Środa Wydanie nr 39

Sygnatura akt
II CSKP 1125/23
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna Wydział II
Rodzaj
Wyrok
Data orzeczenia
19 grudnia 2025 r.
Rozstrzygnięcie
Orzeczenie uchylone
Zasądzono
398 130 zł
W serwisie od

Zestawienie z tego dnia
Kategorie
Sąd Najwyższy
Sąd Najwyższy
© autorzy OpenStreetMap

Sąd Najwyższy

Niewykonana ustna umowa o nieruchomość. SN uchylił obniżenie odszkodowania o 155 tys. zł

Przejdź do orzeczenia, 16 min czytania

Spór

Powód domagał się od siostry, D.K., odszkodowania za niewykonanie ustnej umowy, na podstawie której pozwana miała sprzedać nieruchomość w S., spłacić zadłużenie powoda i podzielić się nadwyżką. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Ustalenia sądu

Sąd Okręgowy zasądził 398 130,20 zł, a Sąd Apelacyjny obniżył tę kwotę o 155 000 zł uznając, że nie była ona objęta umową. Według powoda pozwana nie wywiązała się z umowy ustnej, a to, że kwota 155 000 zł została w akcie notarialnym wskazana jako zapłacona, miało służyć uzyskaniu kredytu przez pozwaną.

Rozstrzygnięcie

Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi w punktach I, III i IV i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Dlaczego

Sąd Apelacyjny obniżył odszkodowanie o kwotę, która nie była wliczona do szkody obliczonej przez powoda i Sąd Okręgowy, a rozstrzygał z urzędu zarzut, którego pozwana nie podniosła w apelacji. Metodologia odszkodowania musi być zgodna z art. 361 k.c., a nie z niezwartą umową co do jego wysokości.

Dla firm

Odszkodowanie za niewykonanie umowy oblicza się według szkody i utraconych korzyści (art. 361 k.c.), a nie według kwot wymienionych w dokumentach, do których zapłaty dłużnik się nie zobowiązał.

Więcej o sprawie

W akcie notarialnym sprzedaży pozwana oświadczyła, że zapłaciła powodowi 155 tys. zł wkładu własnego. Według uzasadnienia tej kwoty nie miała, a zapis służył uzyskaniu kredytu przez pozwaną.

Powód przeniósł na pozwaną użytkowanie wieczyste i własność budynku w S., a pozwana miała spłacić jego zadłużenie z późniejszej sprzedaży.

Pozwana nie dysponowała taką kwotą i jej nie zapłaciła.

Z uzasadnienia, Sąd Najwyższy
Rozstrzygnięcie
Orzeczenie uchylone
Zasądzono
398 130 zł
Sąd
Sąd Najwyższy, Izba Cywilna Wydział II
Sygnatura
II CSKP 1125/23

Treść orzeczenia około 16 minut czytania

II CSKP 1125/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

19 grudnia 2025 r.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

SSN Marta Romańska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Agnieszka Piotrowska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 19 grudnia 2025 r. w Warszawie

skargi kasacyjnej M. K.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi I Wydział Cywilny

z 12 kwietnia 2022 r., I ACa 1283/21,

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko D. K.

o zapłatę,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt I, III i IV i w tej części przekazuje

sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Grzegorz Misiurek

Marta Romańska

Agnieszka Piotrowska

[dr]

Uzasadnienie

II CSKP 1125/23

2

Powód M.K. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od D.K. kwoty 418.198,83 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 15 kwietnia 2020 r., a ewentualnie o

ustalenie, że nieważna jest umowa sprzedaży użytkowania wieczystego

nieruchomości gruntowej położonej we wsi S. o pow. 0,3100 ha wraz z prawem

własności posadowionego na niej budynku, dla której to nieruchomości Sąd

Rejonowy w Płońsku prowadzi księgę wieczystą KW […], zawarta przez powoda 13

września 2016 r. z D.K.

