Sąd Najwyższy przywrócił zasądzenie od spółki 218 085 zł na rzecz kredytobiorczyni

Powódka A. M. w pozwie skierowanym przeciwko […] S.A. w W. domagała

się: 1) ustalenia, że umowa z dnia 8 sierpnia 2007 r.

o kredyt hipoteczny […] - waloryzowany kursem CHF - jest nieważna;

2) zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego kwoty 218 085,48 zł, tytułem

zapłaconych od 7 czerwca 2010 r. do 3 grudnia 2019 r. rat kapitałowo-odsetkowych

w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia

15 maja 2020 r. do dnia zapłaty, ewentualnie: 3) ustalenia, że postanowienia § 1

ust. 2-3A, § 9 ust. 1-3, § 10 ust. 2 i 4, § 12 ust. 5, § 15 ust. 3 ww umowy kredytowej

są nieważne lub ewentualnie jako niedozwolone postanowienia nie wiążą powódki

od chwili zawarcia umowy; 4) zasądzenia od pozwanego na jej rzecz kwoty

61 000,95 zł tytułem nadpłaty w ratach kapitałowo-odsetkowych wynikających

z umowy kredytowej za okres od 8 sierpnia 2007 r. do dnia wniesienia pozwu wraz

z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wytoczenia powództwa do

dnia zapłaty, przy założeniu, że w niniejszej sprawie w ramach zawartej umowy

obowiązuje oprocentowanie zgodnie z warunkami przewidzianymi w umowie,

tj. według stawki LIBOR3M na PLN.

Wyrokiem z 7 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu: 1. zasądził od

pozwanego na rzecz powódki kwotę 218 085,48 zł z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 15 maja 2020 r. do dnia zapłaty; 2. oddalił powództwo w pozostałym

zakresie i 3. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 6417 zł tytułem kosztów

procesu.

Sąd pierwszej instancji ustalił m.in., że w dniu 8 sierpnia 2007 r. strony zawarły

umowę o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych […] w kwocie 130 000 zł

waloryzowany kursem CHF na zakup lokalu mieszkalnego (95 000 zł),

refinansowanie poniesionych nakładów (5000 zł) i pokrycie kosztów prac

remontowych (30 000 zł0. Okres spłaty kredytu określono na 30 lat. Integralną

częścią umowy był Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób

fizycznych w ramach […] (dalej: „regulamin”). Spłata kredytu miała być realizowana

II CSKP 1260/24

3

z rachunku bankowego powódki na podstawie nieodwołalnego przez czas trwania

umowy zlecenia udzielonego bankowi do dokonywania przelewu z tego rachunku.

Raty kredytowe spłacane miały być w PLN po uprzednim ich przeliczeniu według

kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej pozwanego.

W dniu 30 sierpnia 2007 r. powódce został wypłacony kredyt w kwocie

130 000 zł, co według kursu kupna CHF z tabeli banku-kredytodawcy odpowiadało

kwocie 56 865,41 CHF.

W okresie od 7 czerwca 2010 r. do 3 grudnia 2019 r. powódka z tytułu

wykonania umowy kredytowej wpłaciła łącznie 218 085,48 zł. Według stanu na

3 grudnia 2019 r. powódka spłaciła w całości kredyt.

Pismem z 4 maja 2020 r. powódka wezwała pozwanego do zapłaty kwoty

237 532, 24 zł obejmującej spłacone raty kredytowe, 2600 zł z tytułu pobranej

prowizji od udzielonego kredytu, 1253,23 zł z tytułu pobranej składki ubezpieczenia

niskiego wkładu własnego, 2824,14 zł z tytułu składki ubezpieczenia zakupionej za

