Skarga spółki w sporze o kredyt frankowy nie została przyjęta do rozpoznania

1. Wyrokiem z 10 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił nieważność

umowy kredytu 23 października 2008 r. między powodami M.K. i J.K. a

poprzednikiem prawnym pozwanego S. spółce akcyjnej w W., zasądził od

pozwanego na rzecz powodów kwotę 70 985,83 zł i kwotę 16 700,31 CHF z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 29 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty, oddalił

powództwo o zapłatę w pozostałej części oraz orzekł o kosztach procesu.

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem

z 31 stycznia 2023 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził

od pozwanego na rzecz powodów odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty

70 985,83 zł od dnia 29 grudnia 2021r. do dnia 15 listopada 2022r. oraz od kwoty

16 700,31 CHF od dnia 29 grudnia 2021r. do dnia 15 listopada 2022r., oddalił

powództwo o zapłatę w pozostałym zakresie, oddalił apelację w pozostałym zakresie

i orzekł o kosztach procesu.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona pozwana.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

4. Strona powodowa wniosła o odmowę przyjęcia, ewentualnie o oddalenie

skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

5. Postanowieniem z 30 października 2024 r. (I CSK 2460/23) Sąd Najwyższy

odrzucił skargę kasacyjną co do punktu 1 zaskarżonego wyroku oraz przyjął skargę

kasacyjną strony pozwanej do rozpoznania w pozostałym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze

już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano

II CSKP 1123/24

3

tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany

na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

7. Szczegółowa analiza sprawy, z uwzględnienie aktualnego orzecznictwa

Sądu Najwyższego, prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna strony pozwanej

nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona

została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi

do rozpoznania.

8. Należy podkreślić, że problemy prawne przedstawione przez skarżącego

nie mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego

uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były

przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach

wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko

na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te zagadnienia zostały omówione

i rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu

skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie

ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych

orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.

Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania okoliczności dotyczące oczywistej zasadności skargi.

9. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości

abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul

II CSKP 1123/24

4

odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów

ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank,

co pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron

umowy kredytu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22, wyrok Sądu

Najwyższego z 14 lutego 2025r., II CSKP 1545/22). Ocena niedozwolonego

charakteru postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z jego eliminacji,

wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob. uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość zastąpienie niedozwolonego

postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty

obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem

określenia kursu waluty obcej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025r.,

II CSKP 1545/22, wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025, II CSKP 1277/24).

Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia postanowień dotyczących

przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania ich odrębnej oceny prawnej

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, wyrok Sądu

Najwyższego z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).

10. Należy wskazać, że w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego

nie budzi wątpliwości możliwość uznania, że kredytobiorcom przysługuje interes

prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Podkreśla się, że interes prawny w żądaniu

ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego powinien być postrzegany

elastycznie. Powyższy interes należy oceniać, uwzględniając cele, którym służy

sądowa ochrona prawna oraz przedmiotowe granice prawomocności materialnej

wyroku, wynikające z art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022 r.,

II CSKP 701/22). Należy wskazać, że umowa kredytu hipotecznego zostaje zawarta

na wiele lat, znaczna część płatności jeszcze nie jest wymagalna w czasie bieżącego

sporu. Ponadto, zgodnie z art. 365§1 k.p.c. wynikający z wyroku stan związania

ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji

orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Stąd też, nawet w przypadku zasądzenia

na rzecz strony powodowej dochodzonej przez nią kwoty, bez umieszczenia

II CSKP 1123/24

5

w sentencji stosownej wzmianki odnośnie do ustalenia nieważności umowy, wiązać

ją dalej będzie sporna umowa kredytu. Samo rozstrzygnięcie w kwestii żądania

zapłaty nie wiąże w kwestii oceny nieważności umowy w kolejnych sprawach między

stronami, zatem nie usuwa niepewności prawnej w związku z zawarciem wadliwej

umowy. W konsekwencji, wyrok odnoszący się jedynie do roszczenia dotyczącego

zapłaty nie kończy w definitywny sposób powstałego między stronami sporu.

Nie budzi wątpliwości, że kredytobiorca może mieć interes prawny w żądaniu

ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nawet jeśli przysługuje roszczenie

o zapłatę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022r., II CSKP 163/22, wyrok

Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022r., II CSKP 701/22, wyrok Sądu Najwyższego

z 23 czerwca 2022r., II CSKP 616/22). To stanowisko zostało potwierdzone w wyroku

TSUE z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A.,

Dz.U.UE.C.2024/609, w którym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

stwierdził, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej wykładni przepisów krajowych,

która negowałaby interes prawny jako przesłankę powództwa zmierzającego

do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku umownego z tego tylko

powodu, że konsumentowi może przysługiwać powództwo o zwrot nienależnego

świadczenia, lub gdy może się on powołać na tę bezskuteczność podejmując obronę

przed powództwem zmierzającym do zasądzenia świadczenia opartego na takim

warunku umownym.

11. Dodatkowo należy wskazać, że w najnowszym orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie budzi również wątpliwości, że w razie stwierdzenia nieważności

umowy kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, konsument jest

uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych

przez konsumenta w wykonaniu tej umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu

upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania tego

zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego

świadczenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025, II CSKP 1996/22).

Takie stanowisko wynika z jednolitego orzecznictwa TSUE (zob. wyrok TSUE

z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Arkadiusz Szcześniak p. Bankowi M. SA,

Dz.U. C 64 z 7.2.2022, wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r., C- 28/22,

TL i WE p. Syndykowi masy upadłości Getin Noble Bank S.A., dawniej Getin Noble

Bank S.A., Dz.U.UE.C.2024/1069).

II CSKP 1123/24

6

12. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

13. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy

z dnia 29 maja 2026 r. „o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania

spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego

lub indeksowanego do franka szwajcarskiego” (Dz. U. z 2026r., poz. 985) zmienił

wcześniejsze postanowienie (w zakresie punktu 2) i odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

14. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 108 § 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(Ł.W.)

[a.ł]