Pozwana D.K. wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z 24 maja 2021 r. Sąd Okręgowy w Płocku zasądził od pozwanej

na rzecz powoda kwotę 398.130,20 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

od 15 kwietnia 2020 r. i oddalił powództwo w pozostałej części.

Sąd Okręgowy ustalił, że 11 września 2007 r. powód zaciągnął kredyt

inwestycyjny w Banku S.A., a w celu zabezpieczenia jego spłaty ustanowił hipotekę

umowną zwykłą w kwocie 495.000 zł oraz umowną kaucyjną w kwocie 123.800 zł na

użytkowaniu wieczystym zabudowanej nieruchomości w S. nr […]. 12 grudnia 2007

r. powód zaciągnął kolejny kredyt inwestycyjny, a w celu zabezpieczenia jego spłaty

ustanowił hipotekę umowną zwykłą w kwocie 300.000 zł oraz hipotekę umowną

kaucyjną w kwocie 78.000 zł na swojej zabudowanej nieruchomości gruntowej w P.

ul. […].

Oba kredyty zostały zaciągnięte przez powoda na cele związane

z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą pod nazwą P. w S. Powód

rozpoczął prace polegające na rozbudowie i adaptacji istniejącego budynku na obiekt

gastronomiczny z pokojami gościnnymi. Działalność gospodarcza powoda nie

generowała zysku wystarczającego na spłatę kredytów. Umowy zostały

wypowiedziane z uwagi na nieterminowe spłacanie rat określonych w

harmonogramach spłaty, w marcu 2015 r. bankowe tytuły egzekucyjne wystawione

przeciwko powodowi przez bank, po ich zaopatrzeniu klauzulami wykonawczymi,

stały się podstawą wszczęcia postępowań egzekucyjnych przez komornika

sądowego przy Sądzie Rejonowym w Płońsku. W sprawie Km [...] bank wniósł

skierował egzekucję m.in. do nieruchomości powoda w P., a w sprawie Km [...]1 - do

nieruchomości w S. nr […]. Egzekucje toczyły się równolegle z obu nieruchomości.

II CSKP 1125/23

3

Powód nie był w stanie spłacić także innych zobowiązań niż kredytowe. Miał

zaległości wobec: Urzędu Gminy z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie

105.533 zł, Starostwa Powiatowego z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste w kwocie

3.897,98 zł, ZUS-u w kwocie 23.403,94 zł oraz spółki G. S.A. w kwocie 6.000 zł.

W operacie szacunkowym sporządzonym na potrzeby zakończonego

5 października 2015 r. opisu i oszacowania nieruchomości rzeczoznawca majątkowy

24 sierpnia 2015 r. określił wartość rynkową nieruchomości w S. nr […] na kwotę

1.349.000 zł.

Powód bezskutecznie poszukiwał nabywcy nieruchomości w S. na własną

rękę. Oczekiwał wówczas, że za nieruchomość uzyska kwotę około 1.100.000 zł. 8

września 2015 r. bank udzielił promesy zwolnienia hipoteki, jeżeli do 9 października

2015 r. uzyska wpłatę w kwocie 650.000 zł na poczet zadłużenia powoda. Ojciec

namawiał powoda, żeby ten sprzedał nieruchomość pozwanej, która prowadziła

działalność gastronomiczną na terenie P. i nie miała dobrych warunków do jej

rozwinięcia. Ojciec stron czuł się związany z nieruchomością w S., to on ją bowiem

pierwotnie nabył, prowadził na niej wcześniej działalność i od niego przejął ją

pozwany. Ojciec stron nie chciał, żeby nieruchomość trafiła w obce ręce.

Powód rozpoczął rozmowy z pozwaną dotyczące sprzedaży nieruchomości.

2 listopada 2015 r. ponownie uzyskał promesę banku co do zwolnienia hipoteki, jeżeli

zaspokojona zostanie wierzytelność kredytowa. Powód skutecznie zakwestionował

wartość nieruchomości ustaloną przez biegłego w postępowaniu egzekucyjnym

i postanowieniem z 8 grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy w Płońsku uchylił opis

i oszacowanie nieruchomości.

