Strona nie może więc

skutecznie powoływać się na kwestie, które byłyby sformułowane w oderwaniu od

ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd odwoławczy (postanowienie SN

z 19 września 2022 r., I CSK 4256/22). Konsekwencją obowiązywania tych przepisów

oznacza niedopuszczalność powoływania się przez skarżącego na wadliwość

orzeczenia sądu drugiej instancji, polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie

przeprowadzonej ocenie dowodów (postanowienie SN z 31 sierpnia 2022 r.,

I CSK 3338/22). Spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu

faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym.

II CSKP 1107/23

8

W realiach sprawy taki właśnie charakter – polemiki z ustaleniami faktycznymi

sprawy - mają obydwa zarzuty procesowe podniesione przez skarżącego. Z tego

powodu należy je uznać za niedopuszczalne (postanowienie SN z 18 sierpnia

2021 r., I CSK 654/20). Sąd Najwyższy, rozpoznający skargę kasacyjną, nie ma

uprawnień do dokonywania własnych ustaleń faktycznych.

Z kolei co do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wskazać, że

w ostatnich latach do Sądu Najwyższego trafiło wiele spraw odnoszących się do

problemów prawnych opisanych w skardze kasacyjnej przez skarżącego.

W konsekwencji ukształtowała się linia orzecznicza, uwzględniająca bogaty dorobek

judykatury Trybunału Sprawiedliwości UE. Rozwój orzecznictwa na temat

tzw. „kredytów frankowych” osiągnął swoje apogeum 25 kwietnia 2024 r. powzięciem

przez SN w składzie całej Izby Cywilnej uchwały III CZP 25/22, (OSNC 2024, nr 12,

poz. 118), mającej moc zasady prawnej ex lege (art. 87 ustawy o SN).

W uchwale SN podsumował dotychczasową linię orzeczniczą, przyjmując że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne

roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru

jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

II CSKP 1107/23

9

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru

jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej izby SN jest zaś

możliwe tylko poprzez wydanie kolejnej uchwały w analogicznym składzie

(art. 88 ustawy o SN), co do dnia rozpoznawania skargi kasacyjnej w niniejszej

sprawie nie nastąpiło.

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, w świetle stanowiska Izby Cywilnej

SN wyrażonego w uchwale z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, nie mogły więc

odnieść pożądanego przez skarżącego skutku. Przyglądając się treści

sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej trzeba bowiem wskazać, że umowa

stron niewątpliwie miała charakter abuzywny, zawierała klauzule abuzywne, nie było

też możliwości jej dalszego trwania po wyeliminowaniu tych klauzul (w tym

zastąpienia wyeliminowanych klauzul abuzywnych przepisami prawa krajowego

o charakterze dyspozytywnym). Zaskarżone rozstrzygnięcie dostrzega wszystkie

wynikające z tego konsekwencje i jest w tym zakresie poprawne. Nie doszło więc

w sprawie do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 oddalił skargę

kasacyjną.

Marcin Trzebiatowski

Mariusz Łodko

Mariusz Załucki

[SOP]