Bank nie dostał rozpoznania skargi kasacyjnej w sprawie kredytu frankowego

K.D. i W.D. wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe […]

zawartej 10 czerwca 2008 r. pomiędzy powodami a poprzednikiem prawnym

pozwanego banku jest nieważna oraz zasądzenie od Banku1 spółki akcyjnej w W.

(obecnie - Bank spółki akcyjnej w W.) na ich rzecz kwoty 22 173,38 zł z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty.

Wyrokiem z 15 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Suwałkach stwierdził

nieważność umowy kredytu na cele mieszkaniowe […] z 10 czerwca 2008 r. o nr […]

(pkt I); zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 22 173,38 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 6 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty (pkt II) i

rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt III).

Wyrokiem z 17 maja 2023 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił

zaskarżony wyrok w punkcie II w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz

powodów kwotę 22 173,38 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 16 marca

2022 r. do dnia zapłaty i oddalił powództwo o zasądzenie odsetek za opóźnienie

w pozostałym zakresie (pkt I); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II)

oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania odwoławczego (pkt III).

Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku skargę kasacyjną wywiodła

strona pozwana, zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt I in principio, II i III,

zarzucając:

- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 316 k.p.c.;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3851 w zw. z art. 3852 k.c.;

art. 4 ust. 1 i 3 ust. 3 Dyrektywy 93/13; art. 58 k.c.; art. 3531 k.c.; art. 65 k.c.,

art. 56 k.c.; art. 69 pr.bank.; art. 358 k.c.; art. 189 k.p.c.; art. 405 k.c.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank przedstawił

szereg zagadnień prawnych, związanych z wykładnią postanowień umowy kredytu

hipotecznego przeliczanego na franki szwajcarskie. Wskazał również na potrzebę

dokonania wykładni przepisów, w oparciu o które sformułował szczegółowe

zagadnienia.

II CSKP 1118/24

3

Skarżący bank wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej

instancji w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o odmowę jej przyjęcia

do rozpoznania.

Postanowieniem z 29 października 2024 r. Sąd Najwyższy przyjął skargę

kasacyjną do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Choć wymagania stawiane istotnemu zagadnieniu prawnemu i potrzebie

dokonania wykładni przepisów prawa jako przyczynom przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania nie są tożsame, to w obu przypadkach musi występować przymiot

nowości. Problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy

nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN:

z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1920/24; z 28 marca 2025 r., I CSK 725/24; z 6 marca

2025 r., I CSK 3018/24; z 29 października 2024 r., I CSK 4297/23; z 21 sierpnia

2024 r., I CSK 1927/24; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22; z 29 sierpnia 2023 r.,

I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22; z 18 sierpnia 2023 r.,

I CSK 4091/22).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

II CSKP 1118/24

4

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien nie

tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie

dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi

do rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca w orzecznictwie Sądu

Najwyższego lub sądów powszechnych Jednakże jeśli skarżący dąży

do zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne

argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się

zasadna (zob. np. postanowienia SN: z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24;

z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23;

z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).

Skarżący przedstawił szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących się do

następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu

zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron były

wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane. Kwestie jednak doczekały

się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Aktualnie zatem nie budzi wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca

tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego

i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank.), to mechanizm

ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę,

jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy

konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala

na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej

dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyroki

SN: z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 12

kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22;

z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23; z 13 listopada 2024 r., II CSKP 854/24;

II CSKP 1118/24

5

z 9 stycznia 2025 r., II CSKP 30/23; z 16 maja 2025, II CSKP 201/23; z 28 lutego

2025 r., II CSKP 278/23).

Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całej Izby Cywilnej

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, ugruntował

dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego

lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym

stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny

sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość

lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru

jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej

izby jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały w analogicznym składzie

(art. 88 ustawy o SN).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem

kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy.

II CSKP 1118/24

6

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych

rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych

z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka

szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r., poz. 985) w sprawach, o których mowa w art. 1 ust.

1 lub 2, w których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przyjęto

do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić

postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia

jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne

lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a zarazem

nie zachodzą okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 Kodeksu

postępowania cywilnego.

Wobec powyższego, w oparciu o powołany przepis, postanowienie Sądu

Najwyższego z 29 października 2024 r. podlegało uchyleniu, zaś na podstawie

art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zaś na podstawie

art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(P.H.)

[SOP]