Pozwana podjęła starania o uzyskanie pożyczki w banku na zakup

nieruchomości w S. Jeden z banków odmówił jej pożyczki z uwagi na zbyt bliskie

pokrewieństwo z dłużnikiem i wówczas bardzo niską zdolność kredytową.

15 stycznia 2016 r. biegły sporządził drugi operat szacunkowy, w którym ustalił

wartość nieruchomości w S. na kwotę 1.432.700 zł. Jej ponowny opis

i oszacowanie zakończył się 25 marca 2016 r., a na 14 września 2016 r. komornik

wyznaczył termin licytacji. Cena wywoławcza została określona na kwotę

1.047.525 zł. Wówczas powód zaakceptował zaproponowane przez rodzinę

II CSKP 1125/23

4

rozwiązania, aby nieruchomość przejęła pozwana. Zawarta między stronami umowa

ustna zakładała, że: - pozwana zapłaci za nieruchomość w S. cenę odpowiadającą

wierzytelności Banku wobec powoda, tj. 650.000 zł z kosztami postępowania

egzekucyjnego; - pozwana będzie tymczasowo prowadzić działalność gospodarczą

na tej nieruchomości do czasu poprawy jej dochodowości;

- po podniesieniu rentowności działalności, pozwana sprzeda nieruchomość wraz

z działalnością restauracyjno-hotelową za cenę rynkową ok. 1.500.000 zł i rozliczy

się z powodem w ten sposób, że z uzyskanej kwoty spłaci kredyt zaciągnięty na

zakup nieruchomości w S. oraz pozostałe zadłużenia powoda, tj. z tytułu podatku od

nieruchomości w kwocie 105.533 zł z odsetkami, z tytułu opłat za użytkowanie

wieczyste w kwocie 3.897,98 zł, wobec ZUS w kwocie 23.403,94 zł i G. S.A. w kwocie

6.000,00 zł; - kwota pozostała ze sprzedaży nieruchomości, po spłaceniu

zobowiązań obu stron, zostanie podzielona między strony po równo. Ustna forma

umowy wynikała z rodzinnych, opartych na zaufaniu relacji i wcześniejszej praktyki.

Prowadzona przez pozwaną działalność gospodarcza w P. nie przynosiła

zysków wystarczających do ubiegania się o kredyt w kwocie 695.000 zł na zakup

nieruchomości w S. Dlatego strony ustaliły, że w maju 2016 r., aby poprawić swoją

zdolność kredytową, rozpocznie ona prowadzenie działalności gospodarczej w S. Od

maja 2016 r. pozwana zaczęła prowadzić działalność gospodarczą na nieruchomości

powoda i zawiesiła własną działalność gospodarczą. Powód 9 maja 2016 r. złożył do

akt egzekucyjnych kopię zawartej z pozwaną 30 kwietnia 2016 r. na czas

nieokreślony umowy użyczenia nieruchomości.

Po rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej na nieruchomości

w S. nr […] pozwana wystąpiła do Banku w P. o udzielenie jej kredytu na jej zakup.

Strony ustaliły, iż cena sprzedaży nieruchomości określona w akcie notarialnym

będzie wynosiła 695.000 zł i będą się składały na nią: zadłużenie powoda wobec

banku […] - 650.000 zł i koszty komornicze - 45.000 zł. Pozwana 12 września 2016

r. uzyskała pozytywną decyzję kredytową, pod warunkiem wniesienia przez nią

wkładu własnego w wysokości minimum 20% wartości nieruchomości. Przy ustalonej

przez strony cenie nieruchomości (695.000 zł) było to 155.000 zł i o tę kwotę

podniesiona została cena za sprzedaż nieruchomości podana w akcie notarialnym.

II CSKP 1125/23

5

Umową z 13 września 2016 r. pozwana nabyła od powoda prawo użytkowania

wieczystego gruntu z prawem własności budynku w S. nr […], za cenę 850.000 zł.