środki kredytowe nieruchomości, 9546,02 zł z tytułu składki ubezpieczeniowej na

życie. W wezwaniu tym - doręczonym pozwanemu 7 maja 2020 r. - powódka

wyznaczyła mu siedmiodniowy termin na uregulowanie zobowiązania.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wobec spłaty spornego kredytu powódka

nie ma już interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności umowy

kredytowej. Natomiast za zasadne Sąd Okręgowy uznał roszczenie o zapłatę

obejmujące spłacone przez powódkę na rzecz pozwanego raty kredytowe

w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej, a to z uwagi na zastosowanie w umowie

klauzuli indeksacyjnej, w tym klauzuli spreadu walutowego z naruszeniem

podstawowych obowiązków informacyjnych banku, co skutkuje sprzecznością

umowy kredytowej z prawem. Zdaniem Sądu a quo z samego faktu aprobaty

postanowień umowy kredytowej przez kredytobiorcę dokonanej przy jej podpisaniu

nie wynika jednak akceptacja sposobu ustalania kursu waluty przez pozwanego,

skoro w umowie brak jest precyzyjnych i weryfikowalnych zapisów w tym przedmiocie

W związku z tym, że klauzule te dotyczą głównych świadczeń stron, to po uznaniu

braku związania powódki tymi postanowieniami umownymi, nie jest możliwe dalsze

wykonywanie spornej umowy kredytowej. Z kolei uznanie klauzuli umownej za

II CSKP 1260/24

4

niewiążącą powinno wywierać skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej

i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w razie braku zastrzeżenia

takiej klauzuli. Skutkuje to powstaniem roszczeń o zwrot nienależnych świadczeń

spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej.

Apelacje wywiódł pozwany zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji

w pkt 1 i 3, a ponadto w toku postępowania apelacyjnego do pisma procesowego

z 27 grudnia 2022 r. załączył, doręczone powódce 15 grudnia 2022 r., pismo

z 8 grudnia 2022 r. zawierające oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania

co do kwoty 218 085,48 zł.

Wyrokiem z 6 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu: I. zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji w punkcie 1. w ten sposób, że zasądził od pozwanego na

rzecz powódki kwotę 218 085,48 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie:

a) od kwoty 88 085,48 zł od 15 maja 2020 r. do dnia zapłaty; b) od kwoty 130 000 zł

od 15 maja 2020 r. do 15 grudnia 2022 r. za równoczesnym zaofiarowaniem przez

powódkę na rzecz pozwanego kwoty 130 000 zł albo zabezpieczeniem przez

powódkę roszczenia o zwrot tej kwoty, a w pozostałej części powództwo oddalił;

II. oddalił apelację w pozostałej części i III. zasądził od pozwanego na rzecz powódki

kwotę 8100 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd odwoławczy podzielając w całości ustalenia faktyczne Sądu pierwszej

instancji dokonał częściowo odmiennej oceny podstaw prawnych wadliwości spornej

umowy kredytowej, która jednak również doprowadziły do tezy o upadku tej umowy

w związku z jej nieważnością. Sąd odwoławczy uwzględnił częściowo (tj. w zakresie

wypłaconego powódce kapitału kredytu) podniesiony przez pozwanego zarzut

zatrzymania.

W skardze kasacyjnej powódka zaskarżając wyrok Sądu drugiej instancji

w części orzekającej w pkt I, wniosła o jego uchylenie w tym zakresie i orzeczenie co

do istoty sprawy (zmianę zaskarżonego wyroku) zgodnie z żądaniem pozwu poprzez

zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 218 085,48 zł z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od 15 maja 2020 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego,

tj.: art. 487 § 2 k.c. przez uznanie umowy o kredyt bankowy za umowę wzajemną,

II CSKP 1260/24

5

gdy tymczasem umowa o kredyt bankowy powiązany z walutą obcą jest umową

dwustronnie zobowiązującą o charakterze nieekwiwalentnym, co wyklucza jej

wzajemność; art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c. na skutek uwzględnienia zarzutu

zatrzymania zgłoszonego przez pozwanego w zakresie kwoty 130 000 zł, podczas

gdy zarzut ten można zgłosić jedynie w przypadku zwrotu świadczeń wzajemnych,

a takimi świadczeniami nie są świadczenia powódki i pozwanego, jak również

uznanie, że możliwe jest złożenie ewentualnego zarzutu zatrzymania świadczenia;