Przy podpisywaniu tej umowy pozwana oświadczyła, że część ceny w kwocie

155.000 zł, stanowiącą jej wkład własny zapłaciła już sprzedającemu, co powód

potwierdził. Pozwana nie dysponowała taką kwotą i jej nie zapłaciła. Część ceny w

kwocie 650.000 zł pozwana zobowiązała się zapłacić przelewem na rachunek

bankowy sprzedającego celem spłaty jego zadłużenia w banku […], a pozostałą

część w kwocie 45.000 zł na rachunek bankowy komornika sądowego prowadzącego

postępowania egzekucyjne Km [...] i Km [...]1 tytułem opłat egzekucyjnych. Pozwana

zapłaciła te należności i postępowania egzekucyjne prowadzone przeciwko

powodowi zostały umorzone.

Powód bardzo przeżywał zawarcie umowy. Początkowo po podpisaniu umowy

relacje między stronami były prawidłowe. Pozwana przekazywała drobne sumy

powodowi, który nie miał z czego żyć. W niedługim czasie zaprzestała tego

i odmówiła wywiązania się z zobowiązań zaciągniętych w stosunku do niego. To

stanowisko podtrzymała po tym, gdy niemający środków na utrzymanie powód

postanowił sprzedać ruchomości, które zostawił w S. Pozwana nie sprzedała

nieruchomości ani nie spłaciła pozostałych długów powoda. Powód wielokrotnie

żądał od niej wywiązania się z zobowiązania, bezskutecznie prosił rodziców o

interwencję.

Pismem z 24 marca 2020 r. powód wezwał pozwaną do dobrowolnego

wykonania umowy, której elementem była sprzedaż użytkowania wieczystego

i własności budynku, bądź też zapłaty kwoty 455.183 zł w terminie 14 dni od

doręczenia pisma. Pozwana otrzymała je 30 marca 2020 r. i odmówiła zapłaty.

Wobec tego, 4 maja 2020 r. powód złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków

prawnych oświadczenia woli z 13 września 2016 r. z powodu błędu wywołanego

podstępem. Oświadczenie zostało doręczone pozwanej 6 maja 2020 r.

Powód nadal ma zaległość z tytułu podatku od nieruchomości na rzecz Gminy

za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2016 r. w kwocie 57.510 zł. Zaległość

za okres od 1 kwietnia 2011 r. do 31 grudnia 2013 r. w kwocie 41.801 zł

i odsetki w kwocie 28.199 zł uległa przedawnieniu. Powód jest nadal zadłużony

II CSKP 1125/23

6

z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste w kwocie 1.455,45 zł; w 2019 r. z tego tytułu

spłacił kwotę 2.559,69 zł, a według stanu na 10 maja 2019 r. zadłużenie to wynosiło

kwotę 3.897,98 zł. Wierzytelność ZUS z tytułu składek w kwocie 23.403,94 zł została

rozłożona na raty. Do spłaty pozostaje kwota 19.754,94 zł.

Sąd Okręgowy ocenił, że umowa sprzedaży użytkowania wieczystego gruntu

i własności budynku jest ważna. Powód nieskutecznie powołał się na podstęp

pozwanej (art. 86 § 1 k.c.), gdyż jego oświadczenie o uchyleniu się od skutków

prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu zostało złożone

z przekroczeniem rocznego zawitego terminu (art. 88 k.c.). Powód takie

oświadczenie złożył pozwanej 6 maja 2020 r., a o braku woli sprzedaży

nieruchomości wiedział od początku 2018 r.

Zdaniem Sądu Okręgowego brak podstaw do oceny, że umowa sprzedaży

użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku jest nieważna z uwagi na

niezachowanie ekwiwalentności świadczeń. Zobowiązania wynikające z umowy

sprzedaży były bowiem elementem szerszych uzgodnień co do rozliczenia się stron,

w tym zwolnienia powoda przez pozwaną z niektórych długów (art. 58 § 2 k.c.).