art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 7 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”)

przez uwzględnienie zgłoszonego przez pozwanego zarzutu zatrzymania

świadczenia w zakresie kwoty 130 000 zł pomimo sprzeczności podniesionego

zarzutu z celami tej dyrektywy oraz podniesienia tego zarzutu w celu obejścia prawa,

co powinno prowadzić do wniosku, że zarzut zatrzymania pozostaje sprzeczny

z zasadami współżycia społecznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Ochrona konsumentów należy do priorytetowych zadań w polityce

i prawodawstwie unijnym, czego wyrazem jest art. 38 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej. Stosownie do art. 6 ust. 1 dyrektywa 93/13, Państwa Członkowskie

stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych

przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla

konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli

jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak z kolei stanowi art.

7 ust. 1 dyrektywy 91/13 zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów

Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu

zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach

zawieranych przez sprzedawców lub dostawców (przedsiębiorców) z konsumentami.

Zważywszy na konstytucyjną hierarchię źródeł prawa, przepisy dyrektywy

93/13 mają w zakresie, który regulują charakter nadrzędny w stosunku do przepisów

prawa krajowego. Tak samo pierwszeństwo ma wykładnia przepisów tej dyrektywy

dokonana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

II CSKP 1260/24

6

Sąd Najwyższy miał na uwadze okoliczność, że według jednego nurtu

orzecznictwa Sądu Unijnego skutki nieważności umów zawieranych przez

przedsiębiorców z konsumentami określa wyłącznie prawo krajowe (zob. wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 7 listopada 2019 r., C-349/18,

C-350/18, C-351/18). Z drugiej jednak strony, Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, na gruncie dyrektywy 93/13, podkreślał, że jakkolwiek jej przepisy nie

normują wyraźnie skutków nieważności umowy zawartej między przedsiębiorcą

a konsumentem po usunięciu zawartych w niej abuzywnych postanowień, to do

Państw Członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa krajowego,

skutków takiego unieważnienia, z poszanowaniem ochrony przyznanej

konsumentowi przez tę dyrektywę, w szczególności poprzez zagwarantowanie

przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się

w braku takiego nieuczciwego warunku (zob. wyrok z 16 marca 2023 r., M.B. i in. c.

X S.A., C-6/22). Wobec tego unijna ochrona konsumenta, stosowana przez sądy

krajowe, rozciąga się także na czas po upadku umowy zawartej między

konsumentem i przedsiębiorcą oraz na wynikające stąd rozliczenia finansowe

(por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 13 stycznia 2023 r.,

C-395/21).

2. W uchwale składu siedmiu sędziów Sąd Najwyższy z 28 lutego 2025 r.,

III CZP 126/22, zostało wyjaśnione, że umowa kredytu jest umową wzajemną.

Jednak przesądzenie w ramach krajowego porządku prawnego, że umowa o kredyt

bankowy jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c., nie oznacza jeszcze,

że w świetle prawa unijnego przedsiębiorca w sporze z konsumentem może zgłosić

skutecznie zarzut zatrzymania.

W kwestii dopuszczalności skorzystania przez przedsiębiorcę w sporze

z konsumentem z zarzutu zatrzymania również wypowiadał się już Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Mianowicie w postanowieniu z 8 maja 2024 r.,

C - 424/22, Trybunał stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa

krajowego, zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia nieważności zawartej przez

instytucję bankową z konsumentem umowy kredytu hipotecznego z uwagi na

nieuczciwy charakter niektórych warunków tej umowy powołanie się przez tę

II CSKP 1260/24

7

instytucję na prawo zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej

konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od

wspomnianej instytucji ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia

nieuczciwego charakteru tych warunków, od równoczesnego zaofiarowania przez

tego konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia

otrzymanego od tej samej instytucji przez konsumenta na podstawie wspomnianej

umowy, niezależnie od spłat dokonanych już w wykonaniu tej umowy.

Z powyższego wyroku wynika, że skorzystanie przez bank z zarzutu

zatrzymania świadczenia uzyskanego nienależnie od kredytobiorcy-konsumenta

(i podlegającego zwrotowi na rzecz tego konsumenta) jest niedopuszczalne

w zakresie, w jakim zarzut ten miałby zabezpieczać roszczenie banku o zwrot całości

wypłaconego kapitału kredytu, mimo iż konsument zwrócił jego część, wykonując

nieważną umowę kredytu. Bank może natomiast skorzystać z zarzutu zatrzymania

tylko w celu zabezpieczenia tej części swego roszczenia restytucyjnego, która

odpowiada różnicy między kwotą kredytu oddaną do dyspozycji kredytobiorcy,

a łączną kwotą dokonanych przez niego spłat (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 26 sierpnia 2025 r., II CSKP 2277/22). Z uwagi na to, że powódka w wykonaniu

nieważnej umowy kredytowej wpłaciła na rzecz pozwanego kwotę 218 085,48 zł, zaś

pozwany wypłacił jej kwotę 130 000 zł, pozwany nie mógł skutecznie skorzystać

z podniesionego w toku postępowania odwoławczego zarzutu zatrzymania kwoty

130 000 zł.

Bezzasadne uwzględnienie przez Sąd drugiej instancji zarzutu zatrzymania

skutkowało wadliwym oddaleniem powództwa w zakresie roszczenia odsetkowego

od kwoty 130 000 zł za okres od 16 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty. Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22 stwierdził,

że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że

w kontekście nieważności umowy kredytowej ze względu na przewidziane w niej

abuzywne postanowienia, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa

krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej

dyrektywy, jest uzależniona od złożenia przez tego konsumenta przed sądem

oświadczenia, w którym twierdzi on, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego

abuzywnego warunku, oraz że jest świadomy konsekwencji uznania nieważności

II CSKP 1260/24

8

umowy, oraz wyraża on zgodę na uznanie umowy za nieważną. Z kolei w wyroku

z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, iż

art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy

interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa

krajowego, zgodnie z którą w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta

przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu

nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać

się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń

otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu

świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych

ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę prawa

zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania

odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego

przedsiębiorcę do wykonania świadczenia po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma

wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych mu w wykonaniu tej umowy.

Redakcja pkt I. zaskarżonego wyroku, wskazuje, że w wyniku częściowego

uwzględnienia apelacji pozwanego Sąd drugiej instancji w istocie rzeczy zmienił

wyrok Sądu pierwszej instancji w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy zasądził od

pozwanego ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 130 000 zł od 16 grudnia

2022 r. do dnia zapłaty i w tej części powództwo oddalił, a ponadto Sąd Apelacyjny

uwzględnił podniesiony przez pozwanego zarzut zatrzymania kwoty 130 000 zł.

W rzeczy samej Sąd pierwszej instancji zasądził już od pozwanego na rzecz powódki

kwotę 218 085,48 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 88 085,48 zł

od 15 maja 2020 r. do dnia zapłaty i od kwoty 130 000 zł od 15 maja 2020 r. do dnia

15 grudnia 2022 r. i w tym zakresie Sąd drugiej instancji nie orzekał reformatoryjnie,

skoro w pkt II. oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie. Dlatego też

w ramach postępowania kasacyjnego uchyleniu podlegało orzeczenie Sądu drugiej

instancji objęte pkt I., uwzględniające częściowo apelację pozwanego i jego zarzut

zatrzymania i w konsekwencji należało oddalić apelację pozwanego.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39816 k.p.c.,

a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 3 k.p.c. w zw.

z art. 99 k.p.c., art. 398²¹ k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 1 k.p.c. Na

II CSKP 1260/24

9

zasądzone koszty składa się wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone

według minimalnej stawki taryfowej (§ 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 1 i § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych, jedn. tekst: Dz. U. 2026, poz. 118) oraz opłata

sądowa od skargi kasacyjnej (k. 624). Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych

kosztów postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw.

z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) przy

uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia

2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności.

Władysław Pawlak

Grzegorz Misiurek Roman Trzaskowski

[PG]

[a.ł]