Umowa stron, której element stanowiła sprzedaż użytkowania wieczystego gruntu

i własności budynku była tzw. umową nienazwaną, najbardziej zbliżoną do zlecenia,

którą pozwana zobowiązała się do wykonania czynności prawnych na rzecz powoda

w zamian za wynagrodzenie (art. 734 § 1 k.c.). Umową tą powód zobowiązał się do

obniżenia ceny za nieruchomość, a pozwana do rozliczenia się z nim z nadwyżki,

którą uzyska z jej sprzedaży. Umowa o takiej treści i przedmiocie nie narusza

art. 158 § 1 k.c. Nie przenosi na zleceniodawcę własności ani nie zobowiązuje

bezpośrednio zleceniobiorcy do takiego przeniesienia. Nie narusza też innych

przepisów prawa, czy też zasad współżycia społecznego.

Powód wykonał już swoje zobowiązania z ustnej umowy z pozwaną, przeniósł

bowiem na nią użytkowanie wieczyste gruntu i własność budynków na uzgodnionych

warunkach. Oświadczenie pozwanej z 30 września 2019 r., że nie zamierza wykonać

umowy było wypowiedzeniem umowy w części niewykonanej, tj. co do zobowiązania

się do sprzedaży użytkowania wieczystego i własności gruntu, spłaty zadłużenia

powoda i podzielenia się z nim nadwyżką ceny. Do odpowiedzialności pozwanej za

II CSKP 1125/23

7

niewykonane zobowiązania znajduje zastosowanie art. 471 k.c. Powód poniósł

szkodę w związku z niewykonaniem zobowiązania przez pozwaną, stracił bowiem

prawo do nieruchomości nie otrzymując oczekiwanych świadczeń wzajemnych, nie

uzyskał połowy oczekiwanego zysku w kwocie co najmniej 299.432,54 zł, ciążą na

nim zobowiązania wobec wierzycieli, których pozwana miała spłacić lub też musiał

spłacić on sam, w łącznej wysokości 98.697,66 zł. Realna i możliwa do uzyskania

cena za nieruchomość wynosiła kwotę 1.432.700 zł. Po sprzedaży zobligowana

byłaby do spłaty swojego zadłużenia z kredytu w kwocie 695.000 zł. Następnie

zobowiązana byłaby do spłaty zadłużeń powoda. W tej sytuacji pozostawałaby jej

kwota 598.865,08 zł, która zgodnie z umową stron miała być podzielona po połowie.

Powód mógł zatem uzyskać dodatkowo kwotę 299.432,54 zł. Na skutek odmowy

wywiązania się przez pozwaną z zobowiązania powód kwoty tej nie uzyskał. Łączna

zatem wysokość szkody powoda wynosi 398.130,20 zł i taką też kwotę Sąd zasądził

na jego rzecz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Powód wezwał pozwaną do zapłaty odszkodowania w kwocie 455.183,00 zł

pismem z 24 marca 2020 r., wyznaczając jej na to termin 14 dni. Pismo to zostało jej

doręczone 30 marca 2020 r., a zatem termin do spełnienia świadczenia minął

13 kwietnia 2020 r. W tej sytuacji żądanie zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie

od 15 kwietnia 2020 r. było uzasadnione.

Wyrokiem z 12 kwietnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi w częściowym

uwzględnieniu apelacji pozwanej zmienił wyrok Sądu Okręgowego z 24 maja 2021 r.

w punkcie I przez obniżenie kwoty 398.130,20 zł do kwoty 243.130,20 zł, oraz

w pkt II przez oddalenie powództwa dodatkowo o kwotę 155.000 zł z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od 15 kwietnia 2020 r. i oddalił tę apelację w pozostałej

części.

Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne i w przeważającej części

ich ocenę prawną przedstawioną przez Sąd Okręgowy, poza przyjęciem, że

zasądzone na rzecz powoda odszkodowanie nie podlega obniżeniu o kwotę

155.000 zł. Akt notarialny stwierdzający umowę sprzedaży użytkowania wieczystego

gruntu i własności budynku ma moc dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 ustawy

z 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie). Domniemanie zgodności z prawdą

II CSKP 1125/23

8

w wypadku aktu notarialnego odnosi się do tej jego części, w której notariusz

stwierdza określone okoliczności, w tym złożenie oświadczeń woli lub wiedzy

o określonej treści przez podmioty biorące udział w jego sporządzeniu. Domniemanie

rozciąga się tylko na fakt złożenia oświadczeń wiedzy o danej treści, nie obejmuje

tego, czy ta treść jest zgodna z prawdą, nie są to bowiem oświadczenia notariusza

jako osoby sporządzającej akt, lecz uczestniczących w czynności.

Powód dochodził naprawienia szkody obejmującej rzeczywistą stratę

i utracone korzyści w związku z niewykonaniem umowy przez pozwaną. Umowa ta

nie zawiera żadnych ustaleń co do kwoty 155.000 zł, która miała być uiszczona przez

pozwaną na rzecz powoda przed zawarciem umowy notarialnej. Zamieszczenie

w akcie notarialnym sformułowania, że pozwana zapłaciła powodowi kwotę

155.000 zł było konieczne, by pozwana otrzymała pożyczkę na sfinansowanie

zakupu. Suma ta nie była przedmiotem umowy ustnej, stanowiącej podstawę

dochodzonego roszczenia, w żadnym miejscu umowy nie został zwarty punkt,

w którym pozwana zobowiązałaby się wpłacić na rzecz powoda taką kwotę. Sąd

Apelacyjny uznał, że zasądzając na rzecz powoda kwotę 155.000 zł Sąd Okręgowy

dopuścił się naruszenia art. 471 k.c., gdyż nie została spełniona już pierwsza

z uregulowanych w tym przepisie przesłanek warunkujących zasądzenie

odszkodowania, w postaci istnienia zobowiązania do zapłaty tej kwoty. W ocenie

Sądu Apelacyjnego - pozwana nigdy nie przekazała pozwanemu kwoty 155.000 zł,

a sformułowanie zawarte w akcie notarialnym miało służyć jedynie wykazaniu przed

bankiem, że miała wkład własny w zapłacenie ceny za nabywane prawo. Chociaż

zatem kwota 155.000 zł mieści się w zakresie żądania, to jednak nie była

przedmiotem umowy, która była podstawą dochodzonego roszczenia. Również

z uzasadnienia pozwu nie wynika, aby powód dochodził tej kwoty.

Powód zaskarżył wyrok z 12 kwietnia 2022 r. skargą kasacyjną w zakresie,

w którym Sąd Apelacyjny w częściowym uwzględnieniu apelacji pozwanej zmienił

wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo o zasądzenie kwoty 155.000 zł.

Powód zarzucił, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa

procesowego, tj. art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że

zasądzona na rzecz powoda kwota 398.130,20 zł obejmowała kwotę 155.000 zł,

II CSKP 1125/23

9

wymienioną w akcie notarialnym z 13 września 2016 r., jako część ceny zakupu

nieruchomości przez pozwaną od powoda, a skutkowało to orzeczeniem co do

przedmiotu nieobjętego żądaniem; - błędne przyjęcie z urzędu, że Sąd I instancji

orzekał ponad żądanie pozwu, podczas gdy pozwana w apelacji nie podniosła

zarzutu procesowego wyjścia poza żądanie pozwu.

Powód zarzucił także, że zaskarżony wyrok zastał wydany z naruszeniem

prawa materialnego, tj.: - art. 471 k.c. przez błędne przyjęcie, że powód dochodził

wymienionej w akcie notarialnym kwoty 155.000 zł w ramach odszkodowania

przyczynowo powiązanego z niewykonaniem ustnej umowy quasi zlecenia

fiducjarnego nabycia nieruchomości przez pozwaną.

Powód wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

Pozwana wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafnie skarżący podnosi, że wykładania art. 378 § 1 k.p.c., wyznaczającego

zakres kognicji sądu w postępowaniu apelacyjnym, musi respektować zasadę

prawną ustaloną w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07 (OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Oznacza to, że sąd

drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany

przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego,

wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach

zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie pozwana w apelacji nie podniosła zarzutu naruszenia przez Sąd

Okręgowy art. 321 § 1 k.p.c., a zatem Sąd Apelacyjny nie powinien był z urzędu

oceniać orzeczenia Sądu Okręgowego pod kątem jego zgodności z art. 321 § 1 k.p.c.

Ta dokona z urzędu ocena jest przy tym oczywiście wadliwa.

Kwota 418.198,83 zł stanowiła odszkodowanie dochodzone przez powoda

w związku z niewykonaniem przez pozwaną zobowiązań zaciągniętych w stosunku

do powoda umową z 13 września 2016 r., a składały się na nie: połowa kwoty, która

przypadłaby powodowi i pozwanej ze sprzedaży nieruchomości w S. nr […] (wartej

1.432.700 zł) po spłaceniu zobowiązań pozwanej w kwocie 695.000 zł z tytułu

II CSKP 1125/23

10

kredytu zaciągniętego na zakup tej nieruchomości oraz zobowiązań powoda łącznie

w kwocie 319.501,17 zł (z czego w kwocie 57.510,00 zł na rzecz Urzędu Gminy z

tytułu podatku od nieruchomości, w kwocie 3.897,98 zł na rzecz Starostwa

Powiatowego z tytułu opłaty za użytkowanie wieczyste gruntu, w kwocie 23.403,94

zł na rzecz ZUS, w kwocie 13.885,74 zł na rzecz G. S.A.) oraz kwota 98.697,66 zł

odpowiadająca długom powoda nieuregulowanym przez pozwaną mimo

zaciągnięcia takiego zobowiązania. Ani wyliczający szkodę powód, ani Sąd

Okręgowy, który uwzględnił powództwo co do kwoty 398.130,20 zł, nie zakładali,

żeby szkoda powoda obejmowała też nieprzekazaną mu i wspomnianą w akcie

notarialnym kwotę 155.000 zł. Z zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny ustaleń

faktycznych wynika, że kwota 155.000 zł nie zasiliła majątku powoda, gdyż

informacja o jej zapłacie znalazła się w akcie notarialnym tylko po to, by pozwana

uzyskała kredyt na zapłacenie ceny za nieruchomość, z jej przeznaczeniem na

spłacenie zobowiązań kredytowych powoda. Powód liczył szkodę zgodnie

z przedstawioną wyżej metodologią, a ta nie zakładała, żeby szkoda powoda

obejmowała też nieuzyskanie do jego majątku kwoty 155.000 zł, skoro sam powód

deklarował, że nie spodziewał się tego świadczenia od pozwanej.

Skoro Sąd Apelacyjny zauważył, że powód nie dochodził w ramach

odszkodowania kwoty 155.000 zł, to nie jest jasne, dlaczego obniżył zasądzone na

rzecz powoda odszkodowanie o należność nieuwzględnioną przy jego obliczeniu.

Założenie, że skoro kwota 155.000 zł nie była objęta ustną umową stron fiducjarnego

nabycia nieruchomości przez pozwaną, to nie może być zasądzona w ramach

odszkodowania, o którym mowa w art. 471 k.c., jest równoznaczne z wadliwą

wykładnią tego przepisu. Metodologia obliczenia odszkodowania za szkodę

spowodowaną niewykonaniem umowy ma pozostawać w zgodzie z art. 361

§ 1 i 2 k.c. i realizować założenie, że dłużnik, który nie wykonał umowy ma naprawić

szkodę rzeczywistą i utracone w związku z tym korzyści. Wysokość odszkodowania

musi być obliczona zgodnie z art. 361 § 1 i 2 k.c., a nie z odwołaniem się do jakieś

niezwartej umowy na temat jego wysokości.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2

k.p.c., orzeczono jak w sentencji.

II CSKP 1125/23

11

Grzegorz Misiurek Marta Romańska Agnieszka Piotrowska

(R.N.)

[r.g.]

Pełny tekst i metryka orzeczenia: Sąd Najwyższy, repozytorium2.sn.pl